CHIP Online - Arşiv: Şubat 1999 DOWNLOAD Bilgisayar Kökenli Yaşam

tt o tesi ;.¦ ;¦..':.- ' ;.:;. Yapay Yaşamın Beşiğinde İnsanoğlunun çok eski düşlerinden biri gerçek oluyor: İngiliz araştırmacılar yazılımdan ibaret olan, hissedebilen, düşünebilen ve üreyebilen bir varlık yarattılar. Yapay olarak oluşturulan bu insancıkların evrimi başladı bile: Birkaç yıl içerisinde nörona! beyinler bir insan kadar akıllı olacak. Bir Nom'un hayalını basil kurallar belırliyor: Acıktığında yemek yemek, enerjisi tükendiğinde uyumak, lır^al olduğunda şorı eUnck ve onu eğilmeye yetkili kişinin talimatlarına daima uymak. Hgitimen ktşi ise genellikle ekran kar-şiSHlda oturuyor, ödüllendirmek ve cezalandırmak yoluyla hınıayesinde-kilere yaşamın temel kurallarını öğretiyor. Nörnlar Creatures 2 adlı yeni bir bilgisayar oyununun kahramanları. Bu oyunda özel olan şu: Cambrıd ge'deki Çyherlife adlı İngiliz üreticinin gelişıirme ekibi böylelikle işleyen ekolojik bir .sistem yaratımı? bulunuyor; Nornlar hissedebiliyor vi- düşünebiliyor. Cybcıiite'm kurucusu Steve Grand, bilgisayarda yapay yasanı oluşturmak fikriyle doğru bir yol izlediğinin taun tamına don yıldır bilincinde. "Renim içiıt dumım nokrası iki yaratığın ansızın hır lopu alımdan ve onunla oynamaya başlamaları oldu", diye anımsıyor Steve Grand. Mart l°-%'da İse sansasyon gündeme geliyor: Norn Roıı ve ki?, arkadaşı Eve bir U-hek sahibi oluyorlar. Bu Grand için yapay yaşam araşın malarında bir dönüm noktası: "Bu ilk kez yapay, değişik 228 ¦ CHkF cinsiyetlerden iki canlı varlığın kendiliğinden uremesiydi." Bîluııadamlan t!anıbridge'dı'ki oyun üreticisinin gelişimini memnuniyetle izliyor. Bu bilimadamları arasında yapay yasam konusunda bilimsel araştırmaların kumcularından biri olan Dr. Chri.stophcr Langıon gibi ya da MİT Arüliciid Intelligenec. I yivdeki ve Palo Alto'daki çeşitli araştırma laboratnvarlaı ındakı kariyerinden sonra şimdi bilgisayar bilimleri prole-söriı olarak Toronıo Lniveısiiesi'nde faaliyet gösteren Prof. Demeni 1 erzo-poıılos gibi İsimler yer alıyor. Biliınadamlarının SoZkoOUSU bilgisayar oyunuyla ilgilenmeleri nedensiz değil: Creatures 2 oyununun kalıra manı, yanj Norn adlı yapay canlı varlık, şaşılacak bir şeyi başarıyor: Norn öğreniyor \om hangi besinin kendisini doyurduğunu vç hangisinin mide ağrısına yol açtığım aklında tutuyor. Oyunu oynayanın desteğiyle Albia adındaki bilgisayar dünyasında uyum sağladıktan sonra kendi basına davranmaya başlıyor. Oyun oynuyor, dil yoluyla iletişimde bulunuyor, karşı cinsle şört ediyor ve üreyip kendi yaşamında oluşmuş olan '•¦'¦¦' -¦' ..... YASAM Öğrenme Sistemi: Norn Nasıl Düşünüyor? umımadan yeni çıkmış: Crearurcs adlı ıüftisayar oyunundaki Norn adlı yaratıklar solda) Öğrenme yeteneğine sahip ntcllckıûcL organizmalara bir örnek teşkil diyor. Norn'lar çevrelerini insana benzer bir biçimde algılıyor Duyu organlarıyla görüyor ve duyuyorken, açlık ve korku gibi programlanmış dürtülere sahip-lar. Üç "beyin kalmanı"ndan ibaret o lan nörona! bir ağ, izlenimleri işliyor. Ancak "beym-deki karşılıklı etkileşimler ise çok basile indirgenmiş ve şe-matikleştirilmiş Organizma, dürtüleri ve duyu organlarıyla elde edilen iz e nknleıi nörona: beyni" algılamadan sorumlu bolü mOno iletiyor Yapay nöronların kendi aralarında bağlantı kurmaları sonuç rjlarak algıyı (yukarıdaki örnekte açlık dürtüsünü} bir eyleme dönüştüren davranış kuralını oluşturuyor Norn örneğin uyumaya karar veriyor. Ama bu du'umu" ona pek yararı olmuyor. Bir yandan beynin algılama böîümündG açlık kendini hisseni- ;-j\ diğer yandan "yanlış" eyleme tepki : olarak Norn'un cezalandırma diye al-i gıiayacağı bir kimyasal madde beyni IMbİ, *—tğl Cett)(ındımıo dolduruyor. Böylesi kimyasai maddelerden yüz çeşil kadarı yapay canlı varlığın vücudunda geziniyor. Bu biyokimyasal çorba, diğer bir kumanda unsuru. Açlık, korku, uyuma ihtiyacı gibi dürtüler organizmayı ayrı ayn kimyasal mad-celer biçımlrıce etkiliyor. Bunun dışında. hormonlar ya da nazımla ilgiii maddeler diğer elementten oluşturuyor, Tabii ki bu kimyasal maddeler karşılıklı olarak birbirlerini de etkiliyor. Nom birkaç bil glukozu besin olarak bulduğunda, biyolojik örneklerindi; olduğu gibi lepki gösteriyor: Algı nörön-lânna giden açlık sinyalleri ender bir hal alıyor, bunun yorins nörona' ağ ödüllendirme mesajıyla dolup taşıyor ve jryanizmaya fatf tü' mutluluk duygusu sağlıyor. Algı ve eylem arasındaki bağlantı böylece güçlendiriliyor. Nöronlar arasında bulunan bağlantının açığa çıkmasıyla, Norn "öğreniyor". Bir sonraki seter acıktığında, uyumaya kalkışmak yerine, hemen besin arayışım başlalıyor. SUBAI 199 ! CHIF . 229 Ote* tesı kaiakteT Özelliklerini küçük çocuklarına aktarıyor. Araştırmacıların özellikle ilgisini çeken şeyı karmaşık davranış biçimlerinin temelinde yalan .sisuvm. Bu sistemin çekirdeği, beyin model olarak alınıp oluşturulan ve davranırlara kumanda eden bir nörona! ağdan ibaret (Bit önceki sayfadaki grafiğe bkz.). Norn'lar pozitif bir onaylamayla lüm düşünme tarzlarını ve eyıern şemalarım içselleri iriyor ve gelecekte de hu Oi'iıcge gön- davranıyorlar. Böylelikle Tesı pilotu olarak Nom'lar: İngiliz Hava uçuş simulasy>inunda yapay canlı varlık, Hurofîghtcr'ıa peşinde. oyun figürlerinin aksiyonlarını ve reaksiyonlarını en İnce ayrıntısına ku dar programlama zorunluluğu oıata-dan kalkıyor; Noru'lar kendiliğinden Öğreniyor ve kendilerini geliştiriyor. Bu durum onları Ucan uygulamalar için de cazip Hale getiriyor Açgözlü Norn'lar Banka Veznelerine Saldırıyor Bankaların tuknıkdonanınııyla ilgilenen Amerikan NCR. kullanıcı ıcsl lerinin yerine. Noı n'ları geçti me denemesine şimdiden başlamış bulunu yor. Para çekmek ya da urun kuyruklar olduğunda bankayı lerketmek gibi "dürtüler" yapay varlıklara göz açıp kapayıncaya kadar acılanıyor. Ve sonuç: Yaratıklar, bankanın video kayıtlarında belgelendiği gibi- insanınkıne yakın bir davranış biçimi gösteriyor. Böylelikle, bir mırııaı orucum banka oumıamım nerede durması gereklimi konuşundu atık ipuçları elde ediyor. "Cybeılife'm geliştirdiği yazılım, müşterilerin bir bankadaki davranışları gibi çok karmaşık s-iıuu kimyonları üretmeyi ulaııaklı kılıyor. Üstelik bunu uzun ve masraşı video değerlendirmesi olmaksızın başarıyor", diye a-çıklamada bulunuyor N'CR'da projenin yöneticisi olarak görev yapan Lee Dove. Neyin simuUısyuııu yapılacak olursa olsun. Cyberlîfe'daki yaratıcılar yaratıklarının öğrenme yeteneğine güveniyor. likip çalışanları örneğin tek bir arının modelini oluşturuyor. Arı çoğaltıldığında geriye kalan iş kendiliğinden gerçekleşiyor. Bilsayaıda serbest bir biçimde aynen doğadaki gıhi bir an sürüsü uçuşup duruyor. Film cnduşırisi bu tip biyolojik algoritmaları git gide daba iazla kullanmaya başladı, l'ger filmde, bir Kuvvetlerinin an ya da başka hayvaıılar-b'r dan ibaret bir sûru isteni- yorsa. işe bilgisayar müdahale ediyor ve gözü kolayca aldatarak sürünün modelini oluşturuyor. Uzmanlar bu işleme sürü dılriusu" aduu veriyor. Yapay Silahlar, Sanal Pilotlar Yapay organizmaların daha şimdiden lıayütıniiz üzerindeki geniş çaplı erinlerini askeri alandan bir örnek gözler önüne seriyor. Royal Air Hor ce, Cyberlife lahorum varları kökenli Noıu'laruı T?urofighter ile deneme u ç uslan Mmulasyonu yapmalarını sağlamış. Norn'lar bir liurofighıer simu losyonunda başka biı uçağı takip et mr.k Zorunda bırakılmış. Bunun içhı gerekli biyokimyaya sahip bir Norıı yaraiıhınş ve yüzlerce adet klonları-nıış. Başlangıçta ekıaııuaki yapay pilotlar koordinasyon sağlamakla güçlük çekmish'r. Ama daha bu aşamada bazılarının diğerlerine göre bedele daba Röportaj Hg SR "2020'de İnsan Beyni Simulasyonu Cambrid-ge'deki CytKHfife şirketinde gelişi irme yöneîiçisı olan Toby Simpson iie I3H3P Yaşam dünyaları insanın onları (umuyla inşa edemeyeceği kadar karmaşık. Peki. S3z doğru yoltia olduğunuzdan nasıl bu kadar emin olabi-liyöfsunuz? Toby Simpson: Sız bir canlı varlığın özelliklerinin tüm karmaşıklığıyım no döllemesini yapıyoruz Aradaki etkileşimleri tümüyle anlamak ve programlamak zorunda değiliz. Bu gelişmenin kendiliğinden gerçekleşmesini bekliyoruz. SÎFJî1 Cyberiifo'daki çalışmaların hedefi nedir'' Toby Simpson: Biz içindeki İklim döngülerinin de yüksek derecede gelişmiş bir cani varlık kaçlar gerçekçi olduğu bir enam geliştiriyorum. Bu yapay dünyayı "Wondeıworlö" olarak adlandırıyoruz. 8u dünya iki yıl sonraki bilgisayar oyununa temel ieşkii edecek ÖÎIÎTİ Simulasyonu yapılan varlıklar ne zaman enlellekıüel hale ge'ecek-ler? Toby Simpson: Fğer işlemci performanstan şimdiye kadar olduğu gibi hızla artarsa, biz de 10 yıl içinde 20 milyon nöronu birbiriyle baijlanlılan-dıracak duruma gelmiş oluruz. Ancak o zaman gerçeklen karmaşık sistemler olanaklı olacak. Ve ancak o üaman uygulamaya yönelik projeler ya da Cyberlife'm. örneğin eğilim vo oğience atanında kardeş kuruluşları gündeme gelecektir. 2020 yılında ise insan beyninin yaklaşık stmulas-yonunu gerçekieştirobilmeliyiz. 230 • CHVP SUMT 1999 ; -/¦ .,'•¦'¦ ¦:.;:;'| j V ¦/..,.' Yapay Yaşam Araştırmaları Yapay yaşamdan ibaret işleyen orga-ni/Tnaiafa şimdiye kadar pek de rastlanmadı. Çoğu sislem hâlâ her başarılı işlemi onaylayan bir üst öğrenme merci olarak insana İhtiyaç duyuyor. NOonal ağlar, örneğin Bcchum Üni-versıtesı'ndeki lemei araştırmalarda, yapay 7Gka s;slemi kullan:labiliı değerler elde edene kadar çalıştırılıyor. No'Onal ağlara on yeni örneklerden biri, çok etkili çalışan ve polis taralından aranan şahısların fotoğraflarında kullanılan yüz tanıma sistemi. Yazılım üzerinden ekolojik sistemler yaratma denemesi, şimdiye kaaar an sürüleri ya da dijital tek hücreliler biçiminde yalnızca kısmi olarak gerçek- çok yaklaştıkları jıoze çarpmış. Nesilden nesllc genleri birbiriyle kesiştirilmek üzere en iyileri seçilmiş. "Yaratıklar yavaş yavaş bizim hiçbir zaman programlayamayacagıtnız bir karmaşıklık derecesine ulaştılar", diyerek konuyu özetliyor Cyberlife pnıgram-Lihııınüaıı Dlıarmesh Ralllıallıa. Yazılımın geçirdiği e\Tİm sonucu Ortaya çıkan test pilotları, yaralıcıkuı için bir de sürpriz hazırlamışlar l_:u-rohghter'ın uçuş sırasında kendi ekseni eiralında dönmesini sağlamışlar. Uçuş teknisyenleri bu özelliklen uçuş personeli olmayan (mise Vhssıle'lar için kararlı uçuş özelliklen sağlama konusunda yararlanmışlar. İnsandan daha fazla yuk kaldıtabilen Norn'lar bu özelliği kendi başlarına bulmuşlar. lîöyk'lıklc strateji ııznıanUrınuı ocakları yapay zeka ile kurnanda etme düşleri de daha yakın bir gelecek halini alıyor. Geçen sûre zarfında Cyberlil'e'dakİ geliştirme ekibi terosl araştırmalara donuyor, ''Bizim yazılımlınızla birçok uygulama geliştirme konusunda şeytana uy manialıyız", diyerek bu dönüşü gerekçelendiriyor Cybcrlile geliştirme şefi loby Simpson. "İm bizim teknolojimizi ileriye tanımaz." Bu dönükten Sonra yaklaşık 70 kişilik çalışan grubu tüm çabalarını VVondcr-laııd adı verilen komple bu* ekolojik Sistemin yaratılması üzreinde yogim-laşUimiŞ. Bunun için Camhrid^c'de. 100 PenüUm-PC bir arada çalışıyor. Yaradılış Kopya Edilebilir Mi? BayreuuYdakı Yeryüzü Ekolojik Sistemi Araştırmaları fcnstiiüsıVnde bir ormanın siınulasyonu üzerinde çalışan Prof Vliehael Hauhs. Camb-rİdgcUekı çabalan daha ziyade kuşkuyla karşılıyor. "Yaşam bilimleri deneme ve yanılma yöntemiyle gelişirler" diye özetliyor I laııhs. " Denersiniz ve neden islerin yolunda gitmediğini görürsünüz. Ama elimizde hu olayları açıklayacak bir teori yok. Bu yüzden karmaşık ve gerçeğe yakın ekolo jik sistemlerin bilgisayarda yaraıılabi- SUBAI 1S99 leceğine ulanmıyorum." Geliştirme şefi Simpson bu itiraza katılmıyor: "bir dünya yaratmak için riim hunları anlamanız gerekmiyor. Bunu biyoloji kökenli bir metafor û£-rcıiyor bize: insan 10 Trilyon hücreye sahip, Ve hiçbir hücre ötekiler hakkında bir şeyler bilmiyor." Cylıerlifc.'daki programcılar düşleri Üzerinde çalışmayı sürdürüyor: Hesaplama gücüyle noronal ağlardan ve biyokimyadan ibaret olan sistemi bas- I p .1ı*- Urı (nrtU* thh Fı fcaan "'-ı-W ı*ı I Ow j Vücut sıvıları yaşam döngüsünü belirliyor: Crcaturcs oyununda biyokimya öğreten kitaplar yaşamın simulasyonunda vücut buluyor. saslaşhrmak istiyorlar. Yazılımlarım ancak yıllar sonra gerekli performans yeteneğine sahip olacak bir PC için yazıyorlar. Ama d zamana kadar da hesapta olmayan bazı şeyleri çözmek zorundalar. Tohy Simpson bir sonraki adım ;>larak yapay beyinlere plariayıçı bir düşünme tarzı aşılamak istiyor, çünkü: "Kahve yapmak gibi karmaşık eylemler şimdilik yalnızca Nonı'lan ağır hir hiçimde cezalandırarak gerçekle-j-ıırılcbıllyor." Ancak hu yaratıkların gelecekte bilgisayar: kapatarak ölümden kurtulmak amacıyla ne gibi srnratejiler gç-lisiirceeklcrini henüz hiç kimse. tahmin edemiyor. B Hattûd ['cııe'don çeviren GŞro Antikscioğhı leşliriiebiliyor. Bayreuth Üniversitesinde de yapay yaşam araştırmaları tüm hızıyla sürüyor. Yeryüzü ekolojik sistemi araştırmalarının yapıldığı enstitünün profe-serlerinden Mıchae! Hauhs, ekibiyle birlikte bir ormanı tümüyle modelle-msyi başarmış. Şimdi ise araştırmacılar bilgisayar başında ışık ve g;da maddelerinin ağaçların büyümesi ÜZânodeki elMerini gözlüyor. Gözlemle* orman bilimcileri ite sıkı bir işbirliği içinde yurüTulûyor ve ormancılığı daha *y: yürütmek için ipuçları sağlıyor. Sanla Fe Enstitüsünde Tam Ray tarafından yapay yaşama kazandırılan Ti-erra projesi de ün kazanmış projelerden. Ray. bir PC ekrannda gözlenebilecek, Darwinci hayana kalma mücadelesi veren virüsler ve parazitlerden ibare! bir sislem oluşturmuş Bu projeye PaSadena'daRi Gaîltomö Institute of Technology'de faaliyet gösteren Cbris Adamı bağlanmış ve aynı şekilde genlerin kopyalanmasının simulasycnunu gerçekleşmen Avida aöh bir yazılım gaüştirmiş. Hor av biigisayarında çalışabilecek bir yapay yaşam sistemi geliştiren Cyberiife programcıları, bu alanda şimdilik rakipsiz görünüyor. Creaîures simufasyenu şu sıralar karmaşıklığı ve müdahale olanakları bakımından açık ¦m/n önde gidiyor chip . ?3|

Arşiv Listesi