Ch ipucu UNUX KURULUMU-HAKKINı UU # Linux'a Başlarken Bilmeniz Gerekenler Ücretsiz Linux ticari LJnix'Ier için olduğu gibi Windows için de bir tehlike olmaya başladı. Linux'u kendi sisteminizde nasıl çalıştırabileceğiniz bu yazının konusu. '-¦-.j Linux havalanıyor. Bu yılın Nisan ayında UnUx Colomhia uydusuyla dünyadan ayrıldı. Bilimsel hır deneyde 16 Megabyte RAM'li. 100 Mt'gahenz hızındaki bir 466'da Dcbiaıı sûrümn bir Unux kul lanıldı. İm yazı Dünya üzerinde de l .1-nu.\ kullanmak için sebeplerin olduğunu ve Lmux'ıın nasıl kurulacağını adun adını anlatıyor. ICIVIP protokolü ile çalıştıkları için, Internet ve Intranet uygnlamala-11 için t'nix işlerim Sistemleri biçilmiş kullan. LınuVmı diğer islerim sistemlerinden daha çok sevilmesini sağlayan başka. Özellikleri de var: * Değişik yazdım lirnıalaıt ve programcılar. Lînux çekirdeğinden ve uygulama programlarından dağılımlar (distribution) oluşturuyor İni İler bir dağıtımın kurulumu kolaylaştırmak İçin hiryardımcı progıauıı bulunuyor. * I.iııux için herhangi hır lisans ücreti Ödemeye gerek yok. Sadece dağıtımı oluşturmada çalışanların ucrcıle-ri, GD masraşarı ve kullanıcı destek giderleri ödeniyor. > I.iııuxun donanım gereksinimleri düsûk. 8 veya 16 Megabyte RAM'i olan bir -186'da Unux'u çalıştırmak mümkün. Linu.\ başka işlemci tiplerinde de çalışıyor, ancak bunları kıllarken bazı zorluklar çıkabiliyor. .* Lmu.\ heterojen ağlarda hem $er-ver hem Client olarak sorunsuz çalışabiliyor. *• Birçok küçük araç ve bunların su yısız parametre ayarlan sayesinde sıkıcı bütün işler otomatik olarak yaptı-nlabiliyor. Wtııdows allında zor işleri Otomatik olarak yaptırmaya kalkanlar Lmux'ut aradıklarım bulacaklardır A Linux kullanıcı idaresi ve güvenlik mekanizması olan bir mıriritaskiıı^ ve mulnııser işledin sistemi. A SlaıOffice ileLlmnc'î.l içindearük bir oş$ paketi var. StarOffice'te de l.i ııu\'ia uygulanan lisans mantığı kullanılıyor. yanı bedava. >- I iııux'un İkini nıaııagcr'i LU.O ile, lek bir i'Cde I.inux ile birlikle başka işletim sistemleri de bulunabiliyor. Ayrıca Linux başka işletim sistemleri. nin disketlerine ve sabiı disk bölüm ferine erişebiliyor. Bunlarıiı dışında. DOS programlanm çalışınnıak içinde bir DOS cmulatorü bulunuyor. Güneşin olduğu yerde gölge ile vardır. Unix ortamına alışık olmayanlar > Temel Bilgiler Donanım Deslcği Güncel donanımlar. isrer bir SCSI adaprom. ekran kartı veya CD yazıcısı olsun, Linux tararından destek lenir. Piyasaya daha yeni çıkmış donanımlarda sorun çıkabilir. Eski ıViairox ekran karıları da X YV'in dnw sistemi. Xfree86 taralından destekleniyor, birçok donanım dev 1 eklendirin de 11 ve bunların hepsinin kullanılması durumunda çekir dek çok büyük olacağından. çekir dek modüler olarak yapılandırıl-ıniş. Sürücüler çalışan sisteme ekle-r ya da çıkarılabilir. 66 • CHIP OCAK I Cı ııpucu :1;.İLL.JL!.....-i için. l.inux'un yönetimi Windows 95 gibi diğer inelim sistemlerinden zordur Unutulmaması gereken hir nokta da ticari scbeblerder. doîayı l.inuxicin bulunabilen uygulamaların Windows i.x ve öî'ıen daha az olduğu. l.inııx un anı ve eksilerini göz Önünde bulundurarak bu sistemi kullanıp kulliiııııayaı\ık!anna kullanıcılar kendileri karar vermelidirler. Lı-nux kullanıcılarının sayısının artıyor olması ise birçok kullanıcı için arııla-ı in daha a&ır baslığım gösteriyor. Aşağıda Red Hat ve Debian adlı iki uluslararası Iinux dağılımının kurulumu anlatılıyor. CHIP-Neı CDsındc Red Hal dağıtımının tam sürümünü bulabilirsiniz (kurmak içftı sabit dis-"kini-ı1 kopyalamaksınız). Kurulumun Mantığı Her Zaman Aynı Mir l.ınux dağıtımı. istisnalar hariç belirli bafırahhklan olan tek tek paketlerden oluşuyor. Linux dagıiımU-rmda. Wirtdows 93'ten larklı olarak birlikle kurulmaması gereken farklı paketler var. Örnek olarak birçok Wdı serveri veya \iaıl SÎStttOİ gösıeri-lebilir. İşin puf noktası doğru paketle-n seçmek ve pakeıler aracında çakışma ve bağımlılıkları göz önünde bulundurmaktır. Bu işlemler göründükleri kadar zer değildirler, Kurulum programları bu görevi üzerlerine ah-yorkır ve kullanıcıya problemler ve çözüm yolları hakkımla öneride bulunuyorlar. Ilır I mux sisteminin kutulumu prensip olarak her dağıtımda aynı Tabi dagmmlann kumlum prog-laınlaruıda kimi farklılıklar var. Kimi dağılımda bazı adımlar far 1-1 ya da hîç olmuyor. İlk öiice sabit diskin hazır-lanması gen-kiyi.it. l.inux en azından hır bölüme ihtiyaç duyuyor İkincisini ise $wap alanı olarak lıazırlamak gerekiyor. Eğer I ınux'u Söver olarak kullanacaksanız, /var. /lıoınc ve /usr için de hini bölüm hazırlamak gerekiyor. Bulun Linux bölümleri hazırlandığında ve sisteme tanıtıldığında paket seçimine başTanabillyor. Bu aşamada durup düşünmek gerekir Goz onün- Linux Programlarını Bulabileceğiniz Yerler Unux işletin) sisteminde çalışan programları çoğunu SunSI 11_: inier-nei arşivinde (ltp;//suusite.unc edu/pun/lınuxî bulabilirsiniz. Bu dosyalara FTP İle erişmeniz mümkün. Aynca hu Serveı'de bulunan programlan CD-ROM'da bulahihr-siıüz. Bunun dışında Sunsiıe'nin lurkiye'de bazı serveıierda \ ansıları bulunuyor. l.ian programlarda dutum biraz larklı. Bu arşivde bu programların tam paketleri bultınmuyoı. Nerede bulabileceğinizi ise Commercîal-HOvYTOda bulabilirsiniz. Adres: hup://w ww.inIodrom.Nonh.de/' |.üuıx/Co]nnıcrciul-ltOWTO de bulundurmanız gereken, sisteminizi hangi amaçla kullanacagunzdır. Buna göre bazı kullanım öncelikleri he- tirlemeniz gerekecek, Genelde Xll leruıiuali, Kelime işlem, Iııternel ler-nıinali. Ağ sunucum ve başka öncelikler belirlenebilir Bundan sonra lis ledeki paketlere bir göz alın. Bu esnada kurulmasını istedikler iniz ı işaretle vın. İhtiyacınız olmayan paketleri işa-retlememeniı dalıa doğru olur. Çünkü bunlar çakışmaya sebep olabilir. Kurulum esnasında bazı pakelleri unuiacak olursanız, hanları daha son ra sorunsuz bir şekilde kurabilirsiniz. Sabiı ilişkinizin kapasitesinden daha Fazla paket seçmediyscuiz oturup bir çay içebilirsiniz Kurulum aşaması bir müddet zaman alacaktır. Kumlum bittikten sonra paketlerin konuğun: Tek Adımla edilmesi gerekiyor. Birçok paketin doğru düzgün ün ayarları olduğu için sadece bazı paketlerde kullanırının ayarlama yapması yeterli oluyor. Boot işlemini IILO yönetiyor Pakedcrin kurulmalından önce veya sonra Boonnanager'in yerleştirilmesi gerekiyor. ünux için ilk sürümlerimle, 05/2'deu tanıdığımız bir Bo-Otmanager programlandı. l:snekligi sayesinde LILO (.Llnux-l.uader) zaman içinde gelişini gösterdi. OH/2nun Booımanager inde Ll-I (Tyu ikinci Bootmanager olarak tanımlamak mümkün. Bunun için l.l-LO'yu Bool bötlmıûnc yerleştirmeniz gerekiyor. Eğer bilgisayarınızda \Vindows 93 de. vars;ı, birincil Booı işlemini LILO üzerine alıyor. Bunun için I.II.O'nun birinci sabil diskin MBR'duna (Master lioor Rerorri! kurulması gerekiyor. Bunun için de I.II.O'nun konfıgüras-yon dosyası lilo.conl'la bazı eklemelerin yapılması gerekiyor. t il GhConjiğ dosy&si WmdWs 95'iıı baot edebilmesi için şu cehilde olmalı: ftu ftilv.conj. orİıer=/dt'Y/hd>ıl Iüfeel - '.vitidmvs ¦şUfjs - w "hdal" aracı birincil nıaster sabil diskin ilk bölümünü tanımlıyor. Aynı sabit diskteki ikinci bölüm hda2 olarak lanındı olacaktı. Aynı ide kablosu ü-zerine slave olarak takılan sabil diskin ilk bölümü ise lıdbl olacaktı, hger Wİşd0WS 93'inız başka bir sabit diskle bulunuyorsa, Lilo konfigıırasyoıı > lAM-tşl, [Ahl-jFöi arası: Sanal konsüller aıası geçiş yapmak için. U-niıx"ia birçok sanal ekrana sahipsiniz ve paralel olarak çalışmanız mümkün. [Alil-! I . MI çatıştığında X konsoluna geçmek için ICırlI-lAlıl- (Hl; XII den birinci sanal konsola geçmek için | Yön | mşları: Yazılanları tekrar etmek ve düzenlemek için l'labj: Komut ve dosya ismini tamamlamak için. Bir komutun veya dosyanın başlangıcı yazıldığında îab de otomatik olarak tamamlamak mümkün CHkP 0C1K 1998 Cı ııpucu dosyasında gerekli düzeltmeleri yap-manız gerekir. Eğer Windows ile ilgili verileri ilk sıraya koyarsanız, açılışla otomatik olarak Windows çalışır. |j-nux"u bool ettirmek içinse kullanıcı nın araya girmesi gerekir, /ctc/li lo.eonf değiştirildikleri sonra "İlla" adiı programın cahşnnlmasıyla yapı_ lan degisiklileı aktif dununa geıirilir. Bilgisayar tekrar boot errikıen ve Lll.O" hurilerine ulaştıktan sonra, seçiminizi yapmak için 10 saniye süneniz var. Aksi takdirde ön ayarlar kul-laıulacakur. LİLO promptuna gelmek için sag veya bordaki SHIHl tuşuna basın. ULD prompumda T AB tuşuna bastığınızda sistemin boot edebileceği seçenekler karşınıza çıkacaktır. Debian G\U/Linu\ 1.3.1 Bu dağılım Internet'te geliştiriliyor. Debian GMJ/I.iım.\ dağılımına dûn yanın çeşitli yerlerindeki 200 programcı katkıda bulunuyor. Bu kişilerin büyük bir kısmı fimtalardaki ve servis sağlayıcılarmdaki sistemlerden so-nınılu. Sistemlerin sağlam olması konusuna çok önem verdiklerinden, bu konuda çahşıııalnt yapıyorlar. Bu sayede kaliteli bir dağıtım ortaya çıkıyor. Hugirackmş sistemi ile buna rağmen dağılımda sorunlar varsa ortaya çıkartılıp gideriliyor. Ancak sunulan bulun programlar GNU publielisansı İil1!,} veya benzer bir lisans allında değil. Bu yüzden dağılımdaki bÜtûn programlar lek bir ÇÖZİO alunda loplanııumıs Program lar birtakım başlıklara ayrılmış. Asıl serbest dağıtım "sıable". Copyı-igln ile sınırlandırılmış programlar ve share-\vare'Ier 'non-fıee'1, aslında ücretsiz olan ı icarı veya non Iree paketler de "contrib" dizini altında toplanmış. Bir de luıniaıa "non US* |uke.tlerin bulunduğu alanı eklemek mümkün. Bu paketler patent haklan veya kıip-logralik yazılımlar hakkındaki yasalar nedeniyle ABD dışma eıkarnlamıyor. Pakat bu durum gelecekle değişebilir. Çünkü Amerikalı hır matematik profesörü bu yasaya karsı hir dava açtı ve mahkeme kendisim haklı buldu. Debian (tN171.İiiu\ açık bir dagıunı ve dağınım gerçekleştiren kurulumun kerıdme güveni olduğundan "local" Sabit Diski Linux İçin Bölümlere Ayırmak Unu\ veriler için sabıı diskte en az bit bölüm ve bir iane de sanal bellek içm Swap bölmesi gerekürıyor. Liiiun l}OS'Window$un bulunduğu bir sabit diske kurulacaksa, bölmelere ayımıa işlemi yapmak gerekiyor. Bunu verilen kayheınıcdcn yapmak mümkün. Bu İşlem için FIPS altında program geliştirildi. Bunun icm on şan verilerin sabit diskin ön bölümünde bulunuyor ol-malandır. Defrag veya Speed Disk mm bir optiraizasyon programıyla bu gerçekleştirilebilir .¦i*ıiİi: ;|M İn ı. >'.l 't. L| iı •tı.it.^ıii-r M'..ıw. •.->>-. İ.3 FfFİ •!¦¦-' ı- t.- ,>;* ığ -ı . -..Iı.ı .,*kı j H, '.' ı-ı>. >->>-. t'jci rrİn>* NS ı..>i jı i tfcş rıı F.fj. (.-ݦJ l>' Tir ¦.ğ -.,,.• .,ı.-u..ı.. ¦ i •> i ¦' anı .'i .,•¦. >* f r.rl.ll.t :.rU>: I I İt- I T ı 1 I iwn l&nfer .1. F iri it.ı t... >l • Ür-jı f.J Mv.-t î'Hı^feı (•ı! iı-'-Ji-l >>.¦• -w ¦ • . jr> 11 KM H İH t\ m\ e ıi 13 HİİfSİİ H * ¦¦ 1 V • Fdisk'ten daha çok işe yarıyor: Fips ile sabit diskin bölmelerini de değiştirebilirsiniz. Log Dosyaları Düzenli bir tlnix sisteminde bazı hareketlerin ve durumların not edilmesi de gerekiyor. Bu sayede sorunlar kolay şekilde tanımlanabiliyor ve birtakım ısiatisiikln yapmak mümkün oluyor. Genelde kabul edilen l.inn.v Filcsys-tem Struetuf* CFSSTND) vasıtasıyla do-vı -.isteminingenel yapısı tamın lamyor. Kabul edilen log dosyalarının yerinin /var/log olduğu yonıirı-de. Neredeyi mm dağıtımlar kendi sistemlerini bıma göre şekillendirdiler. Log dosyaları günlük, baltalık veya aylık olarak gözden geçirilmelidir. Yoksa btınlann alan ihrtyaçla-rıyla başa çıkmak mümkün olmaz. Bunun için erou (istenilen zamanlarda istediğiniz programları çalıştı , rıyorl larafmdan barı seripiler çalış- / iniliyor. Bu seripiler bu görevi yen- & ne getirebiliyorlar. Log dosyalan Debian GNLTLi- I nuxta KSSTND'yç uygun olarak I /var/log setİpller de /elc/eron allın- | da bulunuyor. Konfigurasyon dos yalan FSSTND'ye göre /eıc ve nnun I ati dizinlerinde, bulunuyor, hır alan (\a oluşturmak mümkün. Burası kurulum programı tarafından tanınıp kuruluma otomatik dahil ediliyor Bu şekilde Jş asıl Debian C\U/l.imı\'ia bulunmayan paketleri CD'ye eklemiş- Yeni bilgisayar sistemlerinde Debian GNU/LinuN tiDsi ile lk>oı etmek mümkün. Boot etmek için sisteminizin bit diskeıc ihtiyacı varsa, Rescue diskeıi olarak uuuuılauan bu bool tüs-ke: rıı kıiapçıkıaanlamgı şekilde oluş-lurıuak gcreluyor. Bu boOI disketi ile bool elikten sonra karşuuza anlık bir Luiil\ çıkıyor ve bununla kuruhımıı gerçek leşi i inek mümkün oluyor. Heı kurulum aşamasından sonra kurulum programı o anki durumu kontrol ediyor' Duruma göre bundan sonraki nıenu oluşturuluyor. Klavye ve. veri sistemi oluşturulduktan sonra, çekirdek modüller özel bir sürücü dis- 70ı CHIP OCAK 1948 Cı ııpucu ıtkluA - lift - ..-.'.;: îk'.I.-.i Wnu. faıtr wİ A VU*E> İİW ! ™ i-#*jl !>>• ı ftİMlMH v(,!M. *ıı lıofJ. 1 f İat anlı I* 'litre ıL&: AntarB*halW. Iw(*,ll-Mw mınu. •ı•ı '•"¦-1, ft Du wi-t- Ml|^ İİİ"tün . -^ M't.Mf'var .*¦* İ* fI*-""lT(J f|E mi İ*[-">¦¦' ¦* — ti — M* ;,İ.'.;.!' :u-;ı* ifcr 't iv., iv. ---.¦,!¦ ''" ': ıı' Iluluı İa, , Oebian programı Dselect'te ilk önce kurulumun nenden yapılacağı belirlenmeli koliyle (drvH40.bin) kuruluyor. Bundan sonra hır remel sisıenı ku-nıhımuna geçiliyor. Söz konusu olan küçük biı Linux Sistemi. Bu sisıcm kurulum için temel sistemi oluşturuyor. Sadece en önemli programlan içerdiğinden, çok küçük bir alan kaplıyor. Ancak ıck bir diskete sığacak kadar da kaçük degjl. K|*er CD'den bool ediyorsanız. kumlum programına temel sistemin CD üzerinden kullanılmasını soyk-yebiliı-SÛVİI, Eğer bu çalışmazsa ikinci bir konsola geçin. Bunun için "Ah-h'2"' lığlarım kullanın. Daha sonra "*ı...'j'i; -x ı-i'^'ıO /dev/hdb fidnm -o i'.p riVROM'u sisteme d:dıf illin. Ege* hu yöntem olmazsa, iki seçeneğiniz var. Birincisi için CD-ROM'daki temel sistemin bulunduğu dizini sabit diske kopyalamış olmanız gerekiyor. Bu dizin sabi! diskle bilinmiyorsa, yazarak bu dizine Lİnux'tan erişebilirsiniz. Diğer seçeneğiniz i>e iciucl sistem disketleri oluşturmak. Bunları da rescuc disketini oluştururken kullandığınız yöntemle oluşturuyorsunuz, Bundan sonra sistem konfigÜre ediliyor ve lilo yerleri iriliyor. Baha sonraki adım ise bilgisayarın yeniden çalıştırılması. Debian Programı Dselcct Kurulumu Yönetiyor Sistem yeniden çalıştıktan sonra b;r roor süresi vermeniz gerekiyor. Bir c,e sizden normal bir kullanırı oluştur manız istenecektir. Kullanıcıyı da oluşturduktan sonra, dselecr otomatik olarak çalışmaya haklıyor. Burada kurulumun nereden yapılacağım belirle* memz gerekiyor. İleride L'p-dareleri sisu-me dahil etmek istediğinizde bu dizini degiş-tinnerdz mümkün. Bu seçimden sonra bazı dizinleri belirtmeniz gerekiyor. Dizinlerin yerlerini yanlış yazdığınızda "Orl-C ile isle mi ipial edip yeniden deneyebilirsiniz. fSJeleet ile paket seçimine başlayabilirsiniz. Burada karşınıza ilk başta dikkatli olarak okumanız gereken dselecı hakkında kullanım bilgilen gelecek. Boşluk tuşuna basarak bu şayiadan çıkabilirsiniz. Soru işareti ile de bu sayfaya her zaman geri dön meniz mümkün. Paket seçimi yapacağınız bundan sonraki ekran. İki bolümden oluşuyor. Ekranın ûsi tarafında paketlerin listesi, alı laralu ise pakeı hakkında genel bilgiler yer alıyor, ['akiller için kullanılmış olan sıralama |o) ile. 06-gişıirilebilıyor Paketlere bu- gözat-mak isteyenler [II de ram ekran görüntü alabilirler. Başlangıç için İm bolümde hicbiı paket seçmeden kuruluma geçmek tavsiye edilir. Dsdecl programım bet zaman tekrar çalışıı-np islediğiniz paketleri silebilir eeya ekleyebilirsiniz. Paket seçiminde 1+1 ile işaretlenmiş olanlar kuruluyor, 1-1 ile işaretlenmiş olan ise siliniyor. Çakışmaların Otomatik Kaldırılması Paket .seçiminde başka paketlere İhtiyacı olan ya da bazı paketlerle birlikte çalışmayan secimler yapılmış olabilir. Bu durumda paket bağlı lıklan bozun*] ve. dsclect çözüm önerileri olan bu başka peucere gösterir. Pencerenin alr kısmında hangi pakeıirı sorun yarattığını görebilirsiniz. Önerileri bu şekildi: kabul ederseniz İmlere basın. *-&İ../. Bağımlılık problemlerinde kullana-bileceğinim tuşlar: [lıııtcrl değişiklikler kabul ediliyor |Dj Dsclect tarafından yapılan değişiklikler geri alınıyor |1| Dselc.e.ı tarafından yapılan One riler tekrar gösteriliyor ı .ı-ınr:li- i.ul.muîan pakei tak kında bilgi alınak İçin IXI civgişikhlderi iptal etmek.içm (Q| değişiklik vs denetim yapma mak içüı İlk bakışla hu teknik sinir bozucu gözükebilir. Ancak bu sayede bozuk bir sistemden korunmuş oluyorstı-nuz. Debian CA'L7Liııux'ıa, iyi belirlenmiş bağımlılıklara sahip olmak ve kullanıcıya sağlam bir sistem sağlamak öncelik oluşturuyor. Paket seçimini Emer İli-, terk ediyorsunuz. Bundan somaki menu pa-ke.ile.ri kuruyor. Bu asama bir müddet zaman alıyor. Debian Lmus'u bi-raraya getirenler, belirlenmiş sian-darılarr ve kullanıcının kendi ayarlarını yapmasını önemsediklerinden, sık sık ayarlamalar yapmak gereki-vor. Ancak bu ayarlamalar için barca nan vakit daha sonra lazlasıyla gen dönüyor Eğer biı paket konfigÜre edilemezse, gencide daha sonra kullanılamıyor. Menlideki İClonfigile bûıün paketlerin konugürasyonlarını yapmak mümkün. Bunun dışında bazı programlar (gpm. sunul. exisııuısql(l) kendi kurulum programlarıyie gcliyor-laı a M.5. VeJ.K.'dan deşeyen Meıe Turgfiİ ıv.ıji.ırrim.llM] -/-.-.,_.. fcJıJt E>-m**"-dı'r.ır*";,'.'-i)l-5Ö"İı* lu '.-.m., n-.'.-ıllvj, rtm 'İ; f;u:lr. bııktnl " ı ıW* i. ir. Debian Linux'ta çakışmaların giderilmesi: Oselect kendisi çözüm önerilerinde bulunuyor. 72- CHIP OCAK I "3
 
 
Cep telefonları | Ekran kartları | Masaüstü | Notebook | Ses kartları | Webcam | Klavye & Fare | Yazıcılar | Tablet Ev Sineması
Mp3 Player | Usb Bellekler | Video kameralar | Fotoğraf Makinesi | Taşınabilir diskler | LED & LCD Tv | Monitörler | OEM | PDA
Navigasyon | Oyun Konsolu