CHIP Online - Arşiv: Nisan 1999 DOWNLOAD 2000 Yılı Sorunu Dosyası

2000 Yılı Sonrasında "Zaman Genleşmesi" CHÎP Dergisi geçen sayısında açtığı dosyayı daha da derinleştiriyor. Dosyanın bu bölümünde geçen ayın haberlerini, sorunun sağlık sektörü bazındaki etkilerini ve sorunun daha önceden ele alınmamış yanlarını bulacaksınız. Bu yazımızda, Türkiye'de bu güne değin hiçbir yerde ya vınlanmamış bir 2000 yılı sorunundun söz etmek istiyoruz. Biz bunu "PCIcrde zaman genleşmesi sorunu" adını verdik, buna İngilizce'de Randall Bari "Time Dilation l-f fect'fkısaea TD EHeet) adım vermişti. Sorunun bilinen diğer adı ı\ıı, bu so run üzerinde birçok araştırma yapan Jac.e Croudı ile Mike EclıluVirı adlarına aıılla *Croııch-tichlin I:ıkisı". "Genleşme*, aslında sözlüklerde "K-laıion* değil. ~Dtlar.ar.ion" dıy*: gediyor. Croudı ile teldin sorunun Eîns-Lcin'ın "görelilik kuramıyla" bir bağlamışı olmadığından, soruna TD Ei-Icct dense dahi, bunun "lime Dilari-on" değil, "Time/Date/ anlamında söylenmesi gerekliğini belirtiyorlar. Bu sorunu aynılldarıyla inceleyerek, PCIcıdeki 2000 yılı sorununa degi- mlrııesini isteyen okurlara da bir ya-nıt vermiş oluyoruz. Sorunun Tanımına Geçmeden On ce l'CIcr Üzerinde: İ Rcal Time Clock (RTC): l'C kapalıyken bile çalışan ve genellikle CMOS'un (donanım) bir parçası olan bir zaman sayacı (saat). • BIOS Samı: PCnin ana kanının u zerinde olan bir BIOS saati ve takvimi var. Bu leıııeİ vazıhının bîr parçası ve zaman bilgisini RTC "den alıyor • OS Saati. Metim sisteminin (DOS. Windows, l nix) görüntülediği saat ve takvim. bakın Jaee h eh Ün gecen Ağustosla "The Croutrı Keldin hileci, Detaiis" adlı yazısında sorunu nasıl açıklamış. Ben sadeleştirilmiş olarak .sizlere aktarıyorum. PClerdckı 2000 yılı sorunlarım grupiayacak olursak • IW9*dan 2000e geçiş, sorunu: Burada ZÖ0G yılma uyumlu PCİerin saatlerinin II Aralık 1999 aksamı, I Ocak 2000e geçmek yerine 1980 e geri donduğunu görüyoruz • Karşılaşıırma sorunu: 2000 yılına uyumu, gerçekten doıl haneli yıl kul ianımıyla değil de, başka bir yöntemle sağlanan PClcrde. 2000 yılından önceki ve sonraki tarihlerle bir karsı-lasnrma işlemi yapıldığında ya da bir yılın arlık yıl {20 Şubat) olup olmadığının hesabı sırasında yanlış sonuçlar alınıyor. • PCİerin 2000 öncesi ve sonrasında farklı davranma sorunu: İlk iki sorunu olmayan PClerde bulunabilen bu 2000 yılı .sorunu dikerlerinden faıklı bir yapıya sahip, çımkıı oluşumu sis lemaıık değil, yani her sınamada aynı sonucu almamız söz konusu değil (Zaman genleşmesi sorunu). 248 • CHkF NİSAN |9?9 '¦y,\ '! ::-; a ijuy;^' Bumda söz etmek istediğimiz ÜÇûncû SOCUH, zaman genleşmesi Sûrunu. I'chliıı bu konuyla ilgili olarak göyle bir rimek veriyor: Üzerinde deney yapılan PCdc ilk iki gruptaki sorunlar giderilmiş, 2000 yiÜBa uyundu bale gelirilmış. PC diyelim ki 2000 yılının 8 Ocak aksamında kapatılıyor, ertesi yun açlığımızda karşımıza çıkan tarih 9 Ocak 2000 yerine 17 Nisan 2000. yanlış iarih. İşti* bu sorunun nedeni Crouch beldin tilkisi. Echlin yapağı hırçok.deneydeıı sonra bu eıkinin nedenini şöyle açıklıyor: "Eğer PC, üzerindeki gerçek saatin (RTC), saniyede bir değişme döngüsünün be.! iri i hir anına denk gelen bir zamanda açılıyorsa, işletim sistemin-deki BIOS POST jpovver On Şelf Test) zaıııan/larih hesaplama programının RTC'deıı elde eiugı tarih gerçek iarilı olmuyor" B noktasında, zamanı güncellemeden önce. yanlış bir bilgi verilmesini önlemek amacıyla, "zaman güncelleme değişkenini" devreye sokuyor ve zaman bilgisinin verilmesi yeni saniyenin A noktasına kadar erteleniyor. C ile I) noktalan arasımla elde edilen uırih değen rasgele bir değer. Dolayısıyla: • A ile B noktalan arasında başlayıp bilen zaman hesaplamalarında sorun yok (Durum I). • B ile D noktaları arasında başlayan hesaplamalarda da sorun yok, eunkıi program zamanın gUnccNcnmekıe olduğunun farkında. • A ile B arasında ba^lapp da (güncelleme değişkeni devrede, değil} *a-ıııaıı hesabı C'den sonra soııuçküiı-yotsa sorun var. Bu da 2000 yılı öncesinde oluşmayan bir durum, eünkü o dönemde zaman hesahı C-D arasın- Map of a Second İn 2000 (>cf>#.nİM M ¦ mcm4 *wl mtİoı*t.nd* ol ¦ mcm4 ıltlaok JT dıiast d*U ok 1 ııpriıtc nİg ıel bati dalı ¦ıjni ¦ e- periad >r ı S \ * A B C P Bir PCde RTC içindeki bir sanıve (Crouch-lichlin). Crouch ile HcMınln birlikte yaz-dıklan Ortak makalede bu sorun çok avnniılı olarak anlatılıyor. Sekil-1'de RTCnin bir saniyelik çalışma döngüsü görülüyor. RTC. bu döngüye göre, t MM ---—- -3İP*mJÎ! PCn - ' ™r_::. lunibrt. ----------- ; 2000 yıbndan sonra ortaya çıkabilecek sorunun çözümü için gerekli programı bu şilede bulabilirsiniz. NİSAN 1999 daki değer olan 244 milisaniyeyi geç-inendi, ancak 2ÖÛÜ yılı sonrası zaman ve iarih he>abı bu değeri geçebıldi-gınden, A ile B noktalar) arasında bağlayan bir hesaplama Cdcn sonraya f^^ZSfâ siilkabiliyor ı'Durum 2). kullanan kaç kişi. ııı larihine her gön ^ bakıyor, eğer bu yanlış tarihle mali işlejnler yaptırsanız kim bilir hangi belalar sizi bekleyecek.., Daha az karşılaşılmakla birlikle, bu sorunun daha vahim bir &kH CMOS belleğindeki bihuierı İkiz-nınsıyla onaya çıkıyor. Bu da PCnin açılışında üzerindeki aygıtlar (disk. CD okuyucu, modem gi'> Sf*f © CD) Coplar Blue on S il ver *-ö - ¦ • Cd Çoğaltımında Özel Çözümler • Fotoğraf Kalitesinde Cd'ye Baskı • Her Formatta Cd Kopyalama • Video Cd Hazırlama • Görüntülerin Cd*ye Aktarımı Baskılı C Çoğaltımı lir, 4|B Dereboyu Cad. No: 18/10A Mecidiyckoy-İMaııhul Tel: (0212) 2119293 Fax:(212)2666214 Bilgi için Arayınız... ** o tesı bü hakkındaki bilgiler bozukluğundan (insandaki lupus hastalığı gibi). PCniıı açılamamasına yol açıyor. Su anda Hım büyük kuruluşlarda kullanılmakla olan ana bilgisayarİantı en gelişmişlerinin CMOS tabanlı olduk-lanın düşününce. nisan ıorunun one mini çok daha iyi kavrıyor. "Zaman Genleşmesi" Sorununun Önemi Yine Eehlitfuı belirttiği. hu düzensiz rasgele zaman sıçramasından olu. şan riskler arasında fabrikalardaki zaman senkronizasyonu ile mali uygulamalar en rok önem taşıyanları. çün- ABD Cİıda ve ilaç Yönelimi tarafından yapılan araştırmanın bilgilen. ko mali paketler daha önceki tarihle ilgili işlem yaptırmıyorlar ve l'C'nın Uu'ihimıı eski tarihlere doğru değiştirilmesine izin vermiyorlar. Sorun lark cdilst' de edilmese de etkisini gösteriyor. Sanayide kullanılmakta olan PC'lerdc ya da gömülü Clıip'lcrde ise sorun doğrudan tırerimi lehdit edi yor. Zaman Genleşmesi Sorunu Nasıl Önlenir? Yapılan testlerden çıkan sonuçlar şunlar: * Sorun I'Cnin 2000 yılından sonra pek çok kez kapatılıp açılmasından sonra PC anılırken onaya çıkıyor. Çözüm: PC, 200ü yılından sonra hiç kapatılmazsa bu sorun yaşanmaz. • Sorun PCniıı RTCsiııde değil, bilgiyi undan yanlı;, alan BIOS sonra.si saat ve takvimlerde oluşuyor. Çözüm: Uygulamalar tarih ve zaman bilgisini bir Buffe.r aracılığıyla dogından RTCden alırsa sorun çözülmüş olur. • Sorunun İlebilirin geliştirdiği bu programla da (özümü mümkün. llgüi Web skcsı: \vww. net h awk.com/-jcrouc h/ dıluüon.hiıu 2000 Yılı Güncesi (15 Şubat-15 Mart 1999) Geçen ay Türkiye'de 2000 Yılı seminerler. açışından sanki bir patlama ayıydı. Benim katıldıklarım hpsi-lon'un 25 Subaı'ıa düzenlediği Turizm Sektöründe Bilişim Çözümleri. 4 Mart'ta düzenlediği Kurumsal Kaynak Planlaması (M RP/ l:RP). İstanbul Sanayi Odası'mn IS Mart'ta düzenlediği 2000 Ydı Sorunu ve Sanayi. 17 MaıTıa da Ppsilon'un düzenlediği 2000 Yılı Sorunu etkinlikleri oldu. Bunların dışında, DITrun. Vestcl'm. Ilürri-yet'in ve Promellıcus'un düzenledikleri 2000 Yılı Seminerleri de gerçekleşti. 3 Şubat 1999: Yapılan anket sonucu. 2000 yılına yaklaşırken ABIVdeki banka mevduatının yüzde 48'inin çekileceği hesaplanıyor (ZDNeı). 10 Şııbaı 1999: ABITnın ulusal 2000 yılını sorunu çözüm bütçesi yine arlı-nlclı. Şubat 1997'de 2.5 milyar dolar olan bütçe, 7.2 milyar dolara yııksel-rildi {Y2K S'ewswire>. 11 Şubat 1999: Kuzey Kore ile Birleşmiş Milletler, askeri 2000 yılı kjtzaü*-rını önlemek için görüşmelere başladı (Y2K \'ew>>wire-AFP3 21 Subaı 1999: Meta Group tarafından yayınlanan bir araştırmada 2000 yılı sorununu çözdüğü iddia edilen 20 milyon satırlık bir yazdım paketinin her 2 bin satırından birinde hâla sorunun mevcut olduğu belirlendi ¦.( nmpııienvorld). 22 Şubat 1999: Zaman genleşmesi (TD) etkisinin kuruluşları ciddi bi çimde tehdit etliği belirtildi (l.os Angeles 1 ûrtes). 25 Şubat 1999: Rusya. 2000 yılında bir hata sonucu ateşlenmelerini önlemek amacıyla, erken uyan sistemlerini Alil) ile hırlıku* kontrol etmeye razı oldu (Reuters). 2 Mart 1499; 2000 yılı sorununu çözmede. ABD'dekı 6 bin hastaneden yüzde 64 ünün ciddi sorunlarla karsı layıkları belirtildi (Cuıııpulcnvorld). il Mart I8KÖ: Otomotiv endüstrisinin devi General Motors (CM) 2000 yılı sorunu çözüm bütçesini 7 i 0-?80 milyon dolara çıkardı (CNeı-Re-ııı crs). Sağlık Sektöründe Mevcut Durum ı ıpkı diğer ıum sektörler gibi, sağlık sektörü de 2000 yılı sorununun tehdidi altında Sorunu tüm boyutlarıyla görebilmek için sağlık sektörün deki teknoloji kullanımına göre riskleri gruplayahnr o Bilgi Sistemleri: Bu tehditlerin en basında hasıane ve sağlık kuruluşlarının (SSK. Emebil Sandığı. Bagkur. Öza sigortalar) bilgi sistemleri geliyor. Eiger hu bilgi sistemlerindeki bil giler 2000 yılı Mimttu gerekçesiyle ulaşılamaz hale gelirlerse, doktorlar, hasrabakınlar. hastalar bundan nasıl etkilenirleri Bu sorunun yanın kurumdan kuıumı değişebilir, ama bilgi sistemlerinin sorundan etkilenece >>i kesin. ı Tıbbi Aygıtlar: Bin;ok tıbbi aygıt bir PC.'vı- bağımlı olarak çalışmaktadır Birçoğunun 2000 yılı sorunu olduğu bilinen PC'Iere bağlı olarak şahsan bu aygıtlar risk alımdadır. Bu aygıtlar bağımsız olarak sorun içerme-seler dahi. bağlı oldukları PC sorun yasayacağından Sûrundan etkilenmeleri kaçınılmaz olacakın. Ayrıca neredeyse rûın gelişmiş sağlık kurumlarında birçok elektronik aygıt bulunuyor. Bunlara örnek olarak manyetik rezonans (MR) sistemleri. K-Ray ı>-gnlaıı, kalp alışlarını gözlem aygıtları, lahora imarlarda kullanılan aygıtlar sayılabilir içinde elektronik :•¦¦;¦ > 250 * CHIF NISAH 199? ııüılu) C.lıip buluıiiin ıııııı avlular da risk .ılımda. Buradaki sorun, bunlardan hangilerinin senin yaratacağının bilinmemesi. Birçok aygıt yalnızca yıl değişiminde sorun çıkaracaktır, bu nedenle belki de .salı İl Aralık 1999 ve 1 Ocak 2Q0Û günü çalıştırılmama-lan, dalın soma çalıştırıldı klarında 1999 yılıyla ilgili bilgileri kullanma dıklarmdan emin olunması, sorunu önlemeye yetecektir .sağlık Kuruluklarının (Hastanelc riıı) Altyapıları: Tüm sağlık (esişleri de diğer tesisler gibi bazı teknolojik aygıtların kullanıldığı bir altyapıya sahiptir. Binalardaki herhangi bİfSİS' n-nıin islendiği gibi çalışmaması durumunda çıkabilecek sorunlar da sağlık kurumlarını eıkih'yecektir. Örneğin otomatik kontrollü klima aygıtla-n, asansörler, kesintisiz gûç kaynaklan, İleticim aygıtları. leleloıı santralleri sağlık kurumlan için göz ardı edilmemek gereken risk noktaları. Sorunla İlgili İlk Uyanlar ABD'den 2000 vıb sorununu çözmedeen önde gelen ülkelerden biri Alin. Sağlık sektöründe de UkçÖZÜm adımlarının ABD'de atıldığını görüyoruz. ABD'de-ki sağlık sektörüyle ilgili 2000 yılı riskleri araştırması (Bkz: General Ar-eounting Offke: "I.e.ıderslıip Nee.ded in Golteei and Disseminare Oilical PtomedicaJ l:qııipmcni Informattori"; 24 Eylül 1998), aynı diğer sektörlerde olduğu gibi, yine bizde Sayıştay'a karşı gelen General Accoummg Offi-ee tarafından yapıldı. Bu kurumun 24 fiylül i99H'de yayınladığı rapnf çok çarpıcı bilgiler içeriyor. Bu rapordan edindiğimi?: hilgileıc göre, AliD'de emeklilerin sağlık sigortası hizmetleri, bizdeki Sosyal Sigorta Kurumuna karşı gelen Veterans Mealıh Adıui-msuaıioınn (VHA) sorumluluğunda karşılanıyor. Bu kurumla bağlantılı çalışan hastanelerde kullanılmakla olan iıbbi aygıtlar konusundaki ilk çalışma kapsamında ilk başvuru mek ut bu bin 600 aygıt üreticisine 9 Eylül 1997 tarihinde gönderildi. Hatıran I998'c kadar kendilerine ulaşan bilgiler kamuoyuna açıklandı. Bu araştırmaya göre: • Bu bin 600 kuruluştan 100'u kapanmış, bunlar hakkında hiçbk hilgı yok, bir kısmı >h ınuııleriiîiıı sorunla ilgisi olmadığını Söylemiş. Buna göre 29 Temmuz l99Koe kuruma elektronik nbbi aygıt sağlayan biıı 490 kuruluş bulunuyor. • Tüm uyanlardan sonra bu kurumlar içinden yalnızca biıı 70 [yüzde 73) adedinden yanıt alınabilmiş. • Tüm ürünlerinin 2000 yılına uyumlu okluğunu belirten şirket sayısı 29 Temmuz 1998'de 701 (toplam üreikİ şirketlerin yansından az>. Üre-iici şirketlerden i3 adedi 2000 yılına uyumlu olmadıklarım, 106 adedi koşullu uyundu olduğunu, 47 adedi henüz uyum durumlarını saplamadıklarını. 19"> adedi ise başka bir şirkeı tarafından satın alındığını belirtmiş. *¦•'¦ Tim tir vnı ıX' |.-------------------------n. mimlimiı İ¦**İ*İ wı •m. —-.. *> tat MrtkıM ıIaıJult*-f.. •¦ ram m ıv?j_nomı ¦• ı'ı *-• ¦> k ¦*-İe tİ* m Umlsotsı Sağlık Sektöründe Üretici Şiketlenn ?000'e Uyumu ABD'de Sağlık Sektöründe Üretici Şirketlerin 2000e Uyum Durumları İ9B kuruluştan İse bu soruya yanıi yok. 0 Yarat mektuplarında, bin 70 sirkelin ûrerrigi 4 biıı 8&i Üründen 3 bıu #73 adedinin 2000 yılma uyumlu olduğu belirtilmiş, Geriye kalan bin 12 aygıt ise ya 2000 yılına uyumlu değil va da belirli koşullaı alımda uyumlu. Uyumlu olmayan aygiüardan bazılarındaki (örneğin 2000 yılma uyumlu olmayan elektrokardiyografi sorunun salı rapor tasımında olmasına karşın, diğerle rinde ki sorunun aygıun (vti-> -uttaki radyoaktif İzotopa göre verilecek radyasyonu hesaplayan aygıtlar) Sağlık sektöründe yaşanan 2000 yılı sorunu ile ilgili bilgi bulabileceğiniz diğer bir site. çalışmasını engelleyebileceği ya da hekimlere yanlış istatistik raporları (kan şekeri izleme aygıtları) verebileceği de araştırma raponmda yer alıyor. GAO'nun dikkatleri üzerine çektiği ikinei rapor ise ABİ) Gıda ve İlaç Yönetimi İFoud and Drug Admimst-ration: l'DA) larafuıclan yapılan araştırmaya dayanıyor. Bu araştırmada önce Ocak 1998'de İd bin. daha sonra 29 Haziran I998'de buna ek olarak bin 9İ5 nbbi aygıt üreticisine başvurulmuş, 16 hin aygıt üreticisinden 30 lemıîiuz 1998 tarihine katlar başvuruyu yanıtlayan kuruluş sayısı bin 975 (yüzde 12). Yanıt veren kuralnşbu'dan 628 kuruluş ürettikleri aygıtların tarih bilgisini kullandığını, 100 kuruluş da ürünlerinin 2000 yılına uyumlu olmadıkını beiirtmiş. Yukarıdaki bilgilerden de anllyorUZ ki, sağlık sektörü de 2-iKK.' yılı sorununu çözmek zorunda. Dileriz kimse hu sorundan Ötürü yaşamını yitirmez. S K. Aydın 11 fiil. itilişim Mühendisi, 20ih) Yılı Sorunu Danışmanı a YiUnermK'^houmıii conı ? Uyumlu ¦ Yanıt Yok B Uy umu Değil D Van Uy umiu ¦ Bilmiyor Bilgi İçin İlgili Wob siteleri: VHAX: mvtf va.govA/(?ar200u' PDA: www.îda.güv/ı;drrVyr2000/ year2000 hıml 252- CUkP HİSAN 1999

Arşiv Listesi