CHIP Online - Arşiv: Ocak 1997 DOWNLOAD Çevre ve PC

Çevre ve PC Kirlilik Kaynağı PC Cfivre koruma damgasına rağmen PC saatli bir bombaya benziyor. Üretiminin çevre bakımından ne denli büyük bir yük oluşturduğunu ancak ve ancak bir ekolojik bilanço gösterebilir. Ancak üreticiler verileri gizli tutuyor. Chip, sanayiin çevre günahlarına dikkati çekiyor... Modern bir bilgisayar, bir oiel çöp deposuna ben zer. PCnin içinde nerelimi kimyasal elemanları kap .sayan yüzlerce madde bulunmakta. Omegm elektronik aksanımda ar.se-ıı :v,ı ve brom. monitör camlarında kurcun ve özellikle eski modelle -nn kasa malzemelerinde alevlenmeyi engelleyen dîoksuı ve hıran içeren maddeler. Dolayısıyla bu elektronik hurdanın atıklarından kurtulmak pahalı ve zahmetli. Bunların yanılıra. bilgisayar üretimi sırasında tüketilen eraerp su ve kimyasal maddeler de cabası BUGÜNKÜ PC'LERİN EKOLOJİK BİLANÇOSU P> 'ııirı neden jldugıı çevre kirliliği, ¦ n Şili madenlerinde Helken levhalar için bakır çıkarılması ya ela Arap KörleziVıde kasalar için petrol üretilmesi gibi hammadde kazanma ı..'iıı ısınılan baylar. Bu yol. PC çöpe nde ve hurdaya ayrıldığında son bulur Çevre konusunun böylesine genel bir bakışla işlenmesine e- kolojik bilanço deniyor- 1*0 için bu tıp bit bilanço bugüne kadar hala çıkarılmadı, çünkü sanayi çevreleri bu iş için gerekli verileri açıklamaktan kaçmıyor. Yalnızca Amerikan bilgisayar sanayinin büyük kuruluşu Micıoelcctro-niesand Computeı Technology Corporation (MCC) 1993 yılında PC i-çm bir yasam akısı incelemesi v.uııı-lamayı başardı Ancak MCC bile verileri gkü tutan üreticiler yüzünden şu teshili yapmak zorunda kalıyordu; TC yaşam döngüsünün her bölümünde veri eksikliği sözkonusu/* Ancak MCCnin elde ettiği kısmi sonuçlar bile PC'yi büyük hır kirlilik kaynağı olarak teşhir etmeye yetiyor: Bir PC üretimi ivin yaklaşık 33000 litre su. 6î kilo çöp ve 2315 kilo-uansaaı enerji nikeıimine ihtiyaç duyuluyor. Bir insan, bu kadar su ile sekiz ayım geçirebilir. Kullanılan e-neıji miktarıyla yaklaşık dön ay boyunca aydınlanma. ısınma ve yemek pişirme ihtiyaçlarını karşılayabilir. Onaya çıkan çöp nıikıaıinı ise üt ayda ancak üretir. Licclucnslcın Mühendislik Okulu (T.1S) yaptığı yaşam döngüsü anıştırmalarında çevre kirliliği konusunda ana sorun oluşturan noktanın VC liretimi olduğu sonucuna varmış VVuppertalli çevre arası ırmacdan yaptıkları araştırmalarda bir PC üıe-ııminde kullanılan hammadde miktarının bir otomobil üretiminde kullanılan hammadde miktarına eşit olduğu sonucuna varmış: 22 kilo alırlığında bir PC üretmek icitı 15 İla 10 ton arasında hamıncdeyc. ihtiyaç duyuluyor. Bir otomobil ise elektronik aksamı hariç yalnızca 25 tona ihtiyaç duyuyor. Bu iki Avrupa kaynaklı araştırmanın Üstehk eksiklerle dolu olan MCC verilerini kuliandrklau düşünülürse, tamı tamına yapılmış hır ekolojik bilançonun ne kadar daha ağır olacağını kesı irmek güç olmaz. YEŞİL PC Viue de bilgisayar alıcıları, pazarlama uzmanlarının "Yeşil PC .sloganına kanıyorlar. Bu anlaşılır bir şey. günkü kullanıcılar işin üretim ve hurdaya ayrılma bölümünden pek haberdar değiller. Kullanıcılını ilgilendiren Cadı üstünde) aletin kullanımı: bu bakımdan da "Yeşil PC" öncelikle enerji lasn mıhında bulunan bir alcı. Bu yüzden 90'h yılların başında PC üreticilerinin imdadına enerji lasar-ruf etikeii "Energy Sı ar' yctişıi denebilir. Bu etiket Amerikan Çevre Bürosu rPA (Hnvıronmental Proteclioıı Ageney) tarafından dağıtılıyor. î:ti- 24 • CHIP OCA* \997 II I CRC BİLGİSAYAR VE İLETİCİM M\_/h!vfH:.KRİ LTDŞJİ tül. :ı: :~; s.uopbn FAX 211267 1234 O Waişık hır enerji tasarruf sevi yKKngötûyor. Uzun bîr sûre çalışı lınadıgmda, bilgisayar ve monitör ilik olarak bu seviyeye İniyor 13ya çıktığından ben ''İnergy Sun' etiketi neredeyse her PC uze-bulıınuyıır ve alıcıları cezbedi-yon Ancak binlerce kilo\vattsaat hı-tarındakİ tirelim mubialiün gozOilü-ndıgıııda, "Energy Star1* elikeli : bir şakadan başka bir şey değil il önce yayınlanan "İşyeri Bil-11 lan icİn Mavi Melek " elikelli oluğum ise işi ılaba ciddiye almış. Msvî-bfyaz renklerden oluşan bu ta 1 •-• elikeli Almanya'da en yaygın o-ian l'0-e.evre. elikeli. Oluşumun ürc-gt-ıirdiği yükümlülükler ara-1 1 Recycling (geri dönüşüm)şartlarına uygun bir tasarını, kasalaıda ulıhkelİ maddelerin kullanılmasın-1! iieınılması, ergonomi ve enerji ruhi konusunda ölçüler ve son olan da kullanılmış bilgisayarların ¦i iler taralından gen alınması gı !: : m ısları içeriyor. KİMYASAL MADDELİ ÇEVRE ETİKETİ Hu: ava kadar söylenecek bir şey . Ancak tüm bunlar lek basına ıc hir ekolojik bilam.11 sonucu v ereri Çünkü Hım bunlara bir de hammaddelerin kazanılması yanında, elnp üretiminden nihai alet nıoıı-LiJÂiP kadar olan aşamalar, aletin kullanımı ve nasıl hurdaya a\ 11i.1tağı da eklemyor. Ayrıca alet evinimin masadında bazır ve nazır bale gelene kadar, ıck tek lüm parçalar dünyayı dolaşıyorlar, bu durum da. bilançoda ek kirlilik yaralıyor. Ancak üretim ve ekolojik bilanço bakımından çevre etiketleri gelecekle de pek ileri gidemeyecek. Buradaki sorun, uluslararası bağlantılar ve iliş kilen: .sahip biı sanayii ekolojik kıı-terler bakımından denetlemenin olanaksızlığı. İş öncelikle üreticilere düşüyor. Çevreye daha az zararlı üretim yöntemlerini benimse) chilh leı Augsburg'daki Sifineııs-\'i\dorfun Çevre bölümünde yöneticilik yapan Alois llampp şunları söylüyor: Üretici olarak bizler parça satanlardan sözleşmeler yoluyla ürünlerinde belirli zararlı maddelerin yerine başkalarını kullanmalarım latep edebiliriz. Böylelikle de ürerim sürecinde bunu takip eden adımlatın çevre acısından daha tutarlı olmasını sağlayabiliriz." Çevre etiketlerinin pek fazla işe yaramadığı yerde, devreye iırenciler girecek. Üreticiler de arlık ekolojik dengelere dlkkai çimenin kendilerine de yarar .'-ağlayacağının bilincin deler. Örneğin pahalı ve sorunlu kimyasal maddelerin kullanımından vazgeçtikle rinde ve enerji ve Su la-sarruiu yaptıklarında bu dunun on kırın bütçelerine de yansıyacak. Ancak yine de radikal bir ekolojik iyileştirmenin kullanıcı tarafından başlatılması gerekiyor. LUı, kullanıcının "daha hızlı, daha yüksek, daha İ-leri* sloganından vazgeçmesi anlamına geliyor. Çüııkiı eğer herkes bir PC'yî yirmi yıl kadar kullanırsa, bu durum tasavvur rılileır.cyccck biı e-Uolnjilc katkıya dönüşüyor Gerçi PCniıı özel çöp deposuna gitmesi engellenemiyor, ama hiç değilse VC buraya ilaha geç ulaşıyor. Kısacası çevre dosiları ya eski aleilerinı genişletmeli ya da kullanılmış hir alet 5.1 un atmalı, Ama dürüst olalım, kim yapar ki bunu?... BÜYÜK ÇEVRE GÜNAHLARI Birinci Çevre Günahı: (,hip t 'relimi Bir bilgisayarın ureıhni VV.ıler adı verilen yüksek derecede sal silisyum plakaların Üretimiyle başlar. Bunlardan çoğunlukla yüz adını üzerinden yan-İletkenleı. entegre devreler (IC) üretilir. Enerji ihtiyacının büyük bölümü bunun 'Ciu gerekli olan temiz SPRING COMPUTER ORTAK ÖZELLİKLER; .8 MB SIMM .1GB HDD • 1 MB SVGA KART . 1.44 FDD . 0.28 NI/LR SVGA RENKLİ MONİTÖR .MİNİ TOWER KASA . Q TÜRKÇE KLAVYE (WIN'95 UYUMLU) FEM1LM100....................... .............865 S PENTIUM 120....................... .............%ü S PENTIUM 133....................... ..........1,100$ PENTIUM 150....................... PENTIUM 166....................... ..........1,280$ ..........1.550 S DİĞER FARKLI ÖDEMELER İÇİN LÜTFEN BİZİ ARAYINIZ. CRC BİLGİSAYAR VE İLETİŞİM MALZEMELERİ SAN.TİC.L1 D.ŞTL CRC MERKEZ : (212). 275 8340 PBX CRC KADIKÖY : (216). 336 5088 CRC BURSA . (224). 224 7737 CRC İZMİR . (232). 484 4031 CRC ADANA : (322). 457 5544 İÜ ÖTESİ Çevre ve PC mekan teknolojisine gider. Ayrıca bir yaniletken fabrikasının su tüketimi |tlcv: boyu Hardadır. Ayda 2Ü000 ila ÎÖÜpO plaka üretimi günde 7 milyon litre ya da yılda 2.'> milyar litre damıtılmış su gerektirir (teknolojinin 1992"deki durumuna göre), Bu kadar içme suyu aynı sûre boyunca yakla &lk 50000 nüfusa sahip bir kasabanın lüm gereksinimlerini sağlar. MCC Verilerine göre yan-üetken imalatında PC başına 10600 liire sn tüketil inektedir. Su ve enerjiye bir dizi proses maddesi eklenmekledir. Bunlar arasında aslan payı sülfürik asil ve hidroklo -i; gibi maddelerle temizliğe ay-rılnuşur. Kuru yakmada kullanılan kukun-hcksaşond ya da karhon-ieı-raşond gibi bileşikler ise sera etkisini katkıda bulunan maddelerdir. Daha sonra yan-iletkenler "paketlenir". Bu esnada yarı-ilci kenlcre ık piuli taşıyıcılar ve koruyucu bir örlü külle eklenir. Pinler sayesin y ı--ileikenler iletken levhalar ıı-zerine yerleştirilebilir. Binada çevre acısından öncelikle klor ve asitler gi-ıteemeter sorun yaratırlar, Bunlara kurşun, çinko, altın ve paladyum gibi melaller içeren arlıklar ek-le ı Nihayet chip ürerimindeki verimlilik de önemli bir tevre faktörüdür. I laıalı üretim de enerji, su ve kimyasal maddeler tükeiir. Başka bir deyişti verimliliğin artırılması çevre koruma yolunda aulmıs bir adım sayılır. Varı-üctken üreticileri istedıklerin-vıe için bir peyler yapabilirler. Daha I99¥deki MCC araştırması bili- SU tüketiminin bilgisayar basma 4000: litrenin allına çekilebileceğine ibaret ediyordu Bu soruna en radikal yaklaşan Maryland eyaletindeki Bet I. i: 'da bulunan Amerikan Radiaıı->¦(¦ Services linnası. Firma konvansi-yonel morötesi lazer yardımıyla ve il: bir gaz akımıyla, su ve kimyasal madde kullamaksızın VValerMa-ıı "supürüyor". Bu teknik piyasada yaygınlaşmak üzere olgunlaşmış durumda ve sırasının gelmesini bekliyor Kimyasal maddeler konusunda da tasarruf pakeileri hazırlanabilir. Van iU ıkenlcr imalatında en büyük çevre günahlarından biri büyük oranlarda sülfürik asit kullanılması. Ausrin'dc-kİ Fd-Bluesıem fabrikasında Motorola sülfürik asil tüketimini yeniden kullanım yoluyla %95 oranında R-zalimayı hasamiış. İkiııei Çevre dınafıı: Helken Levhaların Üretimi PC üretiminde enerji ve suyun en fazla harcandı® alan iletken levhaların üretimi ve teçhiza ıkındırılmak M('C araştırmasının ortaya çıkardığı rakamlar bilgisayar basına 16000 litre su ve 1790 kilovvaıisaat enerji, t >r raya çıkan çöpün 4/51 zararlı maddeler içeriyor, örneğin bakır banyoları, kurşun içeren lehim arlıkları gibi. Burada çok önemli olan şey ozon deliğine neden olan maddeler arasında bulunan hidroşoroklorokarhoıi-dan vazgeçilmezdir. Sanayi, anakar-lın teçhizatlandmlmasinda bu tip maddeleri yıllarca lehim proseslerinde temizlik malzemesi olarak kullandı ve daha sonra bunun yerine su temelli temizlik proseslerini geçirdi. Yeni lehim yöntemleri anık temizlik olmadan da uygulanabiliyor, Örneğin Iniel. anık fahri kalarmuı %90'ın-da ana kartın uçhizallandmlrnasııu bu "No-dcaıı" prosesleri demlen tekni kleıle gerçekleştiriyor. MCC araştırması 1993 yılında iletken levhaların üretiminde de su tasarrufuna gidilmesini talep ediyordu. Bilgisayar başın;) 16000 litre yerine '~tM)0 litrenin olanaklı olduğunu belirtiyordu. Bu arada iletken levhalar üzerine lehim aynı zamanda kurşun da kullanılmadan yapılabilir. Bu giderek daha fasla taraftar toplayan bir fıkır. Bu konuda araştırmalar sürüyor ve iler ken yapıştırıcılar denilen madde temelli teknikler özel uygulamalarda yer alıyor. Yapılan araştırmalarda kurşun çağının artık kapanmaya yüz tuttuğu söyleniyor. Uzmanlar 2002 yılı civarında kurşunlu lehime ihtiyaç kalmayacağı görüşünü savunuyorlar. Hatta chip ureâcisl Motorola alternatif malzemeleri gözden geçirmeye başlamış bile. Üçüncü Çevre Günahı: Monitörler MCC araştırması 2ü inçlik bit monitör İçin 760 litre su ve 180 kilovvatl-saai enerji iııkeümi hesaplamış, Mo- nitörlerde ekran kaplamasında kurşun kullanılmakla. Notebnok'lardan bilinen sıvı kristal ekranlar (LCD) da daha iyi de&il. Kullanılan khnyasal maddeler üreticiler iaralindan çoğunlukla gizli (utuluyor, hu yünden çevre bakımından raşıdıkkırı önem bilinmemekte. Bunlar arasında cıva. kurşun ve vadyoakıif maddeler bulunuyor. Sonunda hem kurşun içeren kaplamalar hem de LCD ekranlar ö-zel çöp olarak orlada kalıyor. Dördüncü Çevre Günahı: Tasarım Bir bilgisayarın bjraraya getirilmesi yalnızca montajdan ibaret ve tümüyle otomatik olarak gerçekleşiyor Ancak teçhizatlandınhnış iletken levha lar ve kasa dışındaki tüm diğer parçalar için ekolojik bilançolar eksik. Ekolojik bilançoların nasıl olabileceğini, Maimdaki lBM'in sahil disk üretiminin verileri açıkça gösteriyor. Konuyla ilgilenen müşteri sahil diski hakkında lılın verileri öğrenebiliyor burada: 1993den 1995e gelinceye kadar disk basma enerji lükeıimt ö.iVdan 2(> kilowatisaalF düşmüş, su lukeiıını 29dan 1t,İ) litreye indirilmiş ve kimyasal maddeler nikelimi %50 oranında azalmış füm tasarruşar TBM'e göre yalnızca proses adımlarının İiplimize edilmesiyle sağlan mış. Ancak genel olarak bu lip verilere ulaşmak olanaklı değil. Sabit dîsk Mirucu. kablo, disket ve CD ROM sürücü gibi parçaların üretiminin çevre bakımından ne denli büyük bir yuk olduğunu hiç kimsenin S0J leyebilmesi olanaklı değil. Cğer değerler elimizde olsaydı, gerçek anlamda ekolojik PC'yi ekolojik bilanço rakamları sayesinde kolayca ortaya çıkarmak işlen bile değildi Ancak bilgisayar kasası konusunda PC çevre etiketlerinin oldukça fazla bir hareketlilik gelinliğini söylemek yine de yanlış olmaz Yapay malzemeler anık ianımlanmı.ş,sal ve zarar Iı maddeler içermemekle, bu yüzden de yemlenehilir. "Mavi Melek" nikeli bu bağlamda piyasa standartlarını yaratmış bulunuyor. Onun getirdiği çevreye uygun bir alet tasarımı konusundaki talimatlara uluslararası planda da uyulmakta. S S.W.E'den çeviren Garo Antikacıeğlu 26 ' CHIP ocak ^99? i ki nin ilk yılbaşı programı da gerçekleştiriliyor. Tabii, bu programın sı yosu da Ali Murat llrkorknıaz'a niı. Hu ıırada. mimarlık yapmayı da ihmal timiyor. 80 lı yıllara gelindiğinde. ülkede ilmim ıçm gerekli malzemenin bulu il,;; ı (naşı ve lüm şanların koıüleş-ınpsiyjç yeni çıkıklar arıyor ve L98G v 11 ııl.ı Bahreyn'e gidiyor, 4 yıl yaşadı, -i ülkede birçok ülkeye çizgi hlm üretiyor ve aralarında ingiltere, Sri 1 anka ve UuıdistatMtı da bulunduğu 7 ülkede bürolar açıyor. Bu a-rafclu devreye, belgeseller giriyor. \ | sinda adîni hile hatırlayamadı-ğı b.ı?l ödüller alıyor. Sri Lanka ve Hindistan'ı seçme nedeniyse. u yörelerde halik İKiyanıa sanalının çok gelişmiş olması ve ha lik yaptın kadınların çizgi film boyama işini mükemmel bir şekilde ger-çeMleştirehılmceri cvn'de kaldığı süre zarfında. biri uçakların düşey havalanabil meleri için biri de denizden tatlı su elde edilmesini sağladığı gibi elektrik de üretebilen su anıma cihazı olmak û-zere iki proje geliştiriyor. Ve butun bunları içinden geldiği i-çin yapıyor, isin içine para girince latrnin ve keyif sona eriyor, Bahreyn'den sonra Dünya'yı, açıklık ve netlikle kavrayarak urelebilcceğı-ni düşündüğü Amerika Birleşik Dev-lei ki i ndc yerleşme planlannı, sendikalar güzünü korkımınca. rafa kaldırıyor. Dönem Ûzal dönemi ve dışarı dan bakıldığında her sev mükemmel göründüğü için Türkiye'ye dönüyor ve Aruıct'ı kuruyor. BEKO-HITACHI REKLAMI Armeı. pek çok ülke İçin eğitim a-ınaçh çizgi film dizilen \ı: uzun metrajlı çizgi lilnılerin yanısıra üretim i çin gereken robot, devre ve karıların da üretildiği bir şirket. Birçok şey bil- gisayarlarla gerçekleştiriliyor ancak burada kullanılan bilgisayarlar uc Mac ııe de PC üretim ninniyle fc'r-korkmaz'ırı 198*1 yılında lieko-liuac-hi'ıüıı teklam filmini üretebilmek a-macıyla kullanarak keşfettiği Ami-ga'larla yapılmakta. Erkorkınaz, bu reklam filmini istediği gibi yapabilmek amacıyla Amiga için 3 boyutlu birprograın yazıyor ve ödülü Beko-llinıchi reklam filminin yılın en iyisi seçilmesi oluyor. Ancak, bir Türk'ün böyle birşey ger-oektesl iremeyeceği varsayımından yola çıkarak olsa gerek, medyada yer alan haberlerde, filmi bir İngiliz yönetmenin gerçekleştirdiği duyuruluyor. GELECEK YAPAY ZEKANIN ABD'de yaklaşık 2000-2500 kişi tarafından oluşturulan çizgi film dizileri. Aılucl'te toplam > kişinin üretimiyle gerçekleştirilmekte. CHLP Yaratıcılığına Güvenenleri Animasyon Yarışması'na Davet Ediyor

Arşiv Listesi