Net’te Davranıfl Kuralları _ Cosmic Baby bir newbie; chat camiasına yeni katılmış olup, henüz kuralları bilmeyenlere bu ad veriliyor. "Cosmic Baby" gerçek hayattaki ismiyle Gonca. Gonca ilk defa chat yapıyor. İlk sorusundan sonra aldığı tepkilere şaşırıyor: "Cümleni kısaltarak kur" ya da " Büyük harfle yazmayı kes" gibi. Daha sonra diğerlerinin tepkisine kızdığı ve kötü kelimeler sarf ettiği için kanal operatörlerinden biri onu chat’- ten atıyor. Her ne kadar chat’te gerçek kimliğiniz bilinmese de istediğiniz her şeyi yapamazsınız: İnternet sörfçüleri belirlenen kurallara uymak zorundadır. CHIP internet üzerinde ne tür davranış kurallarına uyulması gerektiğini anlatıyor. Chat: Saçmalayan ve kurallara uymayan uçar! Netiket, chatiket olarak da adlandırılır, internet üzerinde nasıl davranılması gerektiğini belirler. Başkalarını kızdıran, sadece chat’ten atılmayı değil, hakaretten dolayı kanuni yolla şikayet edilmeyi de göze alıyor demektir. Chat üzerinde konuşma şekli, gerçek hayattakinden daha esnektir. Herkes birbirine "sen" diye hitap eder. Chat’çiler nereden oldukları, yaşları, işleri ve bekar olup olmadıkları hakkında konuşurlar. Chat, yalnız kalplerin buluşma yeridir. Ancak bu kanallarda kuralları ihlal edene kadar varlığından haberdar olmadığınız katı hiyerarşiler var: Örneğin biri kavga çıkarmaya çalışıyorsa kanal operatörü tarafından birkaç gün uzaklaştırılabilir hatta tamamen ihraç edilebilirler. Hukuki olarak yasak olan, uyuşturucu veya ahlaka uygun olmayan konularda konuşmakta ısrar eden birileri varsa, kanal operatörü bu kişinin bilgisayar adresini öğrenip şikayette bulunabilir. Flört Etmek- Ama Önemli !!! "İlk olarak yaş, cinsiyet ve görünüş soranlar beni çok sıkıyor," diyor 20 yaşındaki chat’çi Zeynep. Zeynep 4 aydır chat yapıyor. Chat kanallarında "pek çok kibar insanla" tanışmış, ancak onları gerçek yaşamda tanıma cesaretini henüz kendisinde bulamamış. "Chat’te kesinlikle gerçek ismini, e-mail veya telefon numaranı başkasına verme," diye uyarıyor. "Bazıları kabalıkla birilerini tavlayabileceğini sanıyor. Tavsiyesi: "Bir sörfçü karşısındakini daha yakından tanımak istiyorsa biraz daha dikkatli yazmaya çalışmalıdır, hemen evin penceresinden içeri dalmaya değil... Zaman zaman yanlış anlamalar oluyor, bir yorumun ciddi mi yoksa dalga geçme amacıyla mı olduğunu bilemiyorsunuz." Bunu engellemek amacıyla işaret dilini bilmek gerek (bkz. sayfa 233’deki grafik). Soru veya cevabın çok ciddi olmadığını ifade etmek için göz kırpan smiley kullanın. "Kızdığım noktalar- Netiket: Nasıl Davranması Gerektiğini Bilmeyenlerin Baflı Belada Sörfçüler İçin Davranıfl Kuralları İnternet’teki davranıflfl kurallarına bir bakıflfl... Doğru flört tekniği ile insan tanımak Chat’te hakarete uğradığınızda ya da e-mail atarken gereksiz tatsızlıktan kaçınmak için yapmanız gerekenleri açıklıyoruz. OCAK 2 0 0 1 | 233 Net’te Davranıfl Kuralları dan bir diğeri, chat yaptığım kişinin hiç habersiz kanalı terketmesi," diye ekliyor Zeynep. Ve, bir soru sorup cevabını alamadığınızda önce biraz bekliyorsunuz, ancak hemen şikayet etmeyin. Daha iyisi, belli bir kişiyle doğrudan konuşun. Özellikle dikkat etmeniz gerekenlerden biri de, ikili konuşmaya karışmamak. Onun yerine pek çok kişinin sürdürdüğü bir sohbet ortamı aramak daha iyi bir çözüm. Gerçekte kimliğiniz ne kadar gizli kalıyor? "Chat’te hiç kimsenin kimliği gizli değil" diyor Zeynep. "Bir kötü kelime yazmanız hakkınızda suç duyurusunda bulunulması için yeterli." Çünkü, chat server tüm IP adreslerini kaydediyor. IP adresi üzerinden chat server’ının servis sağlayıcısına oradan da chat yapan kişilerin telefon numaralarına erişilebiliyor. Servis sağlayıcıların çoğu, suç içeren durumları ispatlayabilmek için konuşmaları izliyorlar. "Kimsenin sizi provoke etmesine izin vermeyin," diye öneriyor Zeynep. "Chat kanalında başlattığın bir kavga, diğer katılımcıları kızdırmanın yanı sıra hakaretten dolayı kendi adına bir suç duyurusu haline dönüşebilir." Bizim tavsiyemiz, kavga arayanları görmezden gelin ya da kanal operatörüne durumu bildirin. Haber grupları: Buradan yardım alabilirsiniz Newsgroup’ları internet üzerinde her insanın sanal olarak fikrini belirtebileceği bir kara tahta olarak düşünmek gerekir. Newsgroup’lar farklı başlıklar altında toplanmışlardır: Örneğin ilaç, toplum, politik, bilim, spor ve hobi gibi. Newsgroup’lar tüm dünyadaki insanlara soru sormak ve tartışmak için kullanılır. Ayrıca pek çok newsgroup’ta farklı konularda yazılar ve yorumlar bulup kendi sorularınızı sorma imkanınız da var. Chat’tekinden farklı olarak newsgroup içerikleri sadece sohbet ve tanışma amaçlı değil, bilgi alışverişi amacına yönelik. Bir newsgroup’a katılmak için bir Newsreader yazılımına ihtiyaç var. Microsoft Internet Explorer ve Netscape Navigator Browser’larının güncel sürümlerinde bu yazılım mevcut. Öncelikle kime ulaşmak istediğinizi düşünün. Sorunuzu veya yazınızı göndermeden önce bunu belirlemiş olmanız gerekiyor. Hızlı bir cevap almak istiyorsanız uygun başlıklı bir group seçin ve sorunuzu birkaç cümlede toparlayın. Yazınızın hangi foruma daha uygun olduğuna karar veremediyseniz arama maskesine yazınızla ilgili bir kelime örneğin sadece "Fizik" yazın. Sayfa kısa bir süre sonra yazınızın gönderildiği tüm başlıkları otomatik olarak gösterir. Her zaman kendi gerçek adınızı yazın. Chat’tekinden farklı olarak newsgroup’larda gerçek adınız sorulur, takma adınız değil. Buna uymadığınız taktirde mutlaka diğer sörfçülerden gelen, "Gerçek adını ver!" bombardımanı ile karşılaşacaksınız. Sema Gündüz, iki yıldır newsgroup’larda gezdiğinden dolayı, gerçek ismin gerekliliğini biliyor: "İnsanların takma isim kullanmalarını istemiyoruz. Neden mi? Çünkü bunun için bir neden yok," diyor. "Geçmiş yıllarda takma bir isimle saçma sapan şeyler yazabileceğini sanan biriyle oldukça tatsız şeyler yaşadık." Ve ekliyor "Tabii istisnalar da var, bazı newsgroup’larda ruhsal ya da fiziksel sağlık sorunları gibi ciddi şeyler de tartışılıyor." Bu nedenle kendileri için özel bir servis kullanmaya başlayanların sayısı da artıyor. Newsgroup’ların açık tartışma alanları olduğunu ve tüm sörfçülerin erişimine açık olduğunu unutmayın. Bu, newsgroup’a gönderilen bir yazının herkes tarafından okunabileceği anlamına geliyor. Çünkü metinler sadece konuştuğunuz kişilere değil, tüm katılımcılara ulaşıyor. Newsgroup katılımcıları da chat’te olduğu gibi birbirlerine kırıcı yorumlarda bulunduklarında cezalandırılıyorlar. Konuştuğunuz kişinin servis sağlayıcı üzerinden isminizi öğrenmesi ve suç duyurusunda bulunması yeterli. E-mail üzerinden *Plonk* kelimesi gelirse bu, sörfçülerin sizi Killfile programına kaydetmiş oldukları anlamına gelir: Artık bir şeyler gönderemeyeceksiniz çünkü isminiz ve yazınız sayfalardan çıkarılıyor. Büyük karmafla: Bir chat ortamında çok fazla insan sohbet ediyorsa sizin cümleleriniz arada kaynayabilir. SÖZLÜK Chat: Chat, sohbet etmek laflamak anlamına gelir. Ağ üzerinde diğer katı lımcılarla klavye aracılığıyla canlı olarak iletiflim kurabilirsiniz. Netiket: "Net" ve "Etiket" kelimelerinden türetildi. Sörfçüler için davranıfl kuralları anlamına gelir. Newsgroup: Web üzerinde kara tahta gibi çalıflır. Her internet ziyaretçisinin görüp cevaplayabileceği bir elektronik mesaj bırakırabilirsiniz. Orta: Chat’e bafllamadan önce iflaretler hakkında biraz bilgi edinmekte yarar var. 234 | OCAK 2 0 0 1 Net’te Davranıfl Kuralları Hitap tarzı da yine chat’te olduğu gibi daha dostane ve resmiyetten uzak. Pek çok kişi senli benli konuşuyor. Bu durum aniden değişirse, birilerini kızdırmış olduğunuz ve sizden uzak durmak istediği anlamını çıkarabilirsiniz. Tartışma gruplarında aptalca cevaplar da sık sık karşılaşılan bir durum. Bunları cevaplamayın veya newsgroup yöneticisine aktarın. Newsgroup’ların netiketi yine kendi web sayfalarında anlatılır. Ayrıca artemis. efesnet/turknews adresinden paber grupları ile ilgili birçok bilgiye ulaşabilirsiniz. E-mail: Kısa tutun ve baflflkalarını rahatsız etmeyin! E-mail hesabınızın Hotmail, Yahoo veya Microsoft’un Outlook programını kullanıyor olmanız durumu değiştirmez, e-maillerinizin içeriği açık bir kitap gibidir. Örneğin şirketinizin destek bölümü, e-mail giriş ve çıkışlarınızı istediği zaman görebilir. Kural olarak geçerli olan, e-Mail’e yazacaklarınızın posta kartına yazacaklarınız kadar olmasıdır. Kötü amaçlara yönelik kullanım cezalandırılır. Newsgroup’lar ve chat gibi e-mailler aracılığıyla hukuki olarak yasaklanmış veya pornografik ifadeler, resimler vb. cezai yaptırıma tabi. Aynı uygulama hakaret, baskı veya telif hakkı için geçerli. Ve, e-mail adresi üzerinden isminizin bulunması internet protokolü üzerinde chat ederken bulunmasından biraz daha kolay. Zincir mektupları atmayın. Bunlar veri trafiğini engellediklerinden internet üzerinde yasak. İş yerinizde böyle bir mail alırsanız sistem yöneticinize başvurun. İş arkadaşlarınıza e-mail atarken şunlara dikkat edin: Konu kısmını doldurmayı hiç bir zaman unutmayın. Böylece e-mail alıcısı konu hakkında fikir edinir ve kural olarak bu sayede daha hızlı cevap almanızı sağlar. Bir soruya cevap gönderirken, bir metni olduğu gibi ekleyip alıcının satır satır okuyarak cevabı aramak zorunda bırakılması oldukça kötü bir izlenim verir. Onun yerine belli noktaları bulup çıkarmak daha iyi bir yöntemdir. Bir cevap için bir günden daha fazla zamana ihtiyacınız olacaksa, bu durumu da cevap bekleyen kişiye bildirmekte yarar var. İlk kez yazdığınızda resmi olun. Örneğin başka bir firmadan birine ilk defa e-mail atıyorsanız, mektuptaki gibi ciddi bir format kullanın. Buna resmi hitap ve büyük küçük yazım kuralları da dahil. Çünkü hep küçük harflerle yazarsanız e-mail’i alan kişi sizin yazmaya üşendiğinizi düşünebilir. Her şeyi büyük harflerle yazmak da bağırıyormuşsunuz gibi bir izlenim verebilir. Asla istenmeyen reklam e-mailleri göndermeyin. Bu alıcı için boş yere alan kaybetmek anlamına gelir. Burada da yine chatte olduğu gibi mimik ve ses tonu olmadığından yanlış anlama ihtimali var. Bu nedenle imalarda bulunurken dikkatli olun. Belli kelimeleri vurgulamak istediğinizde yıldız içine alın, örneğin "Bunu demek "istemedim" gibi. Chat’ten alışmış olsanız bile smiley işareti e-mail’lerde çok fazla kullanılmaz, çünkü ne anlama geldiğini herkes bilmiyor. Cosmic Baby takma adlı Gonca şimdi akıllanmış -artık kuralları biliyor. Chat kanallarında yeni yetmelere rastladığında onlara yardım ediyor. Çünkü internette nasıl davranılması gerektiğini henüz çok az insan biliyor. Alis Sırımıcıyan (asirim@yahoo.com) TEMEL BİLGİLER Davranıfl Kuralları Hakkında 5 Soru 1. Netiket sörfçüleri bağlar mı? Netiket bağlayıcı olmayan ancak uyulması gereken davranıfl kuralları ndan oluflur. İnternet servis sağlayı cıları ve chat server sunucuları netiket’i kendi "çalıflma koflulları" arası- na katıyorlar. Yani, kullanma koflulları nın bir parçası haline geldiklerinden, aslında bağlayıcılar. 2. Netiket internet üzerinde nerede geçerlidir? Her nerede kullanma koflulu olarak tanımlanıyorlarsa. Dikkat! Netiket her yerde aynı değil. Sunucular, sayfaları nı ziyaret edenlerin nasıl davranmaları nı belirleme konusunda özgürler, (bakınız. soru 4). 3. Uygulanmadığı taktirde sonuçları nedir? Örneğin bir sörfçü chat’te kavgaya bafllarsa, kanal operatörü tarafından atılır ve chat odasına girifli birkaç gün yasaklanabilir. Diğer katılımcılardan birine hakaret edilir, web üzerinde yasak kopyalar dağıtılırsa, cezai ifllem veya tazminat davası açılabilir. fiikayetçi olan kifli, internet servis sağlayıcısından telefon numaralarını ve ismi takip ettirip öğrenebilir, çünkü bu veriler servis sağlayıcı tarafında Internet Protokolü (IP) içinde kaydediliyor. 4. Hangi kuralların geçerli olduğunu web üzerinden nerede öğrenebilirim? Chat’te genellikle "Chatiquette" altında bulundurulan kullanım koflulları ve davranıfl kurallarını okuyun. Burada uyulması gereken davranıfl kuralları nın bir listesini de bulacaksınız. 5. Sorularımı kime sorabilirim? Belli biri tarafından yönetilen tartıflma gruplarında grup yöneticisine, onun dıflındaysa forumu kim iflletiyorsa ona. Diğer sörfçülerle ilgili bir flikayetiniz olduğunda da yine bu kiflilere baflvurmanız gerekir. Online haber ve tartıflma grupları nda ilgi alanınıza göre katılımcı olabilirsiniz. 236 | OCAK 2 0 0 1
 
 
Cep telefonları | Ekran kartları | Masaüstü | Notebook | Ses kartları | Webcam | Klavye & Fare | Yazıcılar | Tablet Ev Sineması
Mp3 Player | Usb Bellekler | Video kameralar | Fotoğraf Makinesi | Taşınabilir diskler | LED & LCD Tv | Monitörler | OEM | PDA
Navigasyon | Oyun Konsolu