I ¦ NT Hizmet Çarkları Çoğu kullanıcı onların varlığından bile haberdar değildir, ancak NT servisleri (hizmetleri) Windows NT'nin bazı önemli fonksiyonlarını yerine getirirler. Wİndow5 NT oldukça hazımsız bir işletim sistemi: Kullanıcının belirtmesine gerek il uymaksızın açılışla değişik programlar yüklüyor, bunlar mesela bir NT sunucusunla ağdaki diğer bilgisayarlar arasındaki batılın lıyı mümkün kılıyorlar, Bu programlar sessfe sedasız analandı çalışan hısmcllerdır (Services). Bunların far-feina çoğunlukla düzgün olarak çalışmadıklarında varılıyor, Windüw5 NT'dekı İm hizmet normalde ekranda görüntüler oluşturmayan bir l:XI* programının özel bir formudur. Bu hizmeilcr ne klavye girdilerini ne de farı- lıatekeüenni değerleodirlr. Kullanıcıya bilgiler sa- OtAK 199* deee üÖG dosyaları veya NT ilvem Viewer aracılığıyla ilı'iilir. NT'de Neden Hizmetler Var? \Vuıdows 9*3/')8'dcn laikli olarak VI, bir kullanıcının PCde çalışabilmesi için sisteme bir isim vç şifre ile girmesini İster. Burada NT yuklu PCnm başka PClere a£ Üzerinden bağlı olup ululamasının bir Önemi yoktur. Kullanıcı ancak kullanıcı adını ve şifresini girdikten sonra programları çalıştırabilir. Ancak Nl hizmetleri. NT yûkh'ı bilgisayarın bağlı hır kullanıcı olmadan da kendi basma çalışabilmesi için bîr istisna ıcskil ederler. Bir > Si Gerisini TRANSLATGR'e bırakın... Translator ¦-m w Ingfizeemeunteıl rurkçe'yr? bilgisayar ortamında IvVINCOVVS ve M5VVORD iiHınd.1, etkileşimli) çevirip, aman >a7iinrtvîk ıstiyorsare ewi programının en grfrfmis veriiyofij' 220$ Translator naıliüL-1"/ yete-lı dı?ğilv ve yine de Ifttaneöesörf yapmak Etyüibaruz. IngıİKtc \fi/f_(i sayfalarını anında Tuıky?yP çeviren ir* prog'am. 170$ Bu iki yazılımı binlikçe almak isteyenlern °/o 20 indirim ve MUSTEK SCANNER HEDİYE! tvtferıvee KtA'rtjri >üİ|ıi>. BİLSAG Ahmet Mithat Efendi Soka'n, 22/1 Çankaya/Ankara Tel: 0.312.44148 34-439 28 50 Fa*: 0312.439 93 47 e-mail: oüMç^fci s3g.ccr1.tr • nîtp^vıwbi!sag.com.îr Ch ipucu NT SERİSİ; NT 5 program (SI hizmeti (Service) olarak lasarlanmı.ssa. işletim sistemi bu programı açılışta otomatik olarak yııklt-ı Herhangi birinin sisteme girmiş olmasının Önemi yoktur. Bu durumdan mesai yazılımı Mtc-rosofı l:\changc gıhi Client-SeTver uygulamaları. Oracle gibi veri tabanı Sunucuları veya VVeb ve News Serveı gibi Iııterııei yazılımları laydalanu-lar. Bu yazılımların Server bölümleri genelde Service olarak tasarlanmışı ir ve düzgün ufarak çalışmaları için tUT'ıang'. birinin şişleme girmiş olması gerekmez. Sunucu programları-nıtı yönelimi de genelde ag üzerindi* n gerçeklcşlirilir. Buna rağmen ar- kaplanda çalışan hizmetler çok büyük vazifeler görürler, ancak bunların çalışmasını ekrandan izlemek mümkün değildir. Hizmetlerin Kontrolü ve Yönetimi Hizmetlerin çalıştrılıp durdurul masını (ontrol Panel'deki SERVICES Savice Bok SwVfş Evmtlog Ntümk DDE Netwak DDE D5DM PluaandPlay Renole Pıocedure Cali (RPC) Sefvice Schedtie Spooks Teİsphotç Savice UPS M,,tr SlötcJ Started Slatcd ¦i yi.ir AUomabc Marual Manual Automatic ,-'.ıi.j'ı-,:ı.. Manual Autcmaöc Hemd n-.- Start Slartup Psametoc HtfFıotfes. H^ Control Paneldeki SERVICES bölümünde NT hizmetlerini konhgüre edebilirsiniz. STATUS ve STARTUP sütunları bir hizmeün etkin olup olmadığım ve açı"~$La otomatik olarak yüklenip yüklenmediğini belirtir. :..'! . jr ;: I OnlIOİ W.ir..:ı;;:( M Icaa one sotvıoa a t*-mm lartej ömr© ey^pm sUrrtup. UsaEvert Wmo 10 eİ*nifm 8w ovool log !nt detafa E NT açılışında l^uşılaşiibdeceginız bu lıaia mesajı bir hizmetin dûzgtm olarak çalışmadığım belirtir. Event Log'a bakarak sorunun kaynağını çabucak öğrenebilirsiniz. boUuııuudcıı gerceklektirmek mümkün. Bu menlide PCde hangi hizmetlerin yüklü olduğu ve bunların güncel dunun lan gösterilir. Burada hizmet listesindeki sı ar ı ED kavili etkin üe eşanlamlıdır. hem \IA\'UF1 hem di- D1MH1 .Kî) hizmetin o an >M-kin olmadığım gösterir İlgili düğmelere tıklayarak hizmetleri harlatabilir, son (andırabilir, dur durabilir ve devam ettirebilirsiniz. Komin salın düşkünleri hizmetlere M r komutu İle de erişebilirler, "net start" konıuıu etkin hizmetlerin listesini gOsierlrken, "net sıan | hizmet adı|" da bir hizmeti başlatır ve "net stop Ihiznıeı atlıJ" da ilgili hizmeti durdurur Böylece mesela Batclı dua yalarından hizmeıleıe eritebilir ve bazı işlemleri otomaılze edebilirsiniz NT. bir ağda Douıain yapısıyla kullanılıyorsa bir bilgisayarda çalışan hismeıler ag üzerinden de kontrol ve kouligûrc edilebilir. Bunu NT Ser-ver'ın Server Manager'ı gerçekleştirir. NT Server CD'sİn-dc \CL10NT.S\ sKvroois dizininde bu yönetici programın NT H Workstanoıı veya Wİndows 93/9$ altında da çalışan sürümlerini bula* bilirsiniz.. Bu programlarla bir sunumdaki hizmetleri Worksuuionİar- dan da kontrol edebilirsiniz. Ag Uzı'iiııdı* çalışan bir PC'nirı hiz-•neilerine erişebilmek için Server Ma-nagerı çalışlırm, listeden istediğiniz bilgisayar! seçin ve "(.onıpıı-er - Ser-v.ccs" simgelerine tıklayın. Böylece karşınıza Conlroi Panel'den alışık olduğunuz SI'RVK IS penceresi çıkacaktır, bu şekilde dŞger PCdeki hizmetler) kontrol edebilirsiniz. Control Panelle Hizmet Konfigürasyonu Bir hizmet açılışta yâ otoman k ya da sonradan Manuel olacak çalistm- labilİr. Kullanıcı istediği hizmeti Conn'ol Panel veya ag üzerinden çalışılabilir. Açılış şeklini belirlemek urc.CAİl >HPC*> terviçti lelaphnny Kı)ı-ulue rhe eonnond conplnted cutıeoufıı 1 ly. *iİ.>nee staı-c rhıoo Uintloİ.ı Mİ sepilice: Ai-e stat-tcd: CUpSoofc ttıtviâf fcwcnlI>o>ı Netuırk DDfS MnKMrK DDE ıSWI Plug 'Kil l'l--ı ftenote Pracedui'c Cnll CliPO Saruİca Sıma lor fulaplıttnu Servicıa llne cuımaod cotıpİBlad mıccasafully, "net start" komutu çalışan hizmetlerin listesini açar. Resimde üstteki liste ag sürücüleri olmayan bir NT Workstaı ion'da kaç tane hizmetin çalıştığını gosıeriyor. Buna karşm alttaki listede ag hizmetlerini de görüyorsunuz. > 52 • EHIF >KAK 1999 Ch ipucu için Conirol Panel - Service* ve hizmet listesinden ilgili hizmet scçiliı VS ŞTARTUP düğmesine tıklanır. Açılat! pencerede u> kayman bilini seçebilirsiniz: AUTOMATIC Yi \\UAI. ve OlSABU-D. AUTOMATIC. NT'niıi sisu:ın açılışında ilgili hizmeti çaiış-taroası demektir MANUAL ayan, hizmetin daha sonra ya Conirol Pa-nel'den veya başka bir program tarafından çalıştırılabileceğini belirtir. NT Clıpboard'u (kesme, yapısı ır-ma işlemlerinin yapıldığı pano) buna biı örnektir, bu öge chphook Server hizmetine, Nei\vork DDE ve Ne* tourfc UDİ: Servet hmueıierme eri> şir. NT belinden hizmetlerin haşlatıl ma seklini MANUAL yapar, yani bunlar otomatik olarak yüklenmezler. m panosu cui'brij.i:.xi- çalıştırıldığında Ninnin bu hizmetleri yüklediğini belirten bir mesaj çıkar. (ııtıirol Panelden ilgili hizmetleri kontrol elliğinizde SlARThl) duru-mim a sahip olduklarını görürsünüz. Bir hizmei D15ABLED durumuna sahipse çalıştırılamaz. Bunu ilgili hiz-mel seçiliyken START düğmesinin iıklanamaz olduğunu görerek de an kıyabilirsiniz. Ancak başlatma şeklini ¦ W*nk-.,Nı DmjtHi^-:* VıHHANlIlM Service: OpBoc* Server Slartupljıpe------ ; P Automahc j r ÖBabted GK f-İ- ¦! rjdp -IcgOnAı; —-----------------—--------- f~ Şyslem Account P A|ow5wvicololrıtmact v\ihOe*.lop ** ThiîAccounh |PHANTQM\Gueİ Passvotd I*"- ? I £onfim> Bazı hizmeder NT sistem fonksiyonlarına erişebilmek için ozr.l haklara ihtiyaç duyar. Bunun için bir hizmete NT kullanıcı hesabı açmak ve ilgili haklan vermek mumkûn. t* **> sİİ£--------1 ı -.,.¦.¦:. .¦¦>*: M d w '"¦\"- EmNKm NctaadDOt r*jgİrdria¥ Runrtc Pneeduıe Cal fir^l 5eo*:e SefnMa T cV,l.r v S*vİjı UPS NT Diagnose programı hazmederle ilgili aynnulı bilgiler gösteriyor. Böylece özellikle bir hizmetin kullandığı EXE dosyasını belirleyebilirsiniz. i if^s.V^*ı! ıioİ UoriSliMn -.*¦ ".>;- Sm . i f*W*İ I .. .. ir •jdln.l. [ rttf MANUHİ. veya AUTOMATIC olarak değiştirdiğinizde bu düğmeyi kulla nahilirsiniz. MkTusnli Exchange gibi bası uygulamalar özel erişim haklaruıa ilıû yaç duyan hizmetler çalıştırırlar. Bu ııu mimiktin kılmak için sistem yöneticisi CAdministrator) hizmetin ku rakımımda hir Nl kullanıcı hesabı otOŞtuTUr, hu da ilgili hakları içerir. Hesap gereken haklarsa sahip değilse o hizmet çalıştırılmaz. Bir hizmete başlatma parametreleri aklaıınak iin mümkündür Bunu İçin SERVICES penceresinde ilgili kayıt seçdir &e STARTLT PARAMKITRS alanında parametreler girilir. Ayrıntılı Hizmet Bilgilerine Ulaşmak Bir hizmet hakkında daha fazla bilgiye sahip olmak isliyorsam? VViıı-doWS NT'nın Diagnose programı ve TaSİt Maııager'i size yarduntı olacaktır. Starı merıDsürıdcn Diagnose programım -PROC*RAMS\ADMI-MsTRATIVl: TOOUS (Common) -Windows NT Dıagnostics" ile çalıştırın daha sonra SERVICES böltmume geçin. Conirol I'ancl'd eki le re benzeyen hir hizmet Üstesi göreceksiniz. Şimdi bir hizmeti işaretleyip PRO-PERTIh'S düzmesine tıklayın. Sozko-DUSU hizmetle ilgili daha ayrıntılı bilgiler içeren hir pencere açılacaktır. ¦> iv* Meaeb CL1PBOOK Server hızme-linde O .IPSRV.I:XI: dosyası mevcuttur, hu mı PATI İNAMI) kaydından da görebilirsiniz. Ayrıca hizmetlerin özelliklerinden bir EXE dosyasının birden fazla hizmet içerebileceğini görebilirsiniz. Örneğin Nh İDDİ* EXE dosyasına heııı \;ciwork DDü, hem de Network DBE Server hizmetleri aittir, PR(1PI{R'I'II:S (özellikler) penceresinde İki sekme mevcuttur. GENERAL ve DEFENDENClhS. Service Dependencies veya Group Oepen-denıies listelerinden hinnde başka hizmetlerin de adları geçiyorsa, bu seçili hizmetin ancak önceden listelerde bulunan hızrneller yüklenmişle başlatılabileceğim Katle eder. Örnek olarak Netvvork DDE (NıTUDI:) hizmetine bağlı olan Clıpbook Server hizmeti. Aynı şey bir hizmeti sonlandıımak istediğinizde de geçerlidir. Neivvork DDfc hizmetini bitirmek için Önceden Clipbook Server hizmetini ve NetAvork DDE bilmelini durdurmanı:: gerekir NT Diagnnsiicş programındaki SURVICrS sekmesi DEVICES adında bir düğmeye sahiptir Bu düğmeye tıklayarak PC'ye kurulu aygıl si'ırû-COİerİnin bir listesini görebilirsiniz.> S4- EHIF OCAK 199* Ch ipucu mmmiM l u/ımhiHi Nl I.ııfcManaaeı £fc Optont y.ww (Jet Seseüsk. iİWem İde PıoCMi KMlItf ArJogcnnte wrv>:o!.İo Ituı.etı lÛ^JTltf-.CIS Pip.o*o mUngrla-e HC I 0>ü ! !>V :mp | MçnUiWİ 2 20 26 34 40 43 19 ;İ. x 00 m 00 DO 7G t0 81 00 83 j.ı* -0:00:23 0:00 00 0CO00 OCO 0 j J. . :t aoouo . ... I-. il I1 0:0*00 n oo-04 ooooo o :o t" 16K İ00K 200 K 148* K 137K 183GK 1ET18K 37GK B3GK ıxet; 824ı; 940 > 1960K Windows NTıûn Task Managerı Processes listesinde çalışan hızmederi gösteriyor. Böylece hizmetlerin bellek ihriyaanı ve işlemci kullanımı gftrr.bi İiyorsunuz. Aygıt sürücüleri de bazı özel önceliklere ve imtiyaz lanı sahip hizmetlerdir. Dit hizmet HSİında bildiğimiz normal bir programdan başka bir şey olmadığı için Windows M task Mü-nager'de etkin hizmetleri di" görebilirsiniz. |Orl| + [AlıJ+|DclJ lus kombinasyonu İle Wmdows M Security penceresinde. tasfe Manager simgesine tıklayın. Task Manager'da PROCESSES sekmesine tıklayın. Burada çalışan bir hizmet içeren EXE dosya-lannı görebilirsiniz Gereksiz Hizmetlerin Tespit ve iptal Edilmesi la>k MaııagortUrı da görfhdecegi niz üzere bazı hizmetler çok fasla bellek kuşanırfar Belleğinizden tasarruf etmek için bazı hizmetlerin NT'nİn normal biçimde e/alışması İÇİb nuıüaka gerekli olup olmadığını kontrol edin, böylece ilgili hizmetleri iptal edebilirsiniz. Ancak Nl, aga bağlı olmayan bir PCyc sadece gerekli lıızırıeilerı yûk-U'ıvnr. hu yüzden deneme yanılma yöntemi tehlikeli olabilir. Bilgisayara yazıcı hag.li değilse sadece SPOOLhR hizmeti gereksizdir. Buna karşın afı bileşenleri kurulmuşsa deneyerek Worksıaıion ve Server hizmetlerini iptal edebilirsiniz. Prensip olarak NT bellek yöneticisi, kullanılmayan hiz-uıetleriu prugratıi parçalanın kendilisinden sabit diske aktarır bu yüzden yapacağınız ince ayarların pek bir faydası olmayabilir. Hizmet Mesajlarının Değerlendirilmesi N l'ye ozgu ve diğer Mierosoli programlarının hizmetleri kull.ınıcı-ya mesaj vermek IÇİn N T Evenl log'u kullanırlar. Diğer programlar tarafından kurulan hizmetler bunun için çoğunlukla kendi l.OG dosyalarını kullanırlar. Evenl Log şÇ bölümden oluşuyor; SYSTEM, SECUKİl'Y ve APPI ICATI-OM. Bunlara Evenl Viewer!daki LOG mcıurslındcn ulaşabilirsiniz. NT, Sysıeın altında işletim sisteminin mesajlarını (mesela hır hizmet çalışınla maçlığında veya durdurulamadığında) kaydeder. Security, adından da an (aşılabileceği gibi, sistem güvenliği ile ilgili mesajları kaydeder. Mesela kullanıcıların ne zaman bir oturum açıp kapattıkları. Application yahştı-rıldıldarı anda luzınei oluşturan kayıtlar için düşünülmüştür. Listelerdeki her kayıl üç kategoriden birine niııir: Pilgı, uyan veya hala. Evenl Vievver buna bağlı olarak kaydın önünde mavi, sarı veya kirinizi bir simge gösterir, vhav FILTER En Önemli NT Hizmetleri CllpDook Server: Ağa bağlı ı^kjısayar' lar aûJSinüa Ciıpbook içerikleri îransfeıi saçjtâ' Logon: NT yOklû *C ağa bağlıysa bu h zmsUe ag kaynaklarına, ö/eilikle cip NT pornain (erindeki enşmek müfr* OİIK. Workstation: Ağdaki payi2şWşrmş kaynaklara PC'nin erişebilmesini sağlar. Computer Search: Du hizmet ağa :>. iğ h PCien listeler ve bu listeyi yönetir DHCP Client: PC ağda çatışıyorsa ve TCP/IP adresim otomatik olarak aimas-gereKİyorsa bu hizmet kullanılır Event Log: iyietîm sistemine Mesaj hizmeti: "net send" veya uyan ni7mötiy!a gonde/Ümiş mesajların alınıp ;i0:::İHfil'i^!-. ir; •* k ,I.tt|k Nchvork DDE ve Netvvork DDE DSDM: Ağdaki NT PC Teri arasında (Ji-narr* veri transferi (OOE) ve vefBerin güvenliğini sağlarlar NT-LM Security: A(|Öaki NT PC'Ieri arastriciakj Remote Procfiaure Cals 0-zennden gerçeKtdŞti ı en ffeöşimde veri transferinin güveniı(ıi" eağ Remole Procedure Cali (RPC): Birçok PG ¦.;/'•' ı !i:e çatışan orogram rutinlerini çağınnaya yarar. Remote Procedure Cali (RPC) Loca-tor: (Jernote Procedure Caıîs İ- bil orog-am Sarver labanl b$ı proşrama b risrrek isterse bu hizmet eftirı olma :ir Schodule: AT komutuyla önceden dc-lkl©neri saatlerde bazı orogranıiHi ,. Iışltrabîi'i a-. ;; ¦; b ı rifâmsl gereKk Server: Server hizmeti etkin oidmjunda PC dosya vİ; yaao eunucuSu voya -ig-dak !J:ö^ vvindows PC3bt için uyûulâ-nıa sunucusu olara'. ku8arHlabifir Spoolor: fazıoı behteme Fa^rUkteririı UPS: liv'Jır BÎSleml vfş ..h-iii':si^ güç kaynağı arasındaki Uattelrrfi s-^y ar, EVENTS ile fihrek-r verebilir ve daha iyi bir görünüm elde edebilirsiniz, mesela Evenl Vievver'ın bilgi ve uyan mesajlarını göstermemesini sağlayabilirsiniz. B Ufuk Yiimankılıçogiu tfyaıîıaD@ûhip.çQm. tr 56ı CHkP OCAK 1999