Parça Satın Alma Rehberi A’dan Z’ye PC Bileşenleri Kendi PC’ni Kendin Topla Hazır satılan PC sistemlerinde aradığınızı bulamıyorsanız ve kendi bilgisayarınızı, parçalarını tek tek seçip toplayarak yaratmayı düşşünüyorsanız, sizin için vereceğimiz eşşsiz ipuçlarını ve tavsiyeleri okumadan böyle bir işşe girişşmeyin. CHIP, en iyi PC bileşşenlerini ve nasıl monte edileceklerini açıklıyor. İçindekiler 44 Anakartlar ve İşşlemciler 56 Kasa ve Güç Kaynağı 58 Ekran Kartları 60 Sabitdiskler 60 CD/DVD Sürücüler 62 CD Yazıcılar 62 Ses Kartları 64 A’dan Z’ye PC Montajı ŞUBAT 2 0 0 1 | 43 Parça Satın Alma Rehberi ? _ PC’nizin bileşenlerini tek tek aldıktan sonra birleştirip ortaya bir bilgisayar çıkardığınızda tam olarak istediğiniz özelliklerde bir bilgisayara sahip olduğunuzdan emin olabilirsiniz. Ayrıca ilerde faydalı olabilecek şeyler de öğrenmiş olursunuz, mesela bilgisayarınız bir problem çıkardığında. İstenilen bileşenleri sadece tek bir bilgisayarcıdan satın almayıp, birçok firmanın fiyatlarını karşılaştırdıktan (dergide reklamlardan veya 26. sayfadaki tablodaki adreslerden) sonra en uygun olan yerden alırsanız, hazır komple bir bilgisayar fiyatının da altında bir sisteme sahip olabilirsiniz. Parçaların montajı gözünüzü korkutuyorsa deneyimli bir arkadaşınızdan veya parçaları satın aldığınız yerden yardım isteyebilirsiniz, ilerde çıkabilecek problemlerde de satıcınıza başvurmaktan çekinmeyin. Bazı hazır komple sistemlerin avantajı kapsamlı yazılım paketleri ile birlikte gelmeleri. Ancak ticari paketlerle aynı işlevselliğe sahip shareware veya freeware programlar da işinizi görecektir. Bu bağlamda program ihtiyacınızı CHIP CD’lerinden veya internet’teki download sitelerinden giderebilirsiniz. Yeni bilgisayar mı, yoksa upgrade mi? Bir bilgisayarınız varsa bile elinizi yıldız tornavidaya atmakta fayda olabilir. Windows yeni Office paketi kurulumundan sonra düşük anabellek yüzünden sürekli olarak veri takas ediyorsa veya yeni aldığınız PC oyunundaki kahraman ağır çekimde gibi hareket ediyorsa, hemen yeni bir bilgisayar satın almak için yeterli nedenler değildir bunlar. Özellikle de bazı bileşenler frenleyici konumundalarsa ve donanımın geri kalanı yeterli performanstaysa, sistemi upgrade etmek, komple yeni bir PC satın almaktan daha mantıklı olacaktır. Arkadaş veya akraba çevrenizde sizinkinden daha eski bir bilgisayarı olup, terfi için elinizde kalan eski bileşenleri de almak isteyecek birileri olabilir. Anakart değişikliği sonucu artık işe yaramayacak bazı bilgisayar parçalarını, mesela EDO RAM bellekleri, bilgisayarcı satın almak isteyebilecektir. Yeni sayılabilecek sisteminizin işlevselliğini artıracak bir parça almayı düşünüyorsanız , mesela DVD-ROM sürücüsü veya CD yazıcı, kasayı açıp tornavidayı elinize alma zamanı gelmiş demektir. Bu tip aygıtlar hızlı ve kolay bir şekilde monte edilebilir ve yaygın işletim sistemleri tarafından da otomatik olarak tanınırlar, bunlara ait yazılımların kurulumu da genelde bir problem oluşturmaz.Yani burada bilgisayarı yeni parçanın montajı için bilgisayarcıya götürmenin hiçbir nedeni yoktur. Kullanım amacına uygun hesaplı parçaların seçimi Toplayacağınız bilgisayarın hangi parçalardan oluşacağı veya hangi parçaların yedek olarak eski donanımlar için varolan bilgisayarda kullanılacağı, kullanım amacına ve elbette ne kadarlık bir bütçeye sahip olduğunuza bağlıdır. Bilgisayarı sadece daktilo gibi kullanacaklar veya arada bir world wide web’- de gezintiye çıkacaklar için süper hızlı ve pahalı bir GeForce ekran kartının hiçbir anlamı yoktur. Ancak bileşenlerin seçiminde sadece fiyata odaklanmak da doğru değil, ucuz parçalarda hevesiniz çabucak kursağınızda kalabilir. Küçük bir örnek: Günümüzde bir sürü düşük kaliteli ve ucuz noname PC133 SDRAM modülü piyasada cirit atıyor. Samsung, Micron veya Infineon gibi markalı modüllere göre çok uygun bir fiyata sahip olduğunuzu düşünüyorsanız sistemi ilk kullandığınızda acı bir sürprizle karşılaşabilirsiniz: sistem kilitlenmeleri! En iyisi tüm bileşenlerde kaliteye ve uygun bir fiyat/performans oranına önem vermek. Bu yüzden yazının devamındaki sayfalarda bir bilgisayarın en önemli parçalarıyla ilgili sadece teknik bilgiler değil, testler sonucunda sizler için seçtiğimiz en iyi ürünleri de bulabilirsiniz. Montaja hazırlık, gerekli aletler ve kılavuzlar İşe koyulmadan önce bazı temel şartları yerine getirmek gerekiyor, mesela gerekli aletler hazır olmalı. En azından bir yıldız tornavidaya ihtiyacınız olacak. Özel bir PC araç seti ise daha güzel bir çözüm olacaktır. Ayrıca donanım parçalarının tüm kullanma ve montaj kılavuzları da elinizin altında hazır bulunmalıdır. Yeni bir CPU’yu eski bir anakarta takarken, anakart üreticisinin web sayfasından ek bilgiler almanız iyi olacaktır. Ayrıca gerekli tüm program ve sürücüleri CD’lerde veya disketlerde hazır bulundurmanızda fayda var. Sürücülerde en güncel sürümleri internetten indirmek mantıklı olacaktır. Ayrıca sizin için önemli olan tüm verileri de disketlere veya CD-R gibi başka kayıt medyalarına yedeklemek de ihmal edilmemelidir. Son olarak bazı çok önemli uyarılarda bulunalım: Bilgisayarınızın içinde çalışırken mutlaka güç kablosunu sökün. Gevşek kartları veya kabloları bilgisayar açıkken asla sabitlemeye çalışmayın. Basit bir kısa devre bile daha önce planladığınızdan daha fazla donanım satın almanızı gerektirebilir. Asla bozuk bir güç kaynağını kendiniz tamir etmeye kalkışmayın, zira 230 voltla sadece uzman bir elektrikçi oynamalıdır, siz değil. Ufuk Yamankılıçoğlu (uyaman@chip.com.tr) PC’yi monte ederken ne delikler açmanız, ne de lehim yapmanız gerekiyor. Hangi parçanın nereye takılacağını ve nasıl vidalanacağını bilmeniz yeterli. 44 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Anakart, işlemci ve anabellek üçlüsü sistemin toplam performansı üzerinde en büyük etkiye sahiptir. Zira en hızlı 3D ekran kartı bile, gerekli işlemci gücü yoksa ve kart yeterli veri akımı ile beslenemiyorsa, sizi ağır çekimde oyun oynamaktan kurtaramayacaktır. Modern bir bilgisayarın yerine getirmesi gereken diğer işlemler de sürekli olarak daha fazla işlemci gücüne ihtiyaç duyarlar, DVD videoların oynatılması veya MP3 ses dosyalarının sıkıştırılması gibi. Web’de sörf gerçi bir Pentium III işlemcisi ile daha hızlı olamayacaktır, ancak karmaşık Şash animasyonları veya Java appletlerinin de artık çok fazla hesap performansı gerektirdiği de unutulmamalıdır. Office uygulamaları, grafiksel olarak pek gelişmemiş oyunlar ve sörf tahtası için 400 MHz’den daha düşük saat frekanslı bir sistem fazlasıyla yeterliyken, hızlı 3D oyunlar için en azından 500 MHz işlemcili bir sisteme ihtiyaç vardır. Yüksek çözünürlüklerde oyun oynamayı düşünüyorsanız daha fazlası gerekebilir, elbette ekran kartının da gerekli performansı sağlaması gerekiyor. Anakartınız yeterince güncelse çoğunlukla sadece yeni bir işlemci takmak belirgin bir performans artışı sağlayacaktır. Kullandığınız platform için daha performanslı bir işlemci yoksa işiniz biraz zor, zira sistemin diğer bileşenleri de büyük ihtimalle çok eski ve yavaş kalacaktır, upgrade yerine komple bir yeni sistem bu durumda da mantıklı olacaktır. Bilgisayarın genel performansı üzerinde etkili olan ama genelde ihmal edilen bir diğer faktör de anabelleğin miktarı ve kalitesidir. Günümüz uygulamaları ve işletim sistemleri için 64 MB RAM artık minimum olarak kabul ediliyor. Hızlı bir çalışma içinse 128 MB şart. Özellikle bellek modüllerinde tasarrufa gitmenin doğru olmadığını söylebiliriz. Markalı ve kaliteli RAM’lerden daha ucuz olan noname bellek modülleri sistem kilitlenmelerine neden olabilir ve başınızı sıkça ağrıtabilirler. Montaj sırasında dikkat: Mesafe bırakmak ve şşiddet Anakartın montajı aslında kolaydır, ilk bakışta gözünüz korksa da. Sonuçta ölçüler ve monte edeceğiniz yerler standardize edilmiştir. Sadece Baby AT formatında bir anakart için mi kasaya parça takacağınızı, yoksa ATX kasaya mı ihtiyacınız olduğunu bilmelisiniz. Anakart ve işlemci kombinasyonunun doğru seçimi veya varolan bir sistemin işlemcisinin yenisiyle değiştirilmesi daha zor olabilir. Yine de CPU değiştirirken veya bir anakart monte ederken dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Şimdiden en önemli kuralları bir hatırlatalım: Mutlaka güç kablosunu kasadan sökün ve üzerinizdeki statik elektriği kalorifer borularına dokunarak boşaltın. Ayrıca yeni bir bilgisayarı monte ederken anakart asla doğrudan kasaya monte edilmemelidir. Kasa ile birlikte gelen ve spacer denilen vidaları mutlaka monte etmelisiniz. Ancak burada fazla abartmayın, öngörülmedikleri yere gereksizce takılan spacer vidaları anakartın kısa devre yapmasına ve bozulmasına da neden olabilirler. Bazı bileşenleri yerine oturtmak için bazen güç kullanmanız gerekebilir, ancak asla abartı bir şiddet uygulamayın. Eğer bir şey yerine oturmamakta ısrar ediyorsa büyük ihtimalle yanlış takılıyordur. Ayrıca parçalarla birlikte gelen kitapçıkları da mutlaka okuyun. Bilgisayarı açınca ekrana bir görüntü gelmiyorsa hemen sakin bir şekilde bilgisayarı kapatın ve hatanın kaynağını aramaya başlayın. Bilgisayar açıkken asla donanımları yerinden oynatmayın. ? İşşlemci Modeli Socket Tipi Level-1 Cache Level-2 Cache Frontside Bus AMD Athlon Socket A 128 KB 256 KB harici 100 MHz AMD Duron Socket A 128 KB 64 KB harici 100 MHz Intel Pentium III Socket 370 32 KB 256 KB dahili 100/133 MHz Intel Celeron Socket 370 32 KB 128 KB dahili 66/100 MHz VIA Cyrix III Socket 370 128 KB - 100/133 MHz PC’nin Temeli: CPU, RAM ve Anakart İster sıfırdan yeni bir bilgisayar toplayın, ister sisteminizi upgrade edin, işşlemci, anabellek ve anakarttan oluşşan kombinasyon çok önemlidir. Zira diğer tüm bileşşenler bu temelin üzerine inşşa edilir. 46 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Yeni bir komple sistemin veya varolan PC’nin radikal bir terfisi için günümüzde aslında sadece iki temel alternatif vardır: Ya Intel işlemci takılabilen bir Socket 370 anakart, veya yeni bir AMD işlemcisinin yer bulabileceği Socket-A anakart. İşlemci olarak da Intel için Pentium III ve Celeron, AMD’de de entegre Level- 2 önbelleğe sahip yeni Athlon ve Duron seçenekleri sözkonusu. Duron ve Celeron daha kısıtlı özelliklere sahip olsa da, çok iyi bir fiyat/performans oranına sahipler. Pentium III ve Athlon ise prensip olarak daha hızlıdır ve daha yüksek saat frekanslarına sahip modelleri mevcuttur, buna bağlı olarak fiyatları da çok daha yüksektir. AMD işlemcilerde L1 Cache belleğe göre daha küçük L2 Cache mümkün, zira bu önbellek "exclusive Cache" olarak tasarlanmış. Intel işlemcilerden farklı olarak L1 Cache’deki veriler ek olarak bir de L2 tampon belleğine kaydedilmiyor. Bu sayede düşük L2 Cache’de bile yüksek bir işlem performansı mümkün olabiliyor, Duron işlemciler de zaten bunu zaten ispatlıyor. Genel olarak AMD işlemcilerle daha az paraya en azından Intel işlemcilerle aynı performansı yakalayabileceğinizi söyleyebiliriz, AMD’nin sürekli olarak artan Pazar payı da bu gerçeği ortaya koyuyor. Intel platformunda prensipte başka bir işlemci daha çalışabiliyor: VIA Cyrix III. Ancak bu işlemciden ülkemizde bulmanız mümkün değil gibi, ancak yurtdışından sipariş verebilirsiniz ki, gönderi masraşarını da dikkate alırsanız bu işin astarı yüzünden pahalıya gelecektir. Halen Socket7 platfor- Hesap Uzmanları: İşşlemciler Gerçi bazen daha fazla bellek veya yeni bir ekran kartı PC’nizi biraz da olsa hızlandırabilir, ancak bir noktada sonra sınıra gelinmişştir ve ancak daha hızlı bir işşlemci istenilen performans artışşını sağlayabilir. munda çalışıyorsanız, yine bulmanız biraz zor da olsa AMD K6-2 işlemcileri ile sisteminize doping yapabilirsiniz. Anakartınızın ayrıca 2 voltluk düşük bir voltajı desteklemesi gerekiyor, önceden anakart üreticinizin sayfasından destek konusunda sıkı bir inceleme yapın. İşşlemci terfisinde karşşınıza çıkabilecek taşşlı yollar İşlemci terfisi çoğunlukla beklediğiniz kadar kolay olmayacaktır. Zira pek de eski sayılmayacak anakartınız için uygun bir terfi işlemcisini piyasada bulmanız zor olacaktır. Level-2 önbelleğin işlemci chipinin içerisine yerleştirilmesiyle birlikte güncel AMD ve Intel işlemcilerde slot yapı formuna artık gerek kalmadı. Gerçi Intel Pentium III işlemcilerin bazı modelleri halen slot yapı formunda bulunabiliyor, ancak yeni Celeron işlemciler sadece Socket 370 için üretiliyor. Eski anakartınıza upgrade işlemcisi olarak Pentium III almayı düşünüyorsanız da bir Socket 370 CPU’yu socket adaptör kartına (çevirici) takarak slot yapısındaki anakartınızda çalıştırmanız daha doğru olacaktır. Socket 370 Pentium III işlemciler ve "Coppermine" çekirdekli yeni Celeron’lar ilk nesil Socket 370 anakartların çoğuyla uyumlu değiller, zira Intel FC-PGA tipi denilen bu modellerde pin yerleşimini değiştirdi ve ayrıca Core voltaj ihtiyacı da daha düşük. Pin yerleşimi problemi uygun bir socket adaptörüyle çözülebilirken, voltaj problemi maalesef çözülemiyor. Slot 1 anakart sahiplerinin işi bu bağlamda daha kolay: Pratikte uygun bir socket adaptörüyle her Socket 370 işlemcisini bir Slot 1 anakartta çalıştırabilirsiniz, yeni CPU için uygun bir BIOS sürümü olması yeterli. Slot A Athlon anakartlar ise ilerde iyi İşşlemci Modeli Çarpan ve FSB CPU çekirdeği 500 5 x 100 MHz Katmai 500E 5 x 100 MHz Coppermine 600 6 x 100 MHz Katmai 600B 4,5 x 133 MHz Katmai 600E 6 x 100 MHz Coppermine 600EB 4,5 x 133 MHz Coppermine Parça Satın Alma Rehberi ŞUBAT 2 0 0 1 | 47 bir upgrade platformu olacak gibi görünüyor. AMD, slot yapısındaki Athlon işlemcilerin üretimini durdurdu, Socket A’dan Slot A’ya çeviren adaptör kartları ise henüz ortaya çıkmış değil. Yani 550 veya 600 MHz Athlon işlemcisi olanlar ve daha fazla işlem gücüne ihtiyaç duyanlar acele etmeliler. Piyasada bulunabilen Slot-A Thunderbird işlemciler aslında sadece belli bazı PC üreticileri için tasarlanmıştı. AMD’nin buradaki çekimserliğinin nedeni Thunderbird işlemcilerin VIA’nın KX133 chipseti ile uyumsuzluğu. Başarılı upgrade aksiyonları ile ilgili haberler gelse de, yeni işlemcilerin sorunsuz olarak çalışacağına dair bir garanti verilemiyor. Bu yüzden ayrı bir Level 2 cache sahibi daha hızlı bir "klasik" Athlon işlemcisi terfi için daha doğru bir seçim olacaktır. AMD chipsetli eski anakartlarda ise durum daha ümitli, burada sadece MSI 6167 veya Biostar M7MKA gibi eski anakartlar Athlon Thunderbird ile problem çıkarıyorlar. Genel olarak eski anakartlar üzerine tüm yeni CPU terfilerinde, işlemci değiştirilmeden önce anakart BIOS’unun güncellenmesi gerekir, böylece anakart yeni işlemciyle tam olarak uyumlu hale gelebilir. Yeni BIOS sürümlerini ve flash programlarını değişik anakart üreticilerinin web sayfalarında bulabilirsiniz. Arama için www.ping.be/bios adresindeki "Wim’s BIOS Page" de çok iyi bir yol gösterici. İşşlemcini tanı: Harf ve sayı karmaşşası İşlemciler dışarıdan bakıldığında sadece harşer ve sayılardan oluşan kriptik kombinasyonlarla tanınabilir. Elinizde tuttuğunuz işlemcinin hangi işlemci olduğunu nasıl anlayacaksınız? Box işlemcilerde kutunun üzerinde zaten işlemcinin modeli yazar, ancak OEM modellerde durum farklı. Slot ve socket ayrımını yapmak kolayken, yapı formu dahilindeki ayrımlar zordur. Mesela bir Pentium III işlemci satın alırken iyice bakmak gerekir. Zira bu işlemcilerin 100 ve 133 MHz hızında çalışan modelleri var. Slot 1 modeli de uzun bir süre "Katmai" ve "Coppermine" çekirdeği ile üretildi. İşlemcinin tanımlamasındaki "B" harfi 133 MHz’lik bir Frontside Bus (FSB) hızını ifade ediyor, "E" ise 0.18 mikron teknolojisi ile üretilmiş ve entegre edilmiş Level-2 Cache sahibi "Coppermine" çekirdekli bir işlemciyi ifade ediyor. Burada dikkatli olmak gerekiyor, çünkü işlemcilerin saat çarpanı sabit ve kilitli. Yani 133 MHz FSB hızında çalışması için tasarlanmış 600 MHz’lik (4.5x133) bir işlemci, overclock edilmemiş BX chipsetli bir anakartta sadece 450 MHz (4.5x100) hızında çalışacaktır. Aşağıdaki tabloda kafa karıştırabilecek Pentium III modelleri ile ilgili açıklamalar bulabilirsiniz. Optik olarak Slot-1 "Coppermine", eski Katmai’den eksik olan cache bellek chipleriyle ayırt edilebilir. Slot 1 işlemcilerde ayrıca saat frekansı, cache büyüklüğü, veriyolu hızı ve core voltajı plastik işlemci kılıfı üzerinde belirtilmiştir. Socket 370 Pentium III ise sadece "Coppermine" çekirdeği ile mevcut. Burada işlemcinin tam spesifikasyonlarını tespit etmek ise biraz daha zor. Saat frekansı ve L2 Cache büyüklüğü üstteki açıklama satırının sonunda bulunuyor, diğer bilgiler için Intel’in Web sayfasına başvurmak gerekiyor. http://support. intel.com/support/processors/ia.htm adresinde ilgili CPU tipini seçiyorsunuz, bir sonraki adımda ilgili web sayfasında "Sspec information"a tıklıyorsunuz ve işlemci üzerine basılmış "Sspec" numarasını giriyorsunuz, bu numara işlemcinin "Stepping"ini belirliyor. Internet’teki bazı siteler, mesela www.overclockers.com, her bir Stepping’in overclocking potansiyelini içeren listeler yayınlıyorlar. Socket 370 Celeron’lar arasındaki ayrım ise daha kolay: "Mendocino" çekirdekli eski yapı formu "Heat Spreader" metalden yapılmış ve verileri alt tarafında barındırıyor. "Coppermine" çekirdekli yeni Celeron ise optik olarak FC-PGA Pentium III ile aynı. AMD işlemcilerde de etiketten birçok bilgiye ulaşabiliyorsunuz. Entegre edilmiş Level-2 Cache önbelleği olmayan Slot A Athlon’lardaki kılıf üzerindeki açıklama "AMD-K7" ile başlıyor ve CPU’nun saat frekansı ile devam ediyor. Etiketin sonundaki tek başına duran "C" harfi 0.25 mikron çekirdeği, "A" ise yeni 0.18 mikron CPU çekirdeğini ifade ediyor. Slot A Thunderbird işlemcisi "AMD-A0" ifadesiyle başlıyor. Her iki "K7" Athlon’da ise aradaki fark önemsiz, yeni modeller ise ilk nesil Athlon’lara göre daha iyi overclock edilebiliyor. Socket 7’lerin sonu gerçekten geldi, K6-2 türünün son örneği. Slot-A Thunderbird’in seri numarası. Entegre L2 cache’i olmayan Athlon’larda kod "AMD-K7" ile başlar. Kırmızı ile işaretli kodlarla her Intel FC-PGA işlemcisinin spesifikasyonları belirlenebilir. ? 50 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Yeni bir anakart ve işlemci alırken seçim pek de zor değil gibi: Slot yapısı out, socket ise in. AMD işlemci ve Socket A anakart kombinasyonuna mı, yoksa Socket 370 tabanlı Intel işlemci ve anakart kombinasyonuna mı gidileceği kişisel tercih ve bütçeye kalmıştır. AMD işlemci almaya karar verilmişse anakart chipsetinin seçimi çok basit olacaktır, zira piyasada şu an için sadece VIA KT133 chipsetli Socket A anakartlar bulunuyor. AMD’nin Socket A işlemcileri için diğer chipsetler de geliştirilme süreçlerini tamamladılar ve ilk örnekler çıkmaya başladı. AMD 760, VIA Apollo KT266 ve ALiMAGiK1 chipsetli anakartlar daha hızlı ve daha pahalı DDRSDRAM modüllerini destekliyorlar. Bellek üreticileri DDR belleklerin sadece %5 civarında daha pahalı olacaklarına söz vermişlerdi, ancak ilk çıkan DDR bellekler standart SDRAM’lere göre çok pahalı kaldı. Ayrıca piyasada bu belleklerden bulmak zor. Biraz bekleyip (ilerde fiyatlar da düşecektir) daha hızlı bir Socket A sistemine sahip olabilirsiniz, ancak bekleyemeyecek olanlar için KT133’ten başka bir alternatif şu anda yok. Ayrıca ALI ve VIA- ’nın Intel işlemciler için geliştirdiği DDR-SDRAM destekli chipsetler de Intel mimarisi için varolan chipsetlerin yelpazesini daha da genişletecek. Intel işşlemcilerde chipset zenginliği ve seçim zorluğu Günümüzde Intel işlemciler için anakart alımında güncel teknolojiyi yakalamış ve sistem maliyetini çok artırmayacak chipsetler tercih edilmelidir. Bu bağlamda i820 anakartları hemen eleyebiliriz (zaten piyasada artık bu anakartlardan kalmadı gibi). Gerçi Rambus belleklerin fiyatları düştü, ancak aynı kapasitedeki SDRAM’lerden halen 2-3 kat daha pahalılar. Intel 440BX chipseti gerçi oldukça eski, ancak halen yaygın şekilde kullanılıyor. Bu chipset sadece maksimum 100 MHz veriyolu ve 100 MHz bellek frekansında çalışan işlemcileri destekliyor. Gerçi çoğu BX anakart çok iyi overclock edilebiliyor, ancak bu durumda bellek ve ekran kartının da daha yüksek frekanslarda çalışabilmeleri gerekiyor (bellek için 133 MHz ve AGP ekran kartının da 89 MHz’de, normalde 66 MHz için tasarlanmışlardır). Zira bu bileşenlerin saat frekansları sabit olarak Frontside Bus hızına bağlanmıştır. Buna karşın PCI veriyolu hemen hemen tüm yeni BX anakartlarda asenkron, yani bağımsız olarak çalıştırılabiliyor, böylece overclock edilmiş sistemlerde de 33 MHz’- lik bir PCI frekansı korunmuş oluyor. BX chipsetin Southbridge’inin sadece Ultra ATA/33 desteklemesi problemini, bazı üreticiler anakartları üzerine ek ATA/66, hatta ATA/100 chipler entegre ederek aşıyorlar. Günümüzde performansa aç ev kullanıcıları için en ilginç Intel chipseti ise i815. 100. sayfada bu chipset hakkında detaylı bilgiler ve piyasada satılan 10 anakartın testini bulabilirsiniz. i815, SDRAM’leri, 133 MHz FSB hızını destekliyor ve E modeliyle de en modern IDE arabirimini sunuyor. Chipsete entegre edilmiş onboard grafiğin yanında ayrıca AGP-4X slot desteğine de sahip. i810 ve i810E ise sadece yavaş bir onboard grafiğe sahipler ve bu yüzden oyun oynamayı düşünen PC kullanıcıları için ilginç değiller. i815’in entegre edilmiş grafik birimi ise 3D alanında 810 serisinden bile daha yavaş, zira Z-Buffer olarak çalışan ek display cache’in eksikliği sözkonusu. Gerçi AGP slotuna takılabilen display İkili Oyun: Anakartlar ve Chipsetler Günümüzde uygun chipset ve işşlemci kombinasyonunu bulmak neredeyse bir bilim dalı halini almaya başşladı. Özellikle Intel işşlemciler için değişşik chipsetlere sahip birçok anakart piyasada satışşa sunuluyor. VIA 694X gerçi Intel’in i815’inden daha hızlı değil, ancak fiyatı çok daha ucuz. ? 52 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi cache modülleri mevcut, ancak onun yerine bir AGP ekran kartı almak çok daha mantıklı. Entegre edilmiş grafik yüzünden chipset diğerlerine göre çok daha pahalı ve bu da i815 anakartların neden bu kadar pahalı olduğunun cevabını veriyor. Onboard grafiği olmayan i815EP chipsetli anakartlar ise daha ucuz fiyatlarıyla yeni yeni piyasaya sunuluyor. VIA Apollo Pro 133 veya Pro 133A chipsetli anakartlar ise cazip fiyatlarıyla dikkati çekiyorlar. Her iki chipset 133 MHz FSB ve PC133 SDRAM destekliyorlar, Pro 133A ayrıca AGP 4X desteğine de sahip ve daha iyi bellek transferi hızı yüzünden de tercih edilmelidir. Entegre grafiğe sahip VIA chipler bugüne kadar yardımcı bir rol oynuyorlardı. Entegre S3 grafiğe sahip iki yeni chipset ise bu durumu değiştirecek gibi görünüyor, bu chipsetlerde ayrıca alternatif olarak harici bir AGP ekran kartı da kullanmak mümkün. Hangi anakarta, hangi işşlemciler takılabilir? Varolan bir sistemi yeni işlemciyle terfi ederken, öncelikle alınması düşünülen işlemcinin eski anakartta çalışıp çalışmayacağı sorusu ortaya çıkar. Socket veya slot formatının yanısıra özellikle voltaj beslemesi ve BIOS desteği sorunları açıklığa kavuşturulmalıdır. Eski anakart kitapçığı burada size pek fazla yardımcı olamayacaktır, anakart üreticisinin web sayfasından bilgi almak çok daha mantıklı olacaktır. Anakartınız için en güncel BIOS sürümünü yükledikten sonra BIOS’a girip ayarlanabilecek voltajları, çarpanları ve FSB hızlarını da kontrol edebilirsiniz. Tüm anakartlar için "Motherboard HomeWorld" (www.motherboards. org) sitesinde ayrıntılı link listeleri bulabilirsiniz. Burada ayrıca anakartınızın marka ve modelini bilmiyorsanız, bunları nasıl tespit edebileceğinize dair ipuçları da bulabilirsiniz. Anakartlarda sadece model değil, aynı zamanda anakart üzerine etiketlenmiş anakart revizyonu da önemlidir. Mesela bir anakart modelinin 1.0 revizyonu bir CPU’yu desteklemezken, 1.1 revizyonu ise destekleyebilir. Slot 1 anakartlarda kullanmayı düşündüğünüz Socket 370 işlemciler içinse çevirici adaptör kartları (slotket), çekirdek voltajı ve veriyolu frekansı gibi gerekli ayarları da sağlayabilir. Bir diğer önemli nokta da BIOS. Socket 7 dışındaki tüm anakartlar CPU için gerekli voltajı otomatik olarak ayarlar. Ancak bunun için anakartın CPU’yu önce tanıması gerekir. Bu yüzden işlemciyi değiştirmeden önce bir BIOS güncellemesi mutlaka gerekli olabilir. Çoğunlukla ihmal edilen bir diğer konu da işlemci fanıdır, zira eski fanlar genelde yeni CPU’nun üzerine tam olarak oturmazlar, bu da işlemcinin yeterince soğutulamamasına ve büyük problemlere neden olabilir. Bu yüzden işlemci ile birlikte kendisine uygun bir de fan satın alın. Terfide işşletim sistemi ve sürücü desteğine dikkat Sadece işlemciyi değiştirmek Microsoft Windows gibi işletim sistemleri için normalde bir problem teşkil etmeyecektir, ancak anakart ve işlemci birlikte değiştirildiğinde durum farklı olabilir. Zira bu değişiklikle birlikte tüm anakart bileşenleri komple yeniden tanıtılmalı ve uygun sürücüleri kurulmalıdır. Bu yüzden önceden tüm önemli verilerinizin terfi öncesi bir yedeğini almanızı tavsiye ediyoruz, ne olur ne olmaz. Genelde Windows yeni bileşenleri otomatik olarak kendisi tanıyacaktır. İşletim sisteminin baştan komple kurulumu gerçi çok zahmetli olabilir, zira diğer tüm programların da tekrar kurulması gerekir, ancak sonuçta temiz bir sisteme sahip olursunuz. Sistemi yeniden kurarken tüm sürücülerin en güncel sürümlerine sahip olduğunuzdan emin olun. Kullandığınız işletim sistemi ne kadar yeniyse, güncel chipsetler için de sistemde sürücü bulunma olasılığı o kadar yüksektir. Ancak Windows Me altında bile VIA chipsetler için INF ve AGP-GART sürücülerinin kurulması gerekir, aksi halde AGP ekran kartları sadece 1x hızında çalışırlar. Windows 2000, GART sürücüsüyle yetinebilirken, Windows 95 ve 98’de ise en iyisi VIA’nın güncel 4-in-1 sürücüleri kurulmalıdır (www.via.com.tw). Windows 2000 ve ME’den önceki Windows sürümleri için de yeni Intel chipset sürücülerinin kurulması gerekiyor. Intel’in 440BX chipseti çok eskidi ama halen 100 MHz için en iyi seçim. 54 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Socket A Anakartlar AMD de slottan sokete dönüş yaptı. Yeni işlemcilere uygun olarak VIA, yeni chipsetlerini de çıkarıp sağlam bir platform sunmayı başardı. Günümüzde satılan tüm Socket A anakartlar yeni VIA KT133 chipsetine sahipler. Gerçi Northbridge VT8363, VIA KX133’ünkünü temel alıyor, ancak yeni işlemciler için uyumlu hale getirilmiş. Özellikleri bakımından chipin, önceki modelinden pek bir farkı yok, KT133 4x AGP ve 133 MHz bellek bellek frekans hızını destekliyor. Prensipte VIA VT8363, NEC tarafından geliştirilen VC-SDRAM’leri de destekliyor. VIA Apollo KT133 chipseti ne gibi özelliklere sahip? AMD işlemciler 100 MHz frekansında çalışan bir veriyolu ile Northbridge’e bağlanırlar. İşlemci veriyolunda her iki sinyal aralığında (yükselen ve alçalan) veriler transfer edildiği bazen 200 MHz’lik bir veriyolu hızından da söz edilir. Bellek 100 veya asenkron olarak 133 MHz ile çalıştırılabilir. Southbridge olarak KT133’te VIA VT82C686A kullanılıyor, bu aynı zamanda VIA’nın Intel chipsetlerinde de kullanılıyor. Bu chipset Ultra ATA/66 desteğine ve entegre edilmiş AC97 ses ve iki USB denetleyicisine sahip. Böylece ATX bağlantı panelindeki iki USB yuvasına ek olarak iki ek USB yuvası da bağlanabilir.Çoğu Socket A anakart AC97 ses çözümüyle donatılmıştır, ayrıca soft modem kartlar için AMR yuvasına da sahipler. Yeni Intel chipsetlerin aksine 686A’da ayrıca bir de PCI to ISA Bridge de mevcut, ancak çoğu anakart üreticisi bunu kullanmıyor. Tüm KT133 anakartlar için geçerli olan bir gerçek de 133 MHz bellek hızında kalitesiz noname bellek modülleriyle problem çıkarabilmeleri, anakartlar bu konuda çok hassaslar. KT133 anakartlarda CAS2 Latency ile çalışmak ancak markalı ve çok hızlı bellek modülleriyle mümkün olabiliyor. Ayrıca ABIT, Asus ve diğer birçok üretici de AMD işlemcilerin çarpan kilidi kaldırılmışsa saat çarpanının değiştirilmesine olanak tanıyorlar (114. sayfadaki yazıya bakınız). VIA KT 133 chipsetli anakartların inceleme ve testini CHIP Kasım 2000 sayısında sayfa 108’de bulabilirsiniz. Piyasada özellikle Duron işlemci bulmanız zor olabilir. Ülkemize kısıtlı sayıda gelen bu işlemciler de distribütörler tarafından çoğunlukla anakartlara bundle edilerek satılıyor. Socket 370 Anakartlar i815 aslında ilk başlarda ara çözüm olarak düşünülmüştü, ancak birden Intel işlemciler için en önemli chipsetlerden biri oldu. Intel bir aralar, 133 MHz veriyolu hızında işlemciler üretmesine rağmen piyasada bu işlemciler için uygun chipsetlere sahip anakartların bulunmaması gibi trajikomik bir durumla karşı karşıyaydı. Aslında bunun için tasarlanmış i820 chipseti, kendisi için gerekli Rambus belleklerin astronomik fiyatları yüzünden alıcı bulamadı ve kısa sürede pazardan kayboldu. Geçiş çözümü olarak tasarlanan i820 ve SDRAM destekli anakartlar ise büyük bir fiyasko sonucunda pazardan toplatılmak zorunda kaldı. i810E ise çok yavaş entegre grafiği yüzünden çoğu kullanıcı için hiç ilginç değildi bile. Sonuçta Tayvanlı rakip VIA, Apollo Pro ailesiyle chipset pazarından büyük paylar aldı. i815: Intel’in yeni, zengin destekli ve hızlı chipseti Intel, i815, i815E ve i815EP ile eskiden BX’le olduğu gibi, ihtişamlı günlerine geri dönmeyi başardı. Bu yeni chipsetler Southbridge etiketleriyle birbirlerinden ayrılıyorlar: i815’in ICH’sinin adı i82801AA, i815E’nin ICH2’si ise i82801BA ile tanımlanmış. İlk iki i815 modeli gerçi Northbridge’e entegre edilmiş bir grafik ünitesine sahipler, ancak kullanıcıların çoğu i82815’in grafik fonksiyonlarında aradıklarını bulamayacak ve onun yerine 4x AGP slotunu kullanmayı tercih edecektir. En yeni i815EP’de ise nihayet kullanmadığınız bu grafik birimi için boşuna para ödemiyorsunuz, zira entegre grafik kaldırılmış ve bu chipsete sahip anakartlar daha ucuz fiyatlara sahipler. i82815 maksimum sadece 512 MB RAM destekleyebiliyor. i815’in bir diğer kısıtlaması ise AGP Aperture Size’ın 64 MB ile kısıtlı olması. Bunun gerçi pek bir önemi yok, ancak ilerde çıkabilecek ve abartı büyük kaplamalar kullanacak 3D oyunlarda problemler yaşamanıza neden olabilir. VIA Apollo Pro 133A’nın çekirdeğini oluşturan i815’in rakibi VIA Northbridge 694X’te ise bu tip kısıtlamalar yok. VIA chipinde ise i815’le kıyaslandığında daha düşük bir bellek transfer hızı sözkonusu. Ayrıca bu chipsetin Southbridge’i sadece Ultra-ATA/66 desteğine sahip, 100. sayfada güncel i815 chipsetli anakartların karşılaştırmalı testini bulabilirsiniz. 56 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Yeni bir bilgisayar kasası satın almayı düşünüyorsanız önceden bazı sorulara açıklık getirmelisiniz, zira sonuçta bilgisayarınız sadece güzel görünmemelidir. Bu bağlamda yeni kasanın bileşenlerin takılmasında veya sökülmesinde herhangi bir problem çıkarmaması gerekir. Kasa alımında dikkat edilmesi gereken noktalar, yapı formu, boyutları, kullanılacağı yer, fazla ses çıkarmaması (gürültü yalıtımı), gerekli ölçeklenebilirlik, üretim kalitesi, güç performansı (watt olarak) ve elbette ki fiyatıdır. Mini, Midi ve Big Tower: Kime hangi kasa lazım? Kasa alımındaki en önemli soru hangi yapıda olacağıdır. BAT ve ATX anakartlar arasındaki yapısal uyumsuzluk, kasanın anakartın form faktörü ile uyumlu olmasını gerektirir. İkinci adımda kasanın ne kadar büyük olacağına karar vermek gerekiyor. PC yerde değil de, mesela masanızın üzerinde duracaksa desktop veya mini tower kasalar daha uygun olacaktır. Ayrıca masa üstünde ve dolayısıyla kullanıcıya yakın duracak kasalarda yeterli bir ses yalıtımına da dikkat edilmelidir, zira sabitdisklerin, CD-ROM’ların ve diğer çeşitli fanların çalışma gürültüleri zamanla rahatsız edici seviyelere gelebilir. Desktop ve mini tower kasalar genelde 5,25 inçlik iki ve 3,5 inçlik bir sürücü yuvasına sahiptirler. Bu sınıftaki bir kasanın yaklaşık fiyatı 25-30 dolardır. Genelde masanın altına yerleştirilen daha büyük Midi ve Big Tower kasalarda ise üç adet 5,25 inçlik, 2 adet de 3,5 inçlik sürücüsü yuvası (Miditower), ve hatta altı taneye kadar 5,25 inçlik, üç tane de 3,5 inçlik sürücü yuvası (Bigtower) mevcuttur. Midi tower kasaların ortalama fiyatları 50 dolar civarındayken, big tower kasalar ise 100 dolardan başlar. Genel olarak kasa seçimi kullanıcının kişisel ihtiyaçlarına göre yapılmalıdır. Bilgisayarınızı sürekli olarak terfi eden ve kasa içini açıp sürekli CD yazıcı,DVD sürücüsü, ek sabitdiskler ve cihazlar monte eden biri değilseniz daha pahalı olan big tower kasalara da ihtiyacınız olmayacaktır. Normal kullanıcılar için midi tower kasalar hem fiyat olarak, hem de kapladıkları daha az yer sayesinde daha uygunlar. Montaj kolaylığı, kızak ve vidaların kasadaki önemi Desktop kasaya yatırım yapmak sadece masanın altında ve üstünde bilgisayar için çok az yer varsa ve kasa ancak monitörün altında yer bulabiliyorsa mantıklıdır. Zira desktop kasaların en büyük eksikliği daha kasayı ilk açışta ortaya çıkar: yeterince yer yoktur. Bu yüzden ek bir bellek modülünün veya ikinci bir sabitdiskin takılması gibi en küçük administration işleri bile çabucak bir kabusa dönüşebilir. Buna karşın bir big tower kasa içinde çalışmak çok daha rahattır. Kasanın sadece büyüklüğü değil konstrüksiyonu da iyi veya kötü bakım imkanları üzerinde önemlidir. Kasayı açmak için güzel çözümlerden biri de yan tarafın katlanıp açılabildiği kasa tasarımları. Bu tip açılabilir yan kapaklar alt taraftan kasaya tutturulmuştur ve anakart ve genişletme kartlarının yan kapağa tutturulabildiği yerler vardır. Bazı kasalarda çıkarılabilir sabitdisk yuvaları (kızaklı) ve güç kaynağı tutucuları vardır, bunlar da kasa içinde çalışmayı ve montajı kolaylaştırır. Anakart kızakları olan kasa modelleri de mevcut. Bu tip modellerde anakart kasanın hareketli kısmına, yani "kızağa" monte edilir. Kasadan tüm kartlar ve kablolar söküldüğünde kızağı çekip anakartı kolayca çıkarabilirsiniz. Kasanın açılma yöntemlerinde de değişik tasarımlar sözkonusu. Yeni kasalarda yan kapakların bir mandal veya küçük sürgünün çıkartılarak ya da tek bir düğmeye basılarak açılabilmesi mümkün. Yan kapakların ayrı ayrı vidalarla kasaya tutturulduğu modellerle de sıkça karşılaşmak mümkün. Bunlarda da kasayı çabucak açmak (tabii elinizde bir yıldız tornavida hazırsa) ve rahatça çalışabilmek mümkün. U formunda bir kasa kapağına sahip modellerin hem açılması çok zahmetlidir, hem de kapağı çıkarırken ya da takarken yaralanma riskiniz de sözkonusudur, o yüzden bu tip kasalardan uzak durun. Estetik ve Güçlü: Bilgisayar Kasaları PC kasaları çoğunlukla bilgisayar parçası satın alma listesinde en başşta bulunmaz. Genişşletmeler için bilgisayarın içinde yeterince yer kalmadığında birden ihmal edilen kasalar önem kazanır. ŞUBAT 2 0 0 1 | 57 Parça Satın Alma Rehberi Güç ihtiyacı: 230, 250 ve 300 watt’lık power supply Kasalar genelde güç kaynakları (power supply) ile birlikte satılırlar. Bu yüzdendir ki bilgisayarın her bir bileşeninin yeterince güçle beslenebileceği düşünülür ve çoğunlukla toplam güç ihtiyacı ihmal edilir. Ancak unutmamanız gerekir ki her güç kaynağı, her sistemin güç ihtiyacını karşılayacak durumda olamaz. Kasalar standart olarak "normal" sistemler için tasarlanmıştır. Mini veya midi tower bilgisayarlarda çoğunlukla 230 ve 250 watt’lık güç kaynakları kullanılır. Big tower kasalarda ise 250 ve 300 watt’lık güç kaynakları kullanılır. Sadece kasanın büyüklüğü ve buna bağlı olarak takılabilecek ek bileşenlerin sayısı daha güçlü bir power supply ihtiyacı için tek faktör değildir. Hızlı işlemciler (AMD Athlon gibi) ve yeni ekran kartları da en büyük güç emici bileşenlerdendir. Gerekli elektrik akımını 3,3 voltluk hattan çekerler. Ancak PCI kartlar da çok fazla güç çekebilirler, ne var ki bunlar güç kaynağının 5 voltluk hattından beslenirler. Güç kaynaklarının etiketleri üzerindeki performans verilerinde 3,3 volt ve 5 voltluk alan birlikte değerlendirilir ve "combined" olarak ifade edilir. Bu değer, high end ekran kartı ve yüksek hızlı işlemcilerle çalışan kullanıcılar için güç kaynağının performans değerinde belirleyicidir. AMD bunun için ayrıca internet sitesinde ek bir servis sunuyor: www1.amd.com/athlon/power adresinde her kullanıcı işlemcisi için ihtiyaç duyacağı gücü tespit edebilir. 1,1 GHz hızında çalışan bir Athlon için en az 150 watt’lık "combined" güç değerine ihtiyaç vardır, buna ekran kartı, sürücüler ve diğer çevrebirim aygıtları dahil değildir. Çok düşük güçle çalışan ve kalitesiz güç kaynaklarında ayrıca voltaj dalgalanmaları veya çok düşük elektrik beslemesi yüzünden sistem hataları da meydana gelebilir, mesela nedeni belirlenemeyen çakılmalar, sistem kilitlenmeleri, hatalı ve başarısız disk erişimleri veya bellek hataları. Bu tip problemlerin güç kaynağından kaynaklandığını tespit etmek en deneyimli sistem yöneticileri için hiç de kolay değildir. Bu yüzden 300 watt’lık bir güç kaynağı için ek 50 dolar ödemek gerekebilir, 350 ve 400 watt’lık güç kaynaklarının 100 dolardan başlayan fiyatları da kendini çabucak amorti edebilir. Stabil çalışan bir sistem en azından sinirlerinizi de yıpratmayacaktır. Üretim kalitesi ve yaralanma tehlikeleri Kasa satın alırken paradan tasarruf etmeyip, almışken kaliteli bir kasa almak en doğrusu olacaktır. Ucuz kasalar keskin kenarları ve düzleştirilmemiş sivri slot ve metal sürücü kapakları ile adeta keskin bıçak gibidir ve en ufak bir dikkatsizlikte yaralanmanıza neden olabilirler. Özellikle ince madeni levhalarda yaralanma riski çok yüksektir ve bir kesik kemiğe kadar girebilir. Aynı şekilde önemli, ancak ihmal edilen bir diğer husus da power ve reset düğmelerinin yerleşimidir. Bunlar eğer kasanın içine gömük değilse en ufak bir yanlış temasta bilgisayarın kapanmasına veya resetlenmesine neden olabilirler. Bu da istenmeyen veri kayıplarına neden olabilecektir. Kapatılabilir düğme kapakları da faydalı olabilir, aksi halde mesela küçük çocuklar önemli verileriniz için bir "tehlike" olabilir. Bir kasa satın almaya karar vermeden önce en önemli soru hangi form faktöründe olacağıdır. Ancak şunu da unutmayın ki piyasada BAT kasa bulmanız zor olabilir, ATX özel durumlar dışında her zaman en doğru seçim olacaktır. Fiyat olarak da ucuz kasaların bile gerekli talepleri karşılayabileceğini söyleyebiliriz. Yaklaşık 50 dolara satılan 250 watt’lık kasalar çoğu kullanıcının beklentilerine cevap verecektir. Kasa satın almadan önce ayrıca kablolar, kapaklar, montaj materyalleri ve gerekli fişlerin birlikte verilip verilmediğini kontrol edin. Aksi halde kötü sürprizlerle karşılaşabilirsiniz. Kasanın düğmeleri içe gömük değilse yanlışlıkla sistemi kapatabilir veya resetleyebilirsiniz. Bu da istenmeyen veri kayıplarına neden olacaktır. Profesyonel kullanıcılar toplam güçten ziyade "combined" güce dikkat etmeliler. Kırılması gereken sürücü yuvası kapakları yüksek bir yaralama tehlikesine sahiptir. Yana açılabilir montaj kapaklarıyla sistemi terfi etmek çocuk oyuncağı. Takılabilir slot kapakları kolayca takılıp çıkarılabilir. Düzleştirilmiş kenar ve köşeler, kesik ve sivri metallerin aksine yaralanma riski taşımaz. 58 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Oynadığınız oyunlarda grafiklerin yeterince hızlı olmadığını farketmeye başladıysanız ekran kartınızı değiştirmeyi düşünebilirsiniz. Ancak elbette ki hızlı bir işlemci, yeterince bellek ve iyi bir sabitdisk de ekran kartının tam performansla çalışabilmesi için mutlaka gereklidir. Bu bağlamda sisteminizde en azından yüksek saat hızında çalışan bir Celeron veya Duron işlemcisinin, 128 MB RAM belleğin ve Ultra DMA/66 arabirimli bir sabitdiskin bulunması gerekir. Piksel canavarı, çalışşkan 3D ekran kartları Güncel oyunlar, özellikle de tanıdık 3D shooter’lar, sisteminizin maksimum performansla çalışmasını gerektirirler. Özellikle yüksek çözünürlüklerde ve en mükemmel grafik kalitesinde bazı sistemler sendeleyebilir. Elbette her güzelliğin bir bedeli de vardır, güzellik herşey demek değilse de bir oyundaki atmosferi sağlayan en önemli etkenlerden biridir. Mümkün olduğunca gerçekçi bir etki bırakabilmek için ekran kartları var güçleriyle yüksek baskı altında çalışırlar. Her bir piksel için, oyun programcısının öngörüsüne göre de, bir sürü farklı parametre hesaplanır. Mesela renk, gölge, transparan, yansıtma veya geçirme davranışı, aynalama, yüzey yapısı gibi piksel parametreleri sözkonusudur. Ayrıca bellek, CPU ve ekran kartı için veri trafiğinin de yönetilmesi gerekir. Ölçekleme ve transformasyon gibi geometrik hesaplamaları da unutmamak gerekir. Sayılar burada daha çok şey ifade edebilir. 32 bit renk derinliğinde 1024x768’lik bir çözünürlük için 3 MB’dan biraz daha fazla bir grafik belleğine ihtiyaç duyulur. Ancak ekran kartı sadece tek bir kareyi değil, sonraki iki üç kareyi de önceden hesaplamak zorunda olduğu için en az 6 ile 9 MB arasında bir bellek gereklidir. Bir 3D oyunda Z koordinatlarının (boyut verileri) Z Buffer denilen tampon bellekte tutulmaları gerekir. Bu koordinat bir nesnenin oyun alanının derinliğindeki pozisyonunu belirler. Bu değer mümkün olduğunca kesin olmalıdır, böylece ilerde ekran hataları engellenebilir. Z değeri ne kadar büyükse, oyunda da o Piksel Canavarları: Ekran Kartları Maksimum oyun zevkinin anahtarı CPU’nun yanında özellikle ekran kartında gizlidir. Burada başşarılı olmanız için tek bir megahertz’in veya saniyede hesaplanan bir fazla karenin bile büyük önemi vardır. kadar az hacimsel gösterim hatası görülür. Buna bir de Stencil Buffer eklenir, bu bellekte her seferinde yeniden hesaplanması gerekmeyen ekran parçalarıyla ilgili bilgiler kaydedilir. Bunların her ikisi de resim noktası başına 32 Bit yer kaplar. Hepsi toplandığında önceden hesaplanan karelerin sayısına bağlı olarak 10 ile 20 MB arasında bir grafik belleği ihtiyacı ortaya çıkar. Bu yüzden bir ekran kartının en az 32 MB ekran belleğine sahip olması gerektiğini söyleyebiliriz, böylece varolan performans grafik verilerinin AGP üzerinden takas edilmesi ile frenlenmemiş olur. 64 MB belleği olan kartlar ise resim verilerinin yanında bir yığın kaplama (texture) bilgisini de önbellekleyebilirler, bu sayede diğer bileşenlerin performansına daha az bağımlıdırlar. Arz talep meselesi: Markalar ve modeller Günümüzde profesyonel oyuncuların ihtiyaçlarını üç önemli grafik chipi üreticisi karşılayabiliyor: ATI, nVidia ve 3dfx. nVidia’nın 3dfx’i satın almasıyla rekabete yeni bir boyut geldi. Günümüzde alabileceğiniz en hızlı grafik chipleri ATI Radeon, nVidia GeForce 2 Ultra ve 3dfx VSA-100. Ancak hızlı bir oyun akışı içinse en pahalı ekran kartına ihtiyacınız yok. Grafik isteklerinizi karşılayabilmek için önce chip üreticilerinin değişik modellerine bir göz atmanızda fayda var. Oyunseverlerin gözdesi nVidia ve Voodoo büyüsü 3dfx özellikle resim kalitesine önem veriyor, rakipleri ise daha çok saniyede daha fazla kare sayılarıyla meşguller. Voodoo 5500’den önceki 3dfx kartlarını bilmeyenler ya hayatlarında hiç oyun oynamamıştır, ya da bu kartları bilemeyecek kadar gençlerdir. 1996’da çıkan ilk efsane 3D kartı Voodoo 1, o zamanlar ek bir kart olarak devrim yaratan özelliklerle tasarlanmıştı. 3dfx bu kartı temel alan birçok başarılı modele imzasını attı. Biraz gecikmeyle piyasa ŞUBAT 2 0 0 1 | 59 Parça Satın Alma Rehberi sürülen 3dfx imzalı en grafik işlemcisi ise VSA-100 adını taşıyor. Bu kart hızından ziyade yüksek grafik kalitesiyle öne çıkıyor. Bunun sırrı da Anti-Aliasing yönteminde saklı. Bu yöntemde özellikle düşük çözünürlüklerde ve diyagonallerde kendini iyice belli eden merdiven basamakları özel bir hesaplama yöntemiyle düzleştiriliyor. Sonuç ise şaşırtıcı: 640x480 piksellik bir çözünürlük iki kat daha yüksek çözünürlükteki gibi güzel görünüyor. Bunun en iyi tarafı ise uygulamaların ekstradan Full Scene Anti Aliasing için uyumlandırılmasının gerekmemesi, eski oyunlarda da bu yöntemin keyfini sürebiliyorsunuz. Finansal açıdan krize giren 3dfx’i satın alan nVidia, böylece ilerde çok daha başarılı grafik işlemcilerine imzasını atacak gibi görünüyor. Ancak günümüzde ise nVidia, zaten TNT modellerinden başlayarak oyunseverlerin gönlünde taht kurmuş durumda. Ultra veya GTS modellerini pahalı bulanlar için nVidia cephesinin hem hesaplı hem de yüksek performanslı bir çözümü var: GeForce 2 MX. Grafik hızlandırması için kullanılan sihirli formülün adı Transform&Lighting, kısaca T&L, bu yöntemle sistemin CPU’su bazı hesaplamaların yükünden kurtulabiliyor ve belirgin bir hız artışı sağlanabiliyor. ATI ve Matrox: Gelişşmişş video ve DVD fonksiyonları ATI geri döndü, aslında bunu kimse beklemiyordu. Her ne kadar dünya grafik işlemcisi pazarında Kanadalı bu firma en büyük paya sahip olsa da, özellikle ülkemizde ATI modelleri son kullanıcıların ve oyunseverlerin beğenisini bir türlü kazanamadı.ATI, Radeon ile nVidia GeForce’a ciddi anlamda rakip olabilecek bir grafik işlemcisi geliştirmeyi başardı. Radeon ekran kartları yüksek hızları ve grafik kaliteleriyle göz dolduruyorlar. Radeon’un kalbinde her biri üç texture ünitesine sahip iki piksel pipeline çalışıyor. Özellikle 3x multitexturing’li oyunlar bu yeni teknolojiden faydalanabiliyorlar. Günümüzde kullanılan üç bump mapping versiyonunun tümü için donanım desteğinin de bulunması oldukça iyi bir özellik, bu sayede oyunlarda çok gerçekçi görüntüler elde edilebiliyor. DirectX 8 ile ve bunları destekleyen oyunlarla birlikte bu grafik işlemcisine entegre edilmiş bu fonksiyonlar çok daha ilgi çekici olacaktır. Dahili T&L birimi de rakibi nVidia kadar başarılı. 132. sayfadaki ekran kartları testimizde ATI Radeon ve diğer ekran kartları hakkında daha ayrıntılı bilgiler ve test sonuçlarını bulabilirsiniz. Matrox günümüzde halen hızdan ziyade başka kriterlere önem verdiğini G400’den sonra çıkardığı G450 grafik chipinde de iyice belli ediyor. İlk aşamada bu kartların güncel oyunlarla yeterince hızlı çalışabilmesi düşünülmemiş ve Matrox daha ziyade iş dünyasına ve normal kullanıcılara hitap ediyor. Matrox özellikle de kartlarının Dual-Head özelliklerini ön plana çıkarıyor. Dual Head fonksiyonu kabaca ekran kartına iki monitörün veya bir monitör ve televizyonun bağlanabilmesini sağlıyor. GeForce 2 MX’lerin yeni Twin View fonksiyonu da aynı desteği kullanıcılara sunuyor, bu bağlamda Matrox kartların pabucu dama atılmış durumda. Dual Head’in en önemli özelliği ise bağlanan aygıtların birbirlerinden bağımsız olarak çalıştırılabilmesi, yani farklı çözünürlüklerde ve ekran tazeleme hızlarında iki farklı monitör kullanabiliyorsunuz. Yeni ekran kartı sürücülerinin çoğunda kartın hızını artırmak için overclock ayarları da bulunuyor. 60 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi GByte arasında veri depolayabiliyorlar. Medya yüzüne, yani manyetik kafa başına, böylece 5 ile 10 GByte arasında bellek kapasitesi kullanıma sunulabiliyor. Bu yüzden yeni bir sabitdiskin en küçük modeli 5 ve 10 GB kapasiteli seçeneklerle piyasaya sunuluyor (diğer modeller de genelde 15, 20, 30 GB gibi kapasitelere sahipler). Bunun tabii ki bazı istisnaları da var (7.5 GB’lık diskler gibi). Prensipte bir sürücünün bellek yoğunluğu ne kadar yüksekse, hızı da o kadar yüksek olur. Bu nedenle yeni bir sabitdisk satın alırken, seçilen disk ailesinin (Quantum Fireball Plus LM gibi) en "küçük" sürücüsünün en azından 5 GB olmasına dikkat edin. Bu konuda ilgili üreticinin internet sitesinden gerekli bilgilere ulaşabilirsiniz. Çok yüksek kapasiteleri ve oldukça uygun fiyatlarının yanında EIDE arabiriminin de saniyede 66 ve 100 MB gibi bant genişliklerine ulaştırılması, IDE sabitdisklerde yeni bir çığır açtı. Günümüzde her durumda bir EIDE disk en doğru seçim olacaktır, sadece sunucu sistemlerinde veya profesyonel video düzenlemede SCSI tercih edilebilir. Hatta IDE’de iyice kısıtlı olan cihaz sayısı da ek controller kartları ve dört IDE kanallı anakartlar sayesinde artık problem olmaktan çıkmış durumda. IDE-RAID sistemleri ayrıca yüksek bir veri güvenliği ve daha fazla performansı, kendisiyle karşılaştırılabilecek SCSI teknolojisine göre çok daha ucuz bir fiyata sunuyorlar. Piyasada bulabileceğiniz en yeni sabitdisklerin testini CHIP Aralık 2000 sayısında 126. sayfada bulabilirsiniz. Çoğu kullanıcı için 7200 rpm dönüş hızına ve 2MB cache’ye sahip, Ultra ATA/66 arabirimli ve 20 GB kapasiteli bir sabitdisk en uygun seçim olacaktır. Video filmleri ve ansiklopedileri saymazsak DVD veri medyaları için piyasada pek ürün sunulmaması, daha hızlı bir DVD sürücüsüne olan talepleri gereksiz kılıyor. Zira DVD filmleri oynatmak için tek hızlı bir DVD Player bile tanımsal olarak yeterli.Yine de eski CDROM sürücüsünü modern bir optik okuma aygıtıyla terfi etmek isteyenler için en doğru seçimin DVD sürücüsü olacağını söyleyebiliriz. Yeni DVD okuyucular yeterli ve az gürültülü bir 40x CD-ROM ve 8, 12 veya 16 hızlı DVD okuma performansı da sunuyorlar.DVD’lerde hız faktörü DVD videosu için gerekli veri transfer hızına dayandığı için (CD-ROM’larda single speed müzik cd’lerini temel almıştır), 16 hızlı bir sürücü okuma sırasında daha yoğun yazılmış DVD medyalarında saniyede maksimum 20 MB’dan daha yüksek bir hıza ulaşabilir. CD seviyesine göre hesaplandığında bu 136x’lik bir hıza denk gelir. Bu da günümüzde modern bir DVD sürücüsünün, CDROM’ların kısa gelişim süreçlerinin aksine daha uzun süre iyi iş görebileceğini gösterir. Bir DVD sürücüde karar kıldıysanız 40x CD hızına ve en az 8x DVD hızına sahip olmasına dikkat edin. CD-ROM sürücülerin halen gözde olmasına ise şaşmamak gerekir. CD teknolojisi pratikte tüm alanlarda en gelişmiş dönemini yaşıyor ve 48x veya 52x hızındaki bir sürücüyle en kısa zamanda kopyalama yapılabiliyor. Gelişmiş depolama konseptleri sayesinde çoğu cihazdaki abartı rotasyon gürültülerinin de önüne geçilebiliyor. CD-ROM veya DVD sürücü satın almadan önce TOP10 tablolarımızı inceleyerek kararınızı verin. Sürücünün gürültüsüz çalışmasına, iyi bir hata düzeltme mekanizmasına sahip olmasına, ve her türlü CD’yi yeterince iyi okuyabilmesine dikkat edin. Müzik fanatikleri için CDROM’ların daha iyi bir tercih olmasının nedeni ise bunların DVD sürücülere göre genelde daha yüksek bir Audio-Grabbing hızına sahip olmaları. X Faktörü: CD-ROM/DVD Sürücüler Multimedya patlamasının beraberinde getirdiği sonuçlardan biri de ihtiyaç duyulan kayıt alanlarının muazzam bir oranda artması oldu. İki yıl öncesine kadar 4 GB kapasiteli bir sabitdisk fazlasıyla yeterliyken, günümüzde 10 GB’lık bir sabitdisk bile hemen dolabiliyor. Ses ve video fanatiklerinin de her zaman olduğu gibi çok daha fazla disk alanına ihtiyaçları var. Günümüz sabitdiskleri 4GB ile 80 GB arasında değişen kapasitelere sahipler. Megabyte başına düşen fiyat hiç bu kadar düşük olmamıştı ve pratikte tüm sabitdiskler ortalama bir kullanıcının hız ihtiyaçlarına fazlasıyla cevap verebiliyorlar. Doğru sabitdisk seçimi: SCSI out, IDE in Modern sabitdiskler bir manyetik disk üzerinde (platter deniliyor) 10 ile 20 Birkaç yıl öncesine kadar 2GB kapasiteli bir sabitdisk standart kabul ediliyordu. Sürekli artan hızları ve düşşen fiyatlarıyla sabitdiskler oldukça gözde. CD-ROM sürücülerdeki hız kavgası nihayet duruldu. 52 ve 56x ile sürücüler artık sınıra dayandılar. DVD’lerde ise hız artışşının sonu kestirilemiyor. Hızlı ve Büyük: Sabitdiskler 62 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Terfi bütçenizin en büyük payı performans artıran bileşenlere gider. Mümkün olduğunca yüksek saat frekansında çalışan işlemciler, çok yüksek kapasiteli ve hızlı sabitdiskler, yüzlerce MB anabellek ve CD-ROM ile DVD sürücüler istek listesinin en üst sıralarında yer alır. Bu bağlamda bilinçli bir alışveriş yapılmaz ve para genelde sokağa atılır. Zira bazı parçalara çok fazla para ödenir, ancak kullanıcı bunların sağladığı performans artışından çoğunlukla tam olarak yararlanabilecek durumda değildir veya buna ihtiyacı yoktur. Daha işşlevsel ve eğlenceli bir sisteminiz olsun Genelde yeni bir yazıcı veya scanner gibi "faydalı" genişletmeler, kullanıcının sistemden katma değer almasını sağlar ve bilgisayar ile çalışmayı daha eğlenceli hale getirirler. Bir CD yazıcı da sisteminizden alacağınız keyfi artırabilir. Günümüzde fiyatları oldukça düşen bu cihazlarla sadece müzik CD’lerini değil, önemli verilerinizi de kopyalayabilirsiniz. Bu sayede verileriniz her zaman güvende olabilir. Ayrıca fotoğraf, video veya müzik arşivinizi de dijital ortama aktararak CD’lerde ölümsüzleştirmek isteyebilirsiniz. Bir CD yazıcı size tüm bu imkanları sunacaktır. Yazılabilir CD’nin komik sayılabilecek fiyatı, diğer alışıldık yedekleme teknolojilerine göre çok daha avantajlı olmasını sağlıyor. 700 MB’lık kapasiteyle tek bir CD’ye genelde çoğu sistem ve veri partitionlarını makul sayılabilecek bir hızda yedekleyebiliyorsunuz. Tecrübesiz kullanıcıların da CD yazıcının montajında çekinmelerine gerek yok. Bu cihazların montajı çok kolay ve çoğu üretici de ürünleriyle birlikte montaj ve kullanma kılavuzlarını da veriyor. 8 hızlı yazabilen bir CD yazıcı fiyat/performans olarak en doğru seçim olacaktır. CD yazıcının ayrıca RAW-DAO yazma modunu desteklemesi (196. sayfadaki "CD klonlama" yazısına bakınız) her türlü CD’yi CloneCD programıyla problemsizce kopyalayabilmenizi sağlayacaktır. Yeni çıkan hemen hemen tüm CD yazıcılarda bu yazma modu var. Piyasadaki en yeni ve en hızlı CD yazıcıları TOP10 listelerimizde bulabilirsiniz. Yedekleme: CD Yazıcılar Bilgisayarını daktilo gibi veya sadece internette sörf etmek için kullananlar için en uygun seçimler AC97 destekli onboard ses veya Soundblaster 64/128. Müzik kompozisyonu veya video montaj gibi multimedia işlemler ve oyunlardan maksimum keyif almak içinse gerçek bir ses kartına ihtiyaç vardır.Uygun ses kartının seçiminde ruhlar ayrılır, zira hemen hemen bütün yeni ses kartları çok yüksek bir ses kalitesine sahipler. Sadece eğitimli kulaklar kartların arasındaki farkı ayırtedebilir. Bu yüzden tüketici pazarında ses kartları için bazı ağırlık noktaları oluşmuş durumda: Günümüzde 3D sesin mümkün olduğunca gerçekçi bir şekilde verilebilmesi önem kazanıyor. Ayrıca Dolby Digital ses üretebilmek de aranan kriterler arasında. Hobisi sinema olanlar için elbette ki dolby digital ses desteği çok daha önemlidir. Ancak piyasadaki dolby digital ses için uygun olan hoparlör setlerinin çok başarılı olduğunu söylemek mümkün değil. Buna karşın güncel tüm PC speaker’ları sentetik 3D ses üretimi için uygunlar. Burada oluşturulan sahne için gerçek zamanlı olarak bir ortam sesi hesaplanır ve kullanılan 3D standardına göre iki veya daha fazla hoparlörden ses verilir. 3D shooter fanatikleri ve strateji oyunu hastaları çevresel sesin ve özellikle de yaklaşan bir sanal düşmanın ayak seslerinin ne demek olduğunu çok iyi bilirler. Aureal’in işas etmesiyle 3D ses standartlarında Creative’in EAX’i A3D’ye göre daha avantajlı. Yeni çıkan oyunlarda da çoğunlukla EAX desteği oluyor. Ancak EAX’ten tam anlamıyla faydalanabilmek için daha pahalı olan 4.1 kanal hoparlör sistemlerine sahip olmanız gerektiğini de hatırlatalım. DirectSound3D desteğine her ses kartı sahip olmalı, zira bu Windows bileşeni akustik temel beslemeyi gerçekleştiriyor. Piyasada Creative Soundblaster Live serisinin egemenliği hüküm sürüyor. Bu kartlar gerçekten de çok iyi bir ses kalitesine ve yazılım desteğine sahipler. Bütçenize göre 50 dolarlık Live! Value veya 85 dolardan başlayan fiyatlarıyla yeni Live! 5.1 modelleri en güzel ses ve müzik ziyafetini size yaşatacaktır. Akustik Ziyafet: Ses Kartları Sistemin sadece hızını değil, işşlevselliğini de artırmaya önem vermelisiniz. Yedekleme ihtiyaç- larınıza cevap verecek en uygun Sadece güzel bir fon müziği artık hiçbir PC kullanıcısını etkileyemiyor. Temiz ve dört kanallı 3D ses artık olmazsa olmaz kabul ediliyor. 64 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi CHIP PC: Kendi toplayıp konfigüre ettiğimiz bilgisayar. İşlemcinin takılması oldukça basit: CPU soketindeki kolu kaldırarak işlemciyi yuvasına oturtabilirsiniz. Dikkat: İşlemcilerde iki köşede birer pin eksik. Sadece pinlerin yerleşimi doğruysa işlemciyi yuvasına düzgün olarak oturtabilirsiniz. Bir sonraki adım: CPU çekirdeği üzerine yeterince soğutucu yapışkan sürülüp yüzeye yedirilir. 1 4 3 Bu resimde de anabelleğin nasıl takılacağını görüyorsunuz: Bellek modülündeki iki boşluk bellek bankasına paralel gelmelidir. 6 Bellek modülünün sıkıca oturması için her iki beyaz çentik kapatılır. 7 Fanın yukardan görünümü. 5 fiimdi de kasada sıra, ilk olarak kısmen parçalar taktığımız anakartı yerleştireceğiz. 8 Anakartı takmadan önce kasayı gereksiz bileşenlerden arındırın. Güç kaynağı ve sürücü yuvaları kasa içinde çalışmanızı engelleyebilir, bunları sökebilirsiniz. 9 Adım Adım PC Montajı 2 Parça Satın Alma Rehberi Anakartı uygun deliklerle vidalayarak kasaya sıkıca monte ediyoruz. 10 Bir sonraki adımda AGP ekran kartını takacağız. 12 Soundblaster Live ses kartını bir PCI yuvasına takmamız gerekiyor. 13 Resimde yine bir PCI slotuna takılması gereken ethernet kartını görüyorsunuz. 14 Burada kablolarıyla birlikte ön paneli görüyorsunuz. 15 Kasamız için değişik tasarımlara sahip ön paneller mevcut. 17 Bu resimde ön panelin ve hoparlörün bağlantılarını görüyorsunuz. 18 Ön panelin kabloları nı anakarta bağlıyoruz. 19 Kabloları demet halinde birleştiren ve düzen sağlayan kablo maalesef çok az kasada mevcut. 20 Ön paneli vidalarla metal bölüme sıkıca monte ediyoruz. 16 Resimde işlemci, fan ve bellekle donatılmış ve kasaya komple monte edilmiş anakartı görüyorsunuz. 11 ŞUBAT 2 0 0 1 | 65 66 | ŞUBAT 2 0 0 1 Parça Satın Alma Rehberi Sabitdisk ve disket sürücü için montaj yuvası. 21 22 Sürücü yuvasının sabitdiskle birlikte PC kasasına montajı. floppy sürücüsü sonradan eklenecek. 23 DVD sürücüsünün montajı oldukça kolay. Modern kasa tasarımlarında artık vidalamaya da gerek kalmıyor. 25 CHIP PC’nin iç yaşamına bakış: fiimdi sadece sabitdisk ve disket sürücü için kabloları takmamız gerekiyor. 26 Tüm bileşenler takıldıktan sonra, güç kaynağını da kasaya monte ediyoruz. 28 CHIP PC’nin arkadan görünümü, güç kaynağı henüz monte edilmemiş. Anakart üzerinde arabirimler kasa paneline tam olarak oturmuş. 29 Güç kaynağı kasanın arkasında vidalarla sabitleniyor. 30 32 İşte tamam: Topladığımız CHIP PC’nin iç görünümü. Tüm kabloları derli toplu olması için demet şeklinde bağlamayı unutmayın. Son adım: Güç kaynağından gelen bu fiş, anakartın güç ihtiyacını karşılıyor. 31 İki değişik IDE kablosunun karşılaştırması: Solda Ultra-DMA/66/100 kablosu ve sağda da "eski" Ultra DMA/33 kablosunu görüyorsunuz. 27 Disket sürücüsüz, sadece sabitdisk için sürücü yuvası: Bazen önce sabitdiski sürücü yuvasına monte etmek gerekir. Disket sürücüsü metal klipler yardımıyla yuvasına sıkıca monte ediliyor. 24
 
 
Cep telefonları | Ekran kartları | Masaüstü | Notebook | Ses kartları | Webcam | Klavye & Fare | Yazıcılar | Tablet Ev Sineması
Mp3 Player | Usb Bellekler | Video kameralar | Fotoğraf Makinesi | Taşınabilir diskler | LED & LCD Tv | Monitörler | OEM | PDA
Navigasyon | Oyun Konsolu