CHIP Online - Arşiv: Şubat 2002 DOWNLOAD BIOS Ayarları

70 Birçok kullanıcı için BIOS bir bilmeceden ibaret. Oysa BIOS ile daha hızlı ve daha güvenli çalışmanın yolu açılabiliyor. CHIP, riske girmeden PC’nizin manevra tertibatındaki manivelalarla nasıl düzenlemeler yapabileceğinizi gösteriyor. Kullanıcılara PC’de sinirlerini bozan şeyin ne olduğunu sorduğunuzda, alacağınız yanıtlar hep aynı olacaktır: Bilgisayar yavaş açılmaktadır, sabitdisk felç olmuştur ve oyunlarda ekran kartları kesik kesik görüntüler sunmaktadır. Bunda şaşılacak bir şey yok, çünkü imalattan yeni çıkmış PC’lerde BIOS ayarları çoğunlukla çok muhafazakarlar! En kötü durumda PC’ye takılı olan kartlarla uyum sağlamıyorlar. Burada elle yapılacak ince ayarlar frenleri ortadan kaldıracaktır; ancak çoğu kullanıcı BIOS’un derinliklerine dalmaktan çekiniyor. BIOS’a girmek gerçi çocuk oyuncağı; açılış sırasında “Del” tuşuna basmak yeterli, ama bir kere girdikten sonra hızla kontrolü kaybetmek ve PC ayarlarında aşırıya kaçmak da mümkün. Bunun sonucu ise, ya PC’nin artık açılmaması ya da Windows’un sürekli çökmesi olacaktır.. Buna meydan vermemek için, aşağıdaki ipuçları BIOS ayarları için gerekli tüm betimleme ve talimatları tam olarak sunuyor. Bu işlemi üç adımda gerçekleştirmelisiniz: PC’nin güvenli çalışması ve daha hızlı açılması için önce temel ayarların optimizasyonu yapılmalıdır. Bir sonraki adımda ise, işletim güvenliğini tehlikeye sokmaksızın tempodan sonuna kadar yararlanmalısınız. Üçüncü basamak, tam gaz yol almaktır. Bu durumda bilgisayarın sınırları epeyce zorlanacaktır. İzlemeniz gereken yöntemin reçetesi şöyle olmalıdır: BIOS’da her zaman yalnızca bir parametre değiştirilmelidir. Sonrasında bilgisayar çalıştırılıp ne olduğu gözlenmelidir. Çöküşler arttığı takdirde, yeniden önceki değerlere geri dönmeli ve başka bir yerdeki ayar değiştirilmelidir. BIOS ayarları kontrolden çıktığında, her zaman Lo- AGP Fast Write s 76 Bank Interleave s 74 Boot Virus Detection s 71 CPU Speed s 76 DDR_1T/2T_Item s 74 Graphics Aperture Size s 76 Internal ve External Cache s 71 Memory Hole At 15M – 16M s 71 PCI VGA Palette Snoop s 76 Quick Power On Self Test s 71 RAS- ve CAS-Timing s 74 Read Around And Write s 74 SDRAM CAS Latency s 72 SDRAM Configuration s 72 System/SDRAM Frequency Ratio s 72 Komple Overclocking s 77 Video Memory Cache Mode s 76 İCİNDEKİLER Daha Hızlı ve Güvenli PC için Hızlı ve Güvenli BIOS Ayarları BIOS Ayarları GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET 71 CHIP | ŞUBAT 2002 korunma sağlamadığı için, bu işlev tümüyle gereksiz. Boot sektörü üzerindeki her bir yazma denemesinde BIOS yalnızca, yararlı olmaktan ziyade çalışmayı aksatan bir uyarı mesajı verir. Şayet bir Bootmanager kullanıyorsanız ya da sabitdisk üzerine bir işletim sistemini yeni yazıyorsanız, bilgisayar ile çalışabilmeniz için bu işlev her zaman “Disabled” olarak ayarlı olmalıdır. DİKKAT! “Load Setup Defaults” işlevi sıklıkla “Boot Virus Detection” işlevini etkinleştiriyor. 3 IInternal ve External Cache İşlevi: Dahili (1st Level) ve harici (2nd Level) cache (önbellek) CPU ile anabellek arasında, çok hızlı bir veri tamponu olarak hizmet ediyor. CHIP’in tavsiyesi: “CPU Level 1 Cache” ve “CPU Level 2 Cache” her zaman “Enabled” olarak ayarlı olmalıdır. Eğer her iki arabellek de devredışı bırakılmışsa, bilgisayar yaklaşık yüzde 95 (!) daha yavaş çalışır. Üstelik harici önbellek nitelemesi günümüzde aslında yanlıştır, çünkü artık, önceden olduğu gibi, anakart üzerinde özel bir Cache bellek modülü olarak bulunuyor, bilakis çoktan işlemciye entegre oldu. 4 IMemory Hole At 15M – 16M İşlevi: İşlemcinin eski ISA kartlarını adresleyebilmesi için, anabellekte bir alanı karartır. ad Setup Defaults ile yeniden güvenli bir konfigürasyon oluşturabilirsiniz. CHIP, yeni Athlon anakartı Asus A7V266 aracılığıyla, PC’nizin temposunu nasıl adım adım hızlandırabileceğinizi gösteriyor. Bu anakartı seçmemizin nedeni, kullanılan Award BIOS’un bazı yeni ayar olanakları sunması.Award, BIOS üreticisi Phoenix’i satın almış olmasına rağmen, kullanıcı arayüzlerinde farklılığını sürdürüyor, ama çoğu BIOS ayarları zaten gitgide daha fazla birbirine benzer bir hal alıyor. Bu yüzden sizlere sunduğumuz ipuçları büyük çapta AMI ve Phoenix BIOS’larda da uygulanabiliyor. Via chipsetli tüm Pentium III ve Pentium 4 anakartları için de aşağıdaki ipuçları geçerli, ancak bir kısıtlamayla birlikte: Intel chipsetli ve RD-RAM’lı (RAMBUS bellek) anakartlarda bellek zamanlamayı modifiye etmek olanaklı değil. Çünkü RAMBUS protokolü adı verilen protokolle, anakart üzerindeki chipset ile bellek modülü üzerindeki tek tek bellek chipleri arasındaki bellek zamanlaması, zaten tam olarak sabitlenmiş durumda. Temel Ayarlar 1 IQuick Power On Self Test İşlevi: “Boot” menüsündeki bu seçenek ile uzun süreli bellek testini devreye sokabilir ya da devreden çıkarabilirsiniz. Testin bu denli uzun sürmesinin nedeni, her bir bellek hücresine birden fazla test örneği bit’lerin yazılması ve yeniden okunması. CHIP’in tavsiyesi: “Quick Power On Self Test” her zaman “Disabled” olarak ayarlı olmalıdır. Bunun avantajı, uzun süreli bellek testi devredışı kaldığı için PC’nin daha hızlı açılması olacaktır... 256 MByte anabellekli bir 1-GHz-Athlon sisteminin açılışında tamı tamına 30 saniye zaman kazanacaksınız. 2 IBoot Virus Detection İşlevi: Bir uygulama sabitdiskin Master Boot Record’una yazdığında, BIOS bir hata mesajı veriyor. Muhtemel Boot virüsleri ise tamir edilmiyor. CHIP’in tavsiyesi: Hakiki bir virüsten CPU-Cache: Level 1 ve Level 2’yi devreye sokun, bu yüzde 95 daha fazla hız sağlayacaktır. 3 BIOS’u güncellerken bazen PC açıldıktan sonra ekran karanlık kalabilir. Bunun sonucunda eski BIOS’u ne yükleyebilir ne de başlatabilirsiniz. Ancak telaşa kapılmayın, CHIP size anakartı kurtarmanı n üç olanağını gösteriyor. 1Çifte BIOS: Biri bozuksa, diğeri açılıyor Gigabyte firması şimdiden DualBIOSBoard adı verilen çifte BIOS’lu anakartlar sunmaya başladı. Benzer şekilde MSI, SafeBIOS ve Aopen HardBIOS ürünlerini sunuyor. Gigabyte iki BIOS chip’i kullanıyor, öteki kart üreticilerinde iki BIOS sürümü tek bir Flash-ROM üzerinde birleşik olarak bulunuyor. BIOS, Flash işlemi sırasında bozulduysa, her zaman ikinci BIOS ile anakarta yeniden hayat vermeniz olanaklı. 2Recovery Jumper: Birçok kartta maalesef mevcut değil BIOS’u Flash etme işlemi sırasında yolunda gitmeyen bir şey olduğunda, Recovery Jumper ile kartınızı kurtarabilirsiniz. Kullanım kılavuzunda bu tip bir fi- şin bulunup bulunmadığını kontrol edin. Jumper’ı Recovery konumuna getirin ve üzerinde bir BIOS-Image’in ya da bir BIOS-Recovery dosyasının depolanmı ş olduğu PC’yi açma yeteneği olan bir güncelleme disketiyle bilgisayarı başlatı n. Bu durumda PC otomatikman BIOSImage dosyasını Flash-ROM’a kopyalayacaktı r. Bu zaman zarfında ekranda hiçbir şey görünmeyecektir, yalnızca Floppy-Drive’ın LED’i ve bir bip sesi ile PC dış dünyaya kendini iletecektir. Bip sesinden sonra PC’yi kapatın, Recovery Jumper’ı geriye alın ve yeni BIOS ile Boot edin... 3Hiçbir şey işlemiyor: BIOS bozuk, ekran karanlık Anakart üreticisinden yeni bir BIOSROM tedarik edin ya da devrenizi yeniden programlamasını talep edin. Ancak bu durumda 20 ila 30 Euro arasında bir miktar harcamayı göze almak zorundasınız. ACİL DURUMLARDA »Bozuk bir BIOS’u onarmak CHIP’in tavsiyesi: Bu sistem freni her zaman “Disabled” olarak ayarlı olmalıdır, o zaman Windows bellekten uygulamalar için yararlanabilecektir. Zaten birçok yeni anakartta da artık ISA-Slot’lar bulunmamaktadır. 72 BIOS Ayarları GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2002 Tempo Optimizasyonu 5 ISystem/SDRAM Frequency Ratio İşlevi: Anakart üzerindeki çoğu modern chipset, anabelleği ya eşzamanlı ya da ardzamanlı olarak işletebiliyor. Ardzamanlı modda, bellek Frontside-Bus’dan daha yüksek bir saat frekansında çalışıyor, eşzamanlı modda ise her ikisi de aynı hızda çalışıyor. “System/SDRAM Frequency Ratio” yanlış ayarlandığında, tempo kaybına yol açıyor. Burada anabelleğin eşzamanlı (yavaş) mı, ardzamanlı (hızlı) mı adresleneceğini tanımlayabilirsiniz. CHIP’in tavsiyesi: 100 MHz Frontside- Bus’lı eski Pentium-III, Duron ya da Athlon CPU’ları mutlaka ardzamanlı işletmelisiniz. O zaman anabellek 133 MHz’ lik bir saat frekansında, yani Frontside- Bus’tan 33 MHz daha hızlı çalışacaktır. Seçiminizi “100:133” yönünde yaptığınızda, bilgisayarınız azami performans ile çalışacaktır. Son üretim serisinden Pentium III işlemciler ve de Athlon-C ve Athlon-XP CPU’lar Frontside-Bus’ı her zaman 133 MHz ile işletiyor. Bu yüzden optimal veri seti için eşzamanlı modu seçin ve “133:1331” değerini girin. 6 ISDRAM Configuration İşlevi: Bu işlevle anabelleğin Memory- Timing (bellek zamanlamasını) optimize edebilir ve böylece PC’nizi yaklaşık yüzde 5 hızlandırabilirsiniz. CHIP’in tavsiyesi: “SDRAM Configuration”, “Advanced | Chip Configuration” menüsünde PC’nizle uyumlu hale getirilebilir. Buradaki ayar standart olarak SPD’dir (Serial Presence Detect); bu BIOS’un zamanlama parametrelerini (örneğin çevrim ya da (Latency) saklama süreleri gibi bellek modülü üzerindeki özel bir chipten okuması anlamına geliyor. Şayet PC’nizde üzerinde Label’ında CL2 yazan (İpucu 5’e bkz.) bir marka bellek (örneğin Infineon) bulunuyorsa, bellek zamanlamayı “7ns”ye kısaltabilir ve böylece tempoyu yükseltebilirsiniz. DİKKAT! Aşağıdaki 7 ve 8 numaralı ipuçları da “SDRAM Configuration”daki ayara bağlıdır. 7 ISDRAM CAS Latency İşlevi: Bellek modülleri bir adresi iki parçada alıyor: RAS (Row Address Strobe) sinyali ile bellek devresi ilk parçayı ve CAS (Column Address Strobe) ile de ikinci adres sözcüğünü devralıyor. “CAS Latency” (CL) seçeneği, CAS sinyalinin bellekte kaç saat frekansı boyunca kalacağını tanımlıyor. CAS tepisi ne kadar kısaysa, ortalama veri transfer hızı da o kadar yüksek oluyor. Bellek modülünün Label’ının CL2 nitelemesi bulunuyorsa, o zaman hızlı DRAM sözkonusudur; orada CL3 bulunuyorsa, bu yalnızca ortalama veri transfer hızı için yeterli olacaktır. CHIP’in tavsiyesi: “CAS Latency” seçeneği ile bir hayli tempo kazanabilirsiniz. Anakart üzerinde kullanılan chipsete göre tempo artışı yüzde 8’lere kadar ulaşabiliyor. Asus-Board A7V266’da “CAS Latency”, “DDR2.5T” (DDR-RAM), “SDR3T (SDRAM)” ya da “2T” olarak ayarlanabilir. İlk iki parametre yavaş ya da marka olmayan ucuz bellek modülleri (Label’sız ya da CL3’süz) için düşünülmüş, son parametre ise örneğin Infineon CL2 gibi hızlı marka bellekler için düşünülmüştür. PC’yi daha hızlı bir hale getirmek için “2T”yi seçin. Görece eski ve ucuz MS-DOS YERİNE WINDOWS »Konforlu BIOS güncelleme Hızlı CL2-DRAM: 100 MHz FSB’li görece eski CPU’larda, bellek saat frekansını 100:133 olarak ayarlayın. 5 Asus LiveUpdate ile BIOS güncellemelerini rahatlıkla Windows altında gerçekleştirebilirsiniz. Desteklenen işletim sistemleri Windows 9x, 2000, Me, NT 4.0 ve XP. Böylelikle Flash programı ve BIOS- Image dosyası da dahil olmak üzere DOS-Boot disketleri nihai olarak tarihe karışıyor. Asus LiveUpdate dört işlev tanıyor: BIOS’u alışıldığı gibi sabitdisk üzerindeki bir Image dosyasından BIOS chip’ine yükleyebiliyorsunuz. Devamında BIOS’u üç değişik Asus Server üzerinden güncelleyebiliyorsunuz; program otomatikman en iyisini buluyor. BIOS-Image dosyasını İnternet üzerinden indirmek ve sonrasında ilk seçenekte olduğu gibi BIOS chip’ ine aktarmak da olanaklı. Dördüncü işlevleyse, anakartınız üzerinde hangi BIOS’un ve hangi sürümün kurulu olduğunu ortaya çıkarıyorsunuz. Asus ürünü tüm modern anakartlar, LiveUpdate ile Flash edilebiliyor. Örneğin çoğu Soket-370 (TUSL2, CUSL2, CUBX, CUV4X), Soket- 423 (P3B, P4T) ve de tüm Soket- A anakartlar. Öteki anakartlar önceden olduğu gibi şimdi de bir DOS-Boot disketi ve AFLASH ile güncellenmek zorunda. Ayrıca Intel ve Gigabyte’ın da Windows için BIOS-Flash programları olduğunu belirtelim. 74 BIOS Ayarları GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2001 SDRAM modülleri yalnızca CL3 modu (CAS Latency = 3) için yapılandırılmıştır. Yine de anabelleği “2T”lik bir “CAS Latency” ile işletmeyi bir kez denemelisiniz. Sistem stabil çalışıyorsa, hissedilir ölçüde tempo artışı elde edeceksiniz. Bir örnekle BIOS ayarlarının ne denli etkili olduğunu belirginleştirelim: CL2 modunda 133 MHz sistem saat frekansı ile işletilen bir bellek modülü, CL3 modunda 150 MHz’e overclock edilmiş bir veriyolu frekansında işletimden bariz bir biçimde daha hızlıdır. Yani burada daha yüksek ve böylece daha güvenli zamanlamaya rağmen PC’nizi bariz bir biçimde daha hızlı bir hale getirebilirsiniz. 8 IRAS ve CAS Timing İşlevi: “Chip Configuration” BIOS menüsünde bellek modüllerini anakarta optimal bir biçimde uyumlandırmak ve böylelikle tempoyu yükseltmek için üç parametre bulunuyor: 3 SDRAM RAS-Precharge Time 3 SDRAM RAS to CAS Delay 3 SDRAM Active to Precharge CHIP’in tavsiyesi: Doğru RAS ve CAS zamanlama yalnızca bilgisayarınızın performans yeteneğini yükseltmekle kalmıyor, bilakis Windows’un stabil çalışıp çalışmadığını ya da çöküp çökmediğini belirliyor. Yani burada performans ve stabilite arasında tavizkar bir çözüm bulmak gerekiyor. Parametreleri değiştirmek için “SDRAM Configuration” “User Define” olarak saptanmalıdır. Normalde “CAS Latency = 3T” (İpucu 7’ye bkz.) ve “RAS-Precharge Time = 3T”, “RAS to CAS Delay = 3T” ve “Active to Precharge = 6T”dir. Bu yüzden uzmanlar, yalnızca ortalama bir veri transfer hızını olanaklı kılan daha yüksek bir 3/3/3/6 zamanlamasından söz ederler. Zamanlamayı, örneğin 2/3/3/6 (CAS Latency /RAS-Precharge Time/RAS to CAS Delay /Active to Precharge Time), sonra 2/2/3/6, sonra 2/2/2/6 vs. gibi sırasıyla küçülttüğünüzde, yüksek bir çalışma temposuna ulaşırsınız. PC’nin her bir değişiklikten sonra stabil çalışıp çalışmadığını kontrol edin. En yüksek tempoya ise 2/2/2/5 ile erişirsiniz, ancak buna erişmek yalnızca yüksek değerli bellek modülleri ve iyi bir anakart dizaynı ile olanaklıdır. 9 IBank Interleave İşlevi: Bu seçenek altında CPU’nun birbirinden bağımsız ve böylece adeta paralel olarak kaç bellek bankasına hitap edebileceği ayarlanır. CHIP’in tavsiyesi: Burada yapabileceğiniz ayarlar “None”, “2 Banks”, “4 Banks” ya da “Auto”. PC “Auto” ya da “2 Banks” kayıtlı olduğunda en güvenilir biçimde çalışır. Burada hiçbir durumda “Disabled” ya da “None” (Phoenix-BIOS) olmamalıdır, aksi takdirde bilgisayar frenlenir. “4 Banks” seçeneği çok bellek bant genişliği sağlar, ancak görece eski Single-Sided bellek modülleri kullanıldığında sorun yaratır. Bu durumda her zaman “2 Banks” ya da “Auto” ayarlarını kullanmalısınız. Daha önceleri Single-Sided ile Double- Sided bellek modüllerini birbirinden ayırmak basitti: Bunlardan ilkinde devreler tek taraşı, diğerinde ise iki taraşı olarak bellek platinine monte edilmişti. Bu bugün artık geçerli değil, bu yüzden en iyisi üreticinin web sayfasına başvurmak. 10 IDDR_1T/2T_Item İşlevi: Bu seçenekle DDR-RAM’in bellek adreslemesini bir çevrimlik hızlandırabilirsiniz. “DDR_1T/2T_Item” yalnızca en yeni BIOS sürümlerinde bulunuyor. CHIP’in tavsiyesi: Eğer BIOS’u “Load Setup Defaults” ile geriye alırsanız, “2T CMD” (yavaş erişim) ayarıyla aynı olan “Auto mode” parametre olarak yüklenir. “1T CMD” seçeneği de tek başına henüz ölçülebilir bir tempo artışı sağlamaz. Oysa ek olarak “Bank Interleave” parametresini “4 Banks”e getirdiğinizde, yüzde 5’lere kadar varan daha fazla hız kazanabilirsiniz. 11 IRead Around And Write İşlevi: Bu seçenek de yalnızca görece yeni BIOS sürümlerinde bulunuyor. Anakart üreticilerinin açıklamalarına göre bellek erişiminin hızlanması gerekiyor. Çoğu kez ise şu durum ortaya çıkıyor: CPU belirli bir bellek adresine veri yazı- RAM İçin İnce Ayar: 2/2/2/5 zamanlaması ile Asus A7V266 sınırlarında işletiliyor. 8 AMD-760-chipset: Birçok kullanıcı Athlon anakartları AMD-760-chipseti ile iş- letiyor. BIOS-Setup’da öteki anakartlarda bulunmayan dört özel işlev bulacaksı nız: “AGP Drive Strength P Ctrl”, “AGP Drive Strength N Ctrl”, “AGP Data Strobe P Ctrl” ve “AGP Data Strobe N Ctrl”. Burada yanlış parametreler kayıtlı oldu- ğu için, çoğu durumda PC frenleniyor. CHIP’in tavsiyesi: Dört seçeneğin tümünü de “Auto” olarak ayarlayın, böylece en iyi performansı elde edersiniz. ACPI-Settings: Bu kavram Advanced Configuration and Power Interface işlevinin kısaltması olarak kullanılıyor ve genişletilmiş bir PnP ve Power Management işlevinden ibaret. Bununla PC ile uzunca bir süre çalışmadığınızda, sabitdisk ve monitör gibi enerji canavarları- nın devre dışı bırakılıp bırakılmayacağı- nı tanımlarsınız. Bu halde anabelleğin dışında tüm PC siz bir tuşa basana ya da fareyi hareket ettirinceye kadar uyuma moduna geçirilir. Ancak dikkati de elden bırakmamak gerekiyor, çünkü bazen PC çökebiliyor. CHIP’in Tavsiyesi: CD yazıyorsanız ya da PC’nizde bir TV kartı bulunuyorsa, ACPI-Settings BIOS da her halükarda devre dışı bırakılmalıdır. Aksi takdirde PC uyuma modundan uyanmayabilir ve böylece de önemli veriler kaybolabilir. BIOS TÜRLERİ »BIOS Setup’taki özel seçenekler 76 BIOS Ayarları GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2002 yor ve bundan kısa bir süre sonra aynı adresi okuyor. Veriler eğer hala arabellekte iseler, o zaman işlemci bellek modülünü yeni adreslemeye gerek kalmaksızın verileri oradan yüklüyor. CHIP’in tavsiyesi: Teoride “Read Around And Write” kulağa çok hoş geliyor - pratikte ise bu seçenek Asus-A7V266- anakartında hiçbir tempo avantajı sağlamıyor. Burada “Enabled” ya da “Disabled” kaydının olması hiçbir şey değiştirmiyor. Bu durum birçok başka anakart için de geçerli. 12 IGraphics Aperture Size İşlevi: Bu seçenekle anabellekte ekran kartının Texture’ları güvenli bir biçimde saklamak için kullanabileceği bellek penceresinin boyutu ayarlanıyor. CHIP’in tavsiyesi: Çoğu bilgisayarda bu parametre yanlış olarak ayarlanmış bulunuyor. Stabil bir çalışma için “Graphics Aperture Size” en fazla anabelleğin bellek kapasitesi boyutunun yarısı kadar olmalıdır: Örneğin PC’de 256 MByte DRAM kuruluysa, o zaman bu parametreyi “128MB” olarak ayarlayın. Buradaki yegane istisna ise şudur: Eğer 3D-SolutionMax gibi 3D yazılım kullanıyorsanız ya da sabitdisk üzerine 3D oyunlar kurduysanız, “Graphics Aperture Size” olanaklı en yüksek değerde ayarlanmalıdır. DİKKAT! Bu işlem ofis uygulamalarında sıklıkla sistem çöküşlerine yol açacaktır. 13 IAGP Fast Write İşlevi: İşlemci yalnızca “AGP Fast Write” ile ekran kartına 1 GByte/s hızında erişebilir. Bu seçenek olmaksızın, anabellek üzerinden geçen dolambaçlı yol, gerekli olacaktır. Bu seçenek 3D yazılımlarda ve oyunlarda bir hayli tempo artışı sağlıyor. CHIP’in tavsiyesi: Tüm modern 3D ekran kartları Fast-Write modunu destekliyor. Bu yüzden ekran kartının frenlenmemesi için BIOS’da “AGP Fast Write” “Enabled” olarak ayarlanmalıdır. Ancak birçok görece eski BIOS sürümlerinde dikkati elden bırakmamak gerekiyor: Bunlarda “AGP Fast Write” bir bug içeriyor. Gerçi sözkonusu işlev mevcut, ama ayar ister “Enabled” isterse de “Disabled” olsun, hiçbir etkide bulunmuyor. Bu hatayı bir BIOS güncelleme ile gidermek mümkün. 14 IVideo Memory Cache Mode İşlevi: Bu seçenekle CPU-Cache’in grafik belleğinden gelen verileri arabellek olarak depolayıp depolamayacağını tanımlıyorsunuz. Böylece marka olmayan ekran kartlarında sorunları bertaraf edebiliyor ve Nvidia chiplerinde veri transfer hızını yükseltebiliyorsunuz. CHIP’in tavsiyesi: Burada ya “UC” (Uncacheable Combining) ya da “USWC” (Uncacheable Speculative Write Combining) ayarını kullanabiliyorsunuz. Tüm Nvidia ekran kartlarında mutlaka “USWC” ayarını kullanmalısınız, aksi takdirde yararlanabileceğiniz yüksek tempoyu boşa harcamış olursunuz. DOS uygulamaları (CNC makineleri) için de “USWC” ilginç, çünkü birden fazla 8/16-Bit erişimleri otomatikman hüzme haline getiriliyor ve bir kerede AGP arabirimi üzerinden taşınıyor. Bu özellik yalnızca Asus’ta mevcut. Eğer video ve ses kartı arasında bir sorun oluşuyorsa (Windows Aygıt Yöneticisi’nde aygıt çakışması), “UC” seçeneğini seçmeniz gerekiyor. 15 IPCI VGA Palette Snoop İşlevi: Ekran kartı ve PCI-MPEG-Decoder kartı arasında düzenli bir işbirliğini olanaklı kılıyor CHIP’in tavsiyesi: Bu seçenek artık yalnızca çok ender olarak kullanılıyor. Yalnızca eğer PC’ye bir ekran kartı ve bir PCI-MPEG-Decoder kartını birlikte kuruyorsanız, bu seçeneği etkin hale getirmeniz gerekiyor. Böylece renk sunumlarındaki hatalardan kaçınmış olursunuz. Bunun dışında seçeneği “Disabled” olarak bırakın, çünkü birtakım marka olmayan ya da OEM ekran kartı, bununla sistem çöküşlerine yol açıyor. Tam Yol İleri 16 ICPU Speed İşlevi: Burada CPU’nun saat frekansını yükseltebiliyor ve Duron/Athlon işlemcisini overclock edebiliyorsunuz. CHIP’in tavsiyesi: Bu seçeneğin BIOS’da işleyebilmesi için, anakartı JumperFree moduna getirmek zorundasınız. Tüm DIL şalterleri (fare tuşları üzerindeki) “Off ” konumunda olduğunda, bu birçok anakartta başarıyla uygulanabiliyor. Kullandığımız Asus ürünü A7V266 anakartta bu işlem daha da basit, yalnızca bir Jumper yerleştirmek gerekiyor. Aşağıdaki örnekte acımasızca bir 900’lük Athlon’u 1.200 MHz’e overclock ediyoruz, tabii bunu her CPU ile yapmak mümkün değil. Sistemin stabil çalışması için, çekirdek gerilimi Vcore BIOS’ta 1,85 volta yükseltilmek zorunda. Yoğun ısı gelişimine karşı da işlemci üzerine çok iyi Daha Yüksek Grafik Temposu: Nvidia chiplerde “Video Memory Cache Mode” her zaman “USWC” olarak ayarlanmalıdır. 14 AGP-Slot: “AGP Fast Write” seçeneği ile CPU, doğrudan ekran kartına erişiyor. 13 CHIP | ŞUBAT 2002 bir soğutucu yerleştirilmek zorunda. Uygulamalarınız için overclock işleminin anlamlı olup olmadığına sizin karar vermeniz gerekiyor. 17 IKomple Overclocking İşlevi: Asus A7V266 gibi Athlon anakartlar BIOS’taki birçok ayar olanağı dolayısıyla overclocking için çok elverişli. Burada yüzde 20’nin üzerinde tempo artışı sağlamak olanaklı. DİKKA! Bu durumda CPU’ya hasar verebilirsiniz CHIP’in tavsiyesi: CPU overclocking sırasında ya kilitli ya da kilitsiz (unlocked) Athlon olmak üzere iki olanak mevcut. İlk çeşit, ayarlamanın yalnızca BIOS’ta yapılması avantajına sahip. Buna karşılık PCI veriyolunun ara ara çok yüksek ya da çok düşük frekanslarda çalışmasını ve böylece bazı PCI kartının devre dışına çıkmasını göze almak zorundasınız. Mevcut üç BIOS seçeneği: 3 CPU: System Frequency Multible 3 System/PCI Frequency (MHz) 3 CPU Vcore ile tempoyu yükseltebilirsiniz. Kolaylık olsun diye bir 1.000 MHz Athlon’u 1.200 MHz’e overclock ediyoruz. Bunun için “CPU: System Frequency Multible” “10.0x”, “System/PCI Frequency (MHz)” “120/30” ve “CPU Vcore” “1.85 Volt” olarak ayarlanıyor. 1.200 MHz’lik CPU frekansı 10 x 120 MHz biçiminde hesaplanıyor. Buradaki yegane kusur PCI veriyolunun 33 MHz yerine 30 MHz olarak çalışması. İkinci yol çok daha iyi, burada kilitsiz (unlocked) bir Athlon’u overclock ediyoruz. Bunun için işlemciyi soğutucudan ayırmalı, CPU yuvası üzerindeki dört adet L1 köprüsünü kurşun kalemle çizmek suretiyle birleştirmeli (resme bkz.) ve yeniden soğutucuyu yerine oturtmalısınız. Sonra “System/PCI Frequency (MHz)” 100/33 olarak ayarlanmalıdır, buna her PCI kartı ayak uydurabiliyor. Şimdi “CPU: System Frequency Multible” ile, örneğin 12x100 MHz = 1.200 MHz biçiminde tempoyu yükseltebilirsiniz. Bunun avantajı, küçük adımlarla performans sınırına doğru yol almanız, ve PCI veriyolunun da her zaman doğru frekansta çalışmasından ibaret. LN / Garo Antikacıoğlu, agaro@chip.com.tr Risksiz Overclocking: CPU kilidini L1 köprüleriyle açın ve saat frekansını yükseltin, çekirdek gerilimini azami değer olan 1,85 volta getirin, ama PCI veriyolu üzerinde daha yüksek bir zamanlama değeri olan 100/33 seçin. Cayır Cayır: Athlon CPU’yu overclock ediyorsanız, üzerinde çok iyi bir soğutucunun bulunmasına dikkat edin. 16 17 DVD yazıcılar henüz çok yeni olduklarından, test yapabilmemiz için yeterli sayıda ürünün toplanması çok zor oldu. Ama sonunda, geniş seçenekli sekiz adet yazıcının teste katılmasını sağladık. Geniş seçenekli dedik, çünkü bu yazıcılar DVD-R, DVD-RW, DVD+RW ve DVDRAM standartlarını destekliyorlar. DVD sonundaki artı ve eksi işaretlerinin ne anlama geldiklerini ve standartların detaylarını ileriki sayfalarımızda bulabilirsiniz. Bu noktada kullanıcıların pek hoşuna gitmeyecek olan bir özellikten söz etmeliyiz. DVD medyaları ve ürün standartları birbirleriyle uyumlu değiller. Örneğin bir DVD-RW yazıcısı, DVD+RW medyasının üzerine yazamaz, aynı şekilde bir DVDRW yazıcısı da bir DVD+RW medyasının üzerine kopyalama işlemini gerçekleştiremez. DVD-RAM yazıcılar ise sadece DVD-RAM ve DVD-R medyalarının üze- Bir DVD Eşittir Yedi CD Sonunda, verileri ve filmleri eksiksiz ve hatasız bir şekilde DVD’lere kopyalayabilen yazıcılar piyasaya çıktı. Teknik olarak hazır olan bu cihazların en önemli eksiklikleri, tek bir format üzerinde birleşememiş olmaları. Bu yazıda, sadece DVD yazıcıları karşılaştırmakla kalmayıp, trendin nereye doğru ilerlediği hakkında da bilgi vereceğiz. Test: DVD Yazıcılar İÇİNDEKİLER Teknoloji: Tekrar yazılabilir DVD’ler Testin Birincisi: Philips DVDRW208 Arka Plan: DVD Formatları Fiyat/Performans Birincisi: Pioneer DVR-A03 Özetle ve Teknik Tablo: En iyisi biraz beklemek 86 82 82 80 79 CHIP | ŞUBAT 2002 78 TEKNOLOJİ »Yeniden yazılabilir bir DVD’nin yapısı Tekrar yazılabilir bir DVD’yi bir sandviçe benzetebiliriz. Sekiz adet katmandan oluşan bu medya, en altta polycarbonat’dan yapılan bir plastik katman, veri katmanını arasına alan iki dielektrik katman ve reşektor katmanından oluşuyor. Üst kısımda ise, Label’in de yer aldığı bir plastik katman, iki katlı bir yapıştırıcı katman ile birbirine tutturulmuş durumda. Sadece alttaki plastik katman, eski plaklardan bildiğimiz ızgaralara sahip. Groove olarak adlandırılan bu ızgaralar, okuma ve yazma esnasında lazere tüm DVD medya üzerindeki yolu gösteriyor. Veri katmanı phase-change malzeme (Ag-In-Sb-Te) olarak adlandırılabilir. Yani bu malzeme, çeşitli ısı değerlerine göre amorf (kötü yansıyan) veya kristal (iyi yansıyan) şekiller alabiliyor. Yazma esnası nda lazer bir bölgeyi phase-change malzemenin erime derecesinin (500-700 derece) üzerine getiriyor. Soğutma işleminden sonra eriyen bölge, amorf özelli- ğini alıyor. Ardından, aynı bölge 200 derecede ısıtıldığında, kristal özelliğini kazanı yor. İyi yansıyan ve kötü yansıyan bölümlere göre, veriler bit-bit okunabilirler. Bütün yüzey kristal hale getirildi- ğinde ise verilerin hepsi siliniyor. Burada dielektrik katmanlara büyük bir görev düşüyor. Çünkü onların görevi, soğutma işlemini gerçekleştirmek. Yani bu iki katmanı n görevi, veri katmanının erimesini sağlarken, buharlaşmasına da engel olmak. Çok iyi işleyen bu ısı kontrolü sayesinde, amorf özellik her lazer-impuls-dan sonra hızlıca oluşuyor. Yüksek bir veri transfer oranını yakalamak için, bu işlem büyük bir önem taşıyor. k rine yazma işlemini gerçekleştirebilirler. Hazırlanan DVD’lerinin oynatılması için seçilen format büyük bir önem taşıyor. İlk olarak iyi haberden başlayalım. Çoğu DVD-ROM sürücüleri, DVD yazıcıları ve Hi-Fi DVD oynatıcıları, DVD-R medyalarını sorunsuzca oynatabiliyorlar. Ayrıca DVD+RW medyaları da birçok cihaz için bir sorun teşkil etmiyor. Kötü haber ise DVD-RW medyaları ile ilgili. Bu medyalara uyumlu olan ürün sayısı yüzde 40 civarında. Hangi DVD yazıcının ne tür DVD ve CD medyalarına uyumlu olduğunu test tablomuzda görebilirsiniz (s86-87). Yazma işlemi için kullanacağınız medyaların fiyatları, DVD yazıcı seçiminde sizin için önemli ise, o zaman işiniz daha da zor. DVD-R medyası şu an için en ucuz olanı, ardından DVD+RW geliyor ve bunu da DVD-RW izliyor. Bu medyalar için tam bir fiyat veremiyoruz. Bunun nedeni, gün geçtikçe ucuzlamaları. Ayrıca DVD+R medyaları piyasada bulunmuyorlar. Bütün bu format karmaşasında yine de bir trend gözlenebiliyor. DVD-RAM yazıcılarının aksine, DVD-RW ve DVD+RW ürünleri, CD üzerine yazma işlemini de gerçekleştirebiliyorlar. Bu özelliğin gözden kaçırılmaması gerekir. Aksi halde, sisteminize bir DVD yazıcı entegre ettiğinizde, CD yazıcı için kasa üzerinde yeterli yeriniz kalmayabilir. Bunun yanında, sabitdisk ve diğer optik sürücülerin de sisteminizde var olması sebebiyle, ATAPI port’larınız dolmuş olabilir... Philips DVDRW208: Testin birincisi olan bu ürün; çoklu fonksiyon, hız ve çok iyi bir yazılım desteğine sahip. Yapı olarak HP, Ricoh ve Sony’ye benzeyen Philips, firmware’i sayesinde kullanıcılara ek özellikler de sunuyor. Philips DVDRW08 hakkında daha detaylı bilgi s86’da yer alıyor. HP DVD 100i, Sony DRU110A ve Ricoh MP5120A: Testin birincisi ile aynı yapıya sahip bu üç DVD+RW yazıcısının birinciden farkı, firmware’lerinde gizli. DVD yazıcılarının geliştirilmesi Ricoh ve Philips’e ait olmasına rağmen, DVD+RW medyalarının ve yazıcılarının üretimini Ricoh üstleniyor. HP, Philips ve Sony, bu duruma karşı, cihazların ön kısımlarına kendi markalarını yapıştırmakla yetiniyorlar. CD yazıcılardan bildiğimiz buffer-underrun korumasına karşın HP, Ricoh ve Sony, CD yazmada justlink teknolojisini kullanmayı tercih ediyorlar.Ancak, bu teknolojiyi testimizin birincisinin kullandığı seamless link teknolojisiyle karşılaştırdığımızda, bir dezavantajının olduğunu görürüz. Yazma kafası buffer underrun işleminden sonra, Philips yazıcısı gibi tam olarak ayarlanamıyor. Bu da, medya üzerinde 1 mikrometre büyüklüğünde boşluklar meydana getiriyor. Bu nedenle, CD medyalarının yazılmasında, her buffer underrun işleminden sonra, birkaç Kbyte’lık alan boşa harcanıyor. DVD+RW yazmada da her üç yazıcı aynı buffer underrun korumasına sahipler. Lossless link adını taşıyan bu koruma, teorik olarak seamless link’e benzer bir şekilde çalışıyor. DVD+RW medyalarını yazarken bu cihazlar gayet sakin çalışıyorlar. Yani verilerin transferinde herhangi bir gürültüye rastlanmıyor. Bu da bize bu ürünlerin sorunsuz bir sürücü mekaniğine sahip olduğunu gösteriyor. Cihazların iç kısımlarındaysa, yüksek kapasiteli elektronik birleşenler yer alıyor. Dolayısıyla cihazlar çok fazla yorulmayarak, ısınmaya maruz kalmıyorlar ve ekstra bir soğutma işlemine gerek duymuyorlar. Pioneer’de ise, yukarda anlattığımızın aksine, bir fan ile soğutma işlemi gerçekleşiyor. Teknik olarak oldukça iyi olan bu ürünlerin, yazılım desteği konusunda biraz zayıf kaldıklarını söyleyebiliriz. Çünkü her üç ürün de, daha geniş fonksiyonlu, çok daha iyi yazma programlarını hakkediyorlar. Label Üst Plastik Katman Yapışkan Bölüm Reşektor Dielektrik Katman Veri Katmanı Groove Dielektrik Katman Alt Plastik Katman Lazer CHIP | ŞUBAT 2002 79 GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET 80 Test: DVD Yazıcılar GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2002 Pioneer DVR-A03: Fiyat/performans oranı çok iyi olan bu ürün, bir DVD-RW yazıcısı. DVD-RW yazıcılarının DVD+RW yazıcılara göre çeşitli avantajlara sahip olmalarına rağmen, bir takım dezavantajları da mevcut. Bu konu hakkında daha fazla bilgi isteyen okurlarımız için, Pioneer’in detaylı ürün açıklamasında, bu avantaj ve dezavantajlar ayrıntılarıyla açıklandı. Lacie DVDRWP01A:Firewire arabirimi sayesinde, harici bir DVD-RW yazıcısı olarak mobil kullanımda iyi bir konuma sahip olacağını düşündüğümüz bu yazıcıyı, firewire port-una sahip olan taşınabilir bilgisayarlara ya da Apple sistemlere bağlamak oldukça kolay. Ev ya da iş yerindeki sistemlere bu ürünü kurmak isteyen kullanıcılar ise bir firewire kartına ihtiyaç duyacaklar. Saniyede 15 Mbyte’lik bir veri akışı ile firewire arabirimi, DVD yazıcısına herhangi bir dar boğaz oluşturmuyor. Cihazın içini açtığınızda, tanıdık bir yüz ortaya çıkıyor. Bu yazıcı testimizde 5. sırada yer alan Pioneer damgasını taşıyor. Bu bizi pek şaşırtmadı, çünkü testlerde bu ürün Pioneer ile yaklaşık aynı değerlere ulaştı. Farkı ise yazılım desteğindeydi. Lacie’de MyDVD adlı yazılım yer almıyor. Ayrıca Prassi Primo DVD yazılımı performans ve fonksiyon özelliği bakımından testin birincisinin kullandığı Nero 5.5’e göre yetersiz kalıyor. Lacie DVDRWP01A hakkında daha detaylı teknik bilgi için Pioneer’in ürün incelemesine bakmanız yeterli. Panasonic LF-D321: Bu DVD yazıcısı, DVD-RAM medyaları ile DVD-R medyalarını 1X hızında yazabiliyor. 4.7 Gbyte’lık bir medyanın yazılması yaklaşık 1 saat sü- Sony‘den DVD-RW Yazıcı: Cihazın üzerindeki etikete dikkat ettiğimizde Sony’nin de cihazlarını Ricoh-a ürettirdiğini görebiliriz. FİYAT 710 dolar BİLGİ www.philips.com İyi Düşünülmüş Görüntü Paneli: Ön kısımda bulunan iki led sayesinde, cihazın içinde CD ya da DVD medyalarını ayırt edebilirsiniz. Hızlı DVD+RW yazma CD-RW yazıcıların yerini alıyor Yazılım desteği çok iyi TBW sayesinde güvenli yazma İyi bir yazma korumasına sahip + + + + CHIP PUANI FİYAT/PERFORMANS iyi » TEST BİRİNCİSİ Philips DVDRW208 Yüksek performans, bol aksesuar! Hızlı ve güvenli bir DVD+RW yazıcısına sahip olmaya karar veren kullanıcılar için, Philips doğru bir seçim olacaktır. _ Testimizin birincisi olan Philips DVDRW208, HP, Sony ve Ricoh’un DVD yazı- cıları ile aynı yapıya sahip. Farkı firmware’inde gizli. Bu yüzden Philips DVD yazıcısı, CD yazmada buffer underrun teknolojisinden farklı davranıyor. Bu üründe bir buffer underrun oluştuğunda, verinin kesildiği yerden itibaren lazer yeniden ayarlanıyor. Ayarlanma işlemi diğer DVD-RW yazıcılardan daha dikkatlice yapılıyor ve dolayısıyla medya üzerinde boşluklar oluşmuyor. Philips bu tekniği -seamless link- olarak adlandırıyor. Philips, Thermo-Balance (TBW) özelliği ile kullanıcılara, diğer yazıcılarının sunmadığı farklı bir özellik sunuyor. Bu cihaz, yazma esnasında medyanın kalitesini ölçerek lazer üzerinden geçen veri akışını ve yazma hızını ayarlayabiliyor. Bu özellik sayesinde CD yazmada maksimum güvenlik sağ- lanmış oluyor. Philips, CD-R ve CD-RW medyaları nı 12x ve 10x hızında yazabiliyor. Dolayı sıyla CD yazıcı olarak da diğer yazıcıların yerini rahatlıkla alabiliyor. Özellikle 5.25 inç sürücü yuvalarının ya da Atapi port-larının dolu olması sonucu, hem CD yazıcı hem de DVD yazıcı olarak görev yapan böyle bir cihaza sahip olmak kullanıcılara büyük bir avantaj sağlıyor. Philips yazılım desteğinde de herhangi bir kısıtlamaya gitmemiş. Gerek DVD gerekse CD yazma programı olarak en iyisi kabul edilen Nero 5.5 bu ürün ile birlikte veriliyor. Yine ürünle birlikte verilen diğer bir yazılım da, ek yazılımlardan biri olan MyDVD... Bu yazılım ile küçük videolar oluş- turabilir ve bunları çok basit bir kullanımla DVD+RW medyalarına basabilirsiniz. Kopya korumalı DVD videolarını kopyalamak isteyen kullanıcılar ise, bu yazılımlara ek olarak internetten bulabilecekleri SmartRipper ve ReMPEG yazılımlarına ihtiyaç duyacaklar. Bu yazılımlar ve Nero’nun yardımıyla, Rip edilen videoları medyalara yazabilirsiniz. DVD-RAM Medyaları: Medyanın üzerinde yer alan sektörler gözle görülebiliyor. Bu sektörler sayesinde veri erişim hızı artıyor. + TESTBİRİNCİSİ 02|2002 82 Test: DVD Yazıcılar GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2002 » UYGUN FİYAT FİYAT 540 dolar BİLGİ www.pioneer.com Soğutma: Fan sessiz, ama soğutmada yetersiz. CD ve DVD medyalarının yazılımı esnasında cihaz çok ısınıyor. Pioneer DVR-A03 Uygun fiyata yüksek performans Fiyat/performans birincisi olan bu ürün, soğutmada yetersiz kalıyor. Bu DVD yazıcısı, iyi bir soğutmaya ve güç kaynağına ihtiyaç duyuyor. _ Testimizde toplam 67 puana sahip olan bu DVD-RW yazıcısı, üst sıralarda yer almaması na karşın fiyat/performans ödülünü hakkıyla kazanıyor. DVD+RW yazıcılarından çok daha ucuz olan bu ürün, çok önemli bir özelliği sayesinde kendisini diğer ürünlerden farklılaştırıyor. DVR-A03 ile yazdığımız bir DVD-R medyası nı cihazlarımızın yüzde 90’ı tanıyabildi. Yani üzerinde DVD yazan bir çok cihaz, bu ürün ile yazılan DVD-R medyalarını rahatlıkla okuyabiliyor. Ancak, cihazın bazı zayışıkları nın da olduğunu göz önünde bulundurmamı z gerekiyor. DVD-R medyalarını 2x, DVD-RW medyalarını da 1x hızında yazıyor. Yani 4.7 Gbyte’lık bir RW medyasına verileri yazmak için 1 saatiniz gidiyor. Formatlama işlemi için de 1 saat harcanıyor. Yazma hızı olarak da, Pioneer DVD+RW cihazları ile boy ölçüşemiyor. Çünkü bu cihazlar 2.4x hızları ile yüksek bir yazma performansı sergiliyorlar. Pioneer CD-R ve CD-RW medyalarını ise 8x ve 4x hızlarında yazabiliyor. Test esnasında Pioneer bizi başka bir özelliği ile çok şa- şırttı: DVD medyalarını yazması için bir burn-proof tekniğine sahip olan cihaz, CD-R medyaları için bunu entegre etmeyi gerek görmemiş. Audio grabbing uygulamasında ise cihaz 7.3x hızının üzerine çıkamıyor. Oysa günümüzün DVD-ROM sürücüleri standart olarak 40x hızına sahipler. DVR-A03, Clone CD yazılımı ile uyumlu olmadığından dolayı, kopya korumalı programları da yazmanı za izin vermiyor. Ayrıca CD-RW yazıcısı olarak da bu ürünün pek uygun olmadığını söyleyebiliriz. Yazma işlemi esnasında Pioneer, diğer ürünlere göre fazla ısınıyor. Özellikle kasanın içinin kalabalık olduğu durumlarda, cihazdan büyük bir ısı yayılıyor. Buna ek olarak DVD yazıcısını iyi bir güç kayna ğı ile beslemeniz gerekiyor. Çünkü, cihaz yaklaşık 13 watt’a ihtiyaç duyuyor. Uygun fiyat DVD-R okuma hızı yüksek DVD-R ve DVD-RW’leri yazabiliyor CD-RW yazma işlemi yavaş CD-R/RW’lerde buffer underrun koruması yok + + + – CHIP PUANI FİYAT/PERFORMANS çok iyi – ARKA PLAN »DVD formatlarına genel bakış DVD-RAM: Hitachi, Toshiba ve Panasonic tarafından geliştirilen, ilk tekrardan yazılabilen DVD formatı. Veriler kaset kabına benzer bir kartuşun içinde yer alıyor ve yazma işlemi PD (Phasewrite Dual) olarak adlandı rılan bir DVD formatında yazılıyor. DVD-RAM medyaları (Type II) kartuştan çı- kabiliyor ve DVD-ROM sürücülerinde oynatı labiliyor. Ancak bu verileri, sadece Panasonic’in DVD-ROM sürücüleri ile Toshiba’nı n yeni SD-M1612 ürünü okuyabiliyor. DVD-RAM sürücüleri sadece DVD-R medyaları üzerine yazabiliyorlar. Yani bu sürücüler CD medyalarına bir kayıt işlemini gerçekleştiremiyorlar. RAM medyaları genel olarak 4.7 Gbyte (Single-Sided) ve 9.4 Gbyte (Double Sided) kapasitelerine ulaşabiliyorlar. Veri güvenliği için uygun olan bu medyalara, tam 10 bin kere, tekrardan yazma iş- lemini gerçekleştirebilirsiniz. DVD-R: Sadece bir kere yazılabilen bu medyaları n en önemli özelliği, hemen hemen bütün DVD-ROM sürücülerinde ve Hi-Fi kategorisine giren DVD oynatıcıların da okunabilmesi. Piyasada bulunan cihazların yaklaşık yüzde 90’ı bu formatı destekliyor. 4.7 Gbyte-lık bir yazma işlemi 30 dakika civarı nda sürebiliyor (2x DVD). DVD-RW: Tekrar yazılabilen bu DVD-RW medyaları, genel olarak cihazların yüzde 40’ı tarafından okunabiliyor. Yani sizin oluşturduğunuz medyanın başka cihazlarda çalışması şansınıza bağlı. DVD-RW’ın en önemli dezavantajı ise, yazma hızının yavaş olması. 1x yazma hızı, yani saniyede 1.25 Mbyte’lık bir yazma hızı ile, 4.7 Gbyte’lık bir medyayı tamamen yazmak için 1 saatiniz rahatlıkla gidiyor. Ayrıca verileri yazmak için de medyaları önceden formatlamak lazı m, bu da yaklaşık 1 saat sürüyor. DVD-RW medyaları, 1000 kere tekrardan yazılabiliyorlar. DVD+R: Bu format için gerekli medyalar, henüz piyasalarda bulunmuyor. İlk DVD+R medyaların, Mart 2002’de gerçekleşecek olan Cebit Fuarı-ndan sonra piyasaya sürülmesi planlanıyor. Hangi yazıcıların bu formata yazma işlemini gerçekleştirebilecekleri ve hangi cihazların bu medyaları okuyabilece ği ise henüz belirlenmiş değil. DVD+RW: Bu medyalar için HP, Philips ve Ricoh ile Hi-Fi üreticileri sıkı bir tanıtım kampanyası başlatıyor. Yüksek yazma hızı (2.4x DVD) en büyük avantajları. Bu sayede 4.7 Gbyte’lık bir medyayı yaklaşık 25 dakikada yazabilirsiniz. Ayrıca formatlama işlemi de aynı sürede tamamlanıyor. CHIP Test Merkezi-nde hazırladığımız DVD+RW medyaları nı, cihazlarımızın yüzde 70’i okuyabildi. Bu medyalar da 1000 kere tekrardan yazı labilirler. Yazma uyumsuzluğu: Oluşturduğunuz DVD-RW medyalarını her DVD okuyamıyor. UYGUNFİYAT 02|2002 84 Test: DVD Yazıcılar GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET CHIP | ŞUBAT 2002 rüyor. Buna karşın LF-D321’de okuma hızı, yazma hızının iki katı. DVD-RW ve CD-R medyalarını ise ne yazık ki yazamıyor. Dolayısıyla CD-R ve CD-RW’lere verilerini kopyalamak isteyen kullanıcılar, ekstradan bir CD yazıcıya ihtiyaç duyacaklar. CD-R medyalarını 24X hızında okuyan cihaz, CD-RW medyalarında istenilen performansı elde edemiyor. Testimizde Panasonic-in bu medyalarda 10x hızının üzerine çıkamadığını gözledik. Audio Grabbing de, cihazın pek güçlü olmadığı diğer bir özellik. Başarısızlığının nedeni, bu uygulamada 9.4x hızında sabit bir şekilde kalması. Bu ürünün hedef kitlesiniyse, uzun zamandır DVD-RAM medyalarını kullanan ve videolarını DVD-R medyalarına basmak isteyen Power Mac kullanıcıları oluşturuyor. PC kullanıcıları içinse, bu ürün daha çok güvenli back-up için cazip gelebilir. Çünkü DVDRAM medyaları kartuşların içinde dış etkenlere karşı iyi bir korumaya sahipler. Vivastar DVD-recorder RS111: Geçen senenin Cebit Fuarından beri bu yazıcıyı dört gözle bekliyorduk. Bu ürünün en önemli özelliği üzerindeki Swiss Made yazısı. Bu yazıdan anlıyoruz ki, ürün İsviçreli bir üretici firma tarafından geliştirilmiş. Cihazı daha detaylı bir şekilde incelediğimizdeyse, fark ettiğimiz şey bizi çok şaşırttı: Vivastar, Panasonic’e çok benziyor! Hatta test değerleri de birbirlerine çok yakın. Sadece cihazın ön kısmı Panasonic-ten farklı. Eject düğmesinin bir medya yerleştirilmesi ile yanmasını biz çok ilginç bulduk. Vivastar’ın sıralamada Panasonic’in altında yer almasının ise iki nedeni var: Bu nedenlerden ilki, bu yazıcının Panasonic’e göre daha pahalı olması; ikincisi ise, cihazın yazılım desteğinin yetersizliği. LN / Ecevit Bıktım, ecevitb@chip.com.tr DVD yazıcılar için kullandığımız test platformu, Pentium III 866 MHz’lik bir işlemci ile 128 Mbyte’lık bir bellek modülüne sahip olan Dell Dimension 4100 PC sisteminden oluşuyor. Sabitdisk olarak Maxtor’un 5T040H4 modelini kullandık. Yazmadaki test değerlerini karşılaştırabilmek içinse Nero’nun 5.5.5.1 sürümünü uygun gördük. j DVD Okuma DVD okuma performans değerlerini, Test Merkezimiz DVD-Tach 98 (Version 2.52) benchmark yazılımı ile elde etti. Bu yazı- lım ile, sürücülerin okuma hızlarını, erişim sürelerini ve full stroke (okuma kafasının bir DVD’de bir anda bir noktadan diğer bir noktaya geçmesi) değerlerini ölçebildik. Bunlara ek olarak, 1x ve 2x okuma hızları ndaki işlemciye etkileşim yüzdeleri de değerlendirmemizde önemli bir rol oynadı. j DVD Yazma Burada DVD yazıcılarının DVD-R medyaları na yazma süreleri tutuldu. Tekrardan yazı labilen DVD-RW, DVD+RW ve DVD-RAM medyalarında ise, yazma sürelerinin yanı sıra formatlama süreleri de göz önünde bulunduruldu. DVD+R medyalarının piyasaya çıkması ile birlikte test kategorimizde bunlara da yer vereceğiz... j DVD Uyumluluğu Burada, cihazlarla yazdığımız CD-R medyaları nın diğer cihazlarla uyumluluğu dikkate alınıyor. Bu testimizde, farklı formata sahip medyaları, cihazlarının okuyup okumadıklarına bakılıyor. Burada önemli olan başka cihazlar ile yazılmış medyaları n desteklenmesi. Dikkate aldığımız formatlar ise, DVD-ROM, DVD-video, DVDR/ RW, DVD+RW ve DVD-RAM... j Ergonomi Burada CD yazma standartları ile CD-text ve buffer underrun gibi çeşitli fonksiyonlar dikkate alınıyor. Ayrıca cihazların CloneCD ve EFM uyumluluğu da büyük önem taşıyor. Sonraki işlem ise 80, 90 ve 99 dakikalık CD’lerdeki yazma işlemlerinin gerçekleşebilmesini ölçmek. j CD-ROM Okuma CD-ROM okuma testinde, her bir cihazın CD-ROM olarak nasıl çalıştığı dikkate alı- nıyor. Maksimum, minimum ve ortalama veri transfer oranları ile veri erişim süreleri, değişik CD formatları ile ölçülüyor. Ayrı ca özel olarak çizilen bir CD ile, bu cihazları n hata düzeltme performansları da not ediliyor. Audio grabbing uygulamasında ise DVD yazıcılar için NeroSpeed yazılımı- nı kullandık. Bu yazılım ile oluşturduğumuz bir audio CD ile istediğimiz değerleri alabildik. j CD-R Yazma İyi bir DVD yazıcısı, audio track-leri bir CDR’a yazabilmeli. Bu test kategorimizde 73:44 dakikalık bir audio CD’yi mümkün olduğu maksimum hızda yazmaya çalış- tık. Buna ek olarak, 644 Mbyte’lık verilerle dolu bir başka işlemi de bu kategorimizde dahil ettik. j CD-RW Yazma CD-RW yazma testi, CD-R yazma testi ile aynı özelliklerde gerçekleşti. Yalnız burada CD-R medyaları yerine CD-RW medyaları nı kullandık. j UDF (Okuma/Yazma) UDF ile bir CD-R/RW’yi bir sabitdisk gibi kullanabilirsiniz. Yani istediğiniz bir veriyi sürükle bırak tekniği ile anında yazdırabilirsiniz. InCD yazılımı ile bu yazıcıların Packet-Writing özelliğini destekleyip desteklemediklerine baktık. İlk olarak bir CDRW’ı formatladık. Ardından, özel olarak hazırladığımız 140 Mbyte’lık bir dosyayı formatlanmış CD’ye attık ve yazma sürelerini tuttuk. j Dokümantasyon Burada birlikte verilen kullanma kılavuzları nın konu zenginliği, kolay anlaşılırlığı ve kullanım kolaylığını dikkate alıyoruz. İyi DVD yazıcılar bir CD yazıcı gibi de çalışabilirler DVD YAZICILARI NASIL TEST ETTİK? TEST KRİTERLERİ DVD Okuma DVD Yazma DVD Uyumluluğu Dokümantasyon Ergonomi 10% CD-RW Yazma 10% CD-R Yazma 10% CD-ROM Okuma 10% 5% UDF (Okuma/ Yazma) 5% 10% 20% 20% İlginç Fikir: Vivastar’in içine bir medya yerleştirdiğinizde, Eject düğmesi yanmaya başlıyor. 86 CHIP | ŞUBAT 2002 1Bu formatı yazamıyor. 2+R medyaları henüz piyasada bulunmuyorlar. b.y.: bilgi yok Özetle En iyisi biraz beklemek _ Burada test ettiğimiz DVD yazıcıları, DVD-RW, DVD+RW ve DVD-RAM olmak üzere üç gruba ayırabiliriz. DVD-RW yazıcılar, uygun fiyatlarda olmalarına karşın, DVD+RW yazıcılarına kıyasla daha yavaşlar. Ama DVD+R’ların henüz piyasada bulunmamalarından ötürü, 4.7 Gbyte kapasiteli DVD-R medyalar, en ucuz medya olma özelliğini taşıyorlar. DVD+RW cihazlarının içindeyse modern, kabul görmüş, üstün teknolojik bileşenler yer alıyor. Bu yazıcılar DVD+RW medyalarını 2.4x DVD hızı ile yazabiliyorlar. Bu da DVD-RW yazıcılara göre iki katın üzerinde bir yazma performansı na denk geliyor. Yalnız DVD+R medyaları n piyasaya çıkması ile birlikte bütün dengelerin de değişebileceğini unutmamak gerek. Çünkü DVD+RW üreticilerine DVD+R medyalarını destekleyip desteklemeyeceklerini sorduğumuzda hiç birinden kesin ve net bir cevap alamadık. DVD-RAM yazıcılar, DVD-R medyalarına yazma işlemini gerçekleştirememelerine rağmen, daha çok verinin güvenli bir şekilde yedeklenmesini sağlıyorlar. Verilerin bulunduğu medyanın bir kartuşun içinde olması, çizik ve diğer etkilerden korumasını sağlayarak, önemli bir avantaj kazandırıyor. Peki ileride hangi DVD formatı kabul görecek? Üreticilerle konuştuğumuzda, hem DVD-RW hem de DVD+RW ürünlerinin aynı anda kabul göreceği yolunda bir izlenime sahip olduk. DVD-RAM yazıcıların daha çok Apple sistemlerde yer alacağını rahatlıkla söyleyebiliriz. Sony ise önümüzdeki dönemlerde hem DVD-R/RW hem de DVD+R/RW ürünlerinin piyasaya çıkacağını söylüyor. Sony’nin bu açıklaması bizi pek şaşırtmadı, çünkü Sony hem DVD (-) hem de DVD (+) konsorsiyumun içinde olarak, her iki tarafa da oynuyor. Geçmiş sayılarda yayınlanmış olan karşılaştırmalı testlerden bazılarını, test sonuçları ve ürün tanıtımlarıyla birlikte CHIP Online’da bulabilirsiniz. www.chip.com.tr CHIP ONLINE Fiyat (yaklaşık) Üretici (www.) Yapısal Benzerlik CHIP Toplam Puanı DVD Okuma (20%) DVD Yazma (20%) DVD Uyumluluğu (10%) CD-ROM Okuma (10%) CD-R Yazma (10%) CD-RW Yazma (10%) Ergonomi (10%) UDF (Okuma/Yazma) (5%) Dokümantasyon (5%) Fiyat/Performans Özetle Teknik Veriler Yazma hızı CD-R/RW/ROM Yazma hızı DVD-R/RW/ROM/RAM Arabirim Önbellek CD-Text Buffer-Underrun Koruması CD/DVD 80/90/99 dakikalık medyalara yazma işlemi Birlikte gelen yazılımlar Kopya koruma-Clone CD ile uyumluluk: Write/Read Data/Read Audio CloneCD EFM Bölge Kodu Firmware desteği Test Sonuçları DVD yazma: R-Medyaları (Recordable/Hız/Süre) DVD yazma: RW-Medyaları (Recordable/Hız/Süre) DVD formatlama(Recordable/Hız/Süre) DVD okuma (Transfer hızı/Erişim süresi) DVD okutma (1X/2X‘de CPU yüklenmesi) DVD okuma uyumu (ROM/Video/-R/-RW/RAM/+R/+RW) CD yazma (CD-R-Audio/CD-R-Verileri/CD-RW) CD okuma (Transfer hızı/Erişim süresi) CD hata kontrolü (Hata sayısı/Hata testi süresi) CD-Audio-Grabbing Ortalama güç ihtiyacı Ürün 2 710 dolar philips.com Ricoh MP5120A 97 Puan 0 50 100 97 100 83 100 100 99 100 100 88 iyi Geniş yazılım deste- ğinin yanı sıra hızlı DVD+RW yazma özelliğine sahip. . 12/10/32 –1/2,4/8/–1 hızlı ATAPI 2.048 KByte • Seamless Link/ Lossless Link •/•/• MyDVD, Nero 5.5, PowerDVD RAW DAO96/ RAW+96/RAW+96 • hazır değil (+R)2 +RW/2,4hızlı/24 dk. +RW/2,3hızlı/25 dk. 8.001 KByte/s /157 ms 6%/12% •/•/•/•/–/b.y./• 406 s/408 s/486 s 2.473 KByte/s /108 ms 1/280 s 14,7hızlı 8,9 Watt 1 Philips DVDRW208 720 dolar hp.com Ricoh MP5120A 95 Puan 0 50 100 97 100 83 96 100 99 97 100 63 iyi Back-up yazılımı ile gelen tek DVD+RW yazıcısı. . 12/10/32 –1/2,4/8/–1 hızlı ATAPI 2.048 KByte • JustLink/ Lossless Link •/•/• MyDVD, Record Now, DLA, Simple Backup, PowerDVD RAW DAO96/ RAW+96/RAW+96 • hazır değil (+R)2 +RW/2,4hızlı/24 dk. +RW/2,3hızlı/25 dk. 8.001 KByte/s /157 ms 6%/12% •/•/•/•/–/b.y./• 405 s/408 s/488 s 2.473 KByte/s /108 ms 1/281 s 8,7hızlı 8,9 Watt HP dvd 100i . • = evet – = hayır TESTBİRİNCİSİ 02|2002 Test: DVD Yazıcılar GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » PRATİK » INTERNET 87 CHIP | ŞUBAT 2002 UYGUNFİYAT 02|2002 6 7 8 540 dolar pioneer.com – 67 Puan 0 50 100 75 47 83 73 68 41 81 100 63 çok iyi DVD-RW ve CD-R medyaları çok yavaş yazıyor. . 8/4/24 2/1/4/–1 hızlı ATAPI 2.048 KByte • –/• •/–/– Instant CD/DVD 6, MyDVD, PowerDVD –/RAW/RAW+96 – hazır değil -R/1,7hızlı/34 dk. -RW/0,9hızlı/64 dk. -RW/1,0hızlı/61 dk. 4.598 KByte/s /152 ms 7%/14% •/•/•/•/–/b.y./• 597 s/595 s/1.183 s 1.945 KByte/s /162 ms 0/149 s 7,3hızlı 13,1 Watt Pioneer DVR-A03 670 dolar lacie.com Pioneer DVR-A03 66 Puan 0 50 100 75 47 83 73 68 41 73 100 63 orta Firewire özelliğiyle sürekli seyahatte olanlar için ideal. . 8/4/24 2/1/4/–1 hızlı Firewire 2.048 KByte • –/• •/–/– Prassi PrimoDVD, PowerDVD –/RAW/RAW+96 – hazır değil -R/1,7hızlı/34 dk. -RW/ 0,9hızlı/64 dk. -RW/1,0hızlı/61 dk. 4.598 KByte/s /152 ms 7%/14% •/•/•/•/–/b.y./• 598 s/596 s/1.185 s 1.945 KByte/s /162 ms 0/150 s 7,3hızlı 13,1 Watt Lacie DVDRWP01A 535 dolar panasonic.com – 57 Puan 0 50 100 100 48 100 87 0 0 35 0 100 iyi CD-R medyalarını yazamayan DVD-RAM yazıcısı. . –1/–1/24 1/–1/6/2hızlı ATAPI 1.024 KByte – –/– –/–/– WinDVD, Motion DV Studio, DVDit, Nero 5.5 –/–/– – hazır değil -R/1,7hızlı/34 dk. RAM/1,0hızlı/61 dk. RAM/1,0hızlı/61 dk. 5.985 KByte/s /105 ms 9%/16% •/•/•/•/•/b.y./• –/–/– 1.802 KByte/s /109 ms 0/94 s 9,4hızlı 5,6 Watt Panasonic LF-D321 539 dolar vivastar.ch Panasonic LF-D321 57 Puan 0 50 100 100 48 100 87 0 0 38 0 100 iyi Yazılım desteği zayıf ve Panasonic ile aynı teknik özelliklerde. . –1/–1/24 1/–1/6/2hızlı ATAPI 1.024 KByte – –/– –/–/– Galaxy –/–/– – hazır değil -R/1,7hızlı/34 dk. RAM/1,0hızlı/61 dk. RAM/1,0x/61 dk. 5.985 KByte/s /105 ms 9%/16% •/•/•/•/•/b.y./• –/–/– 1.802 KByte/s /109 ms 0/94 s 9,4hızlı 5,6 Watt Vivastar DVDRecorder RS111 . 4 780 dolar ricoh.com – 94 Puan 0 50 100 96 100 83 97 100 100 95 100 50 iyi Bütün DVD+RW’ları n temeline bu yazı- cıdan geliyor . 12/10/32 –1/2,4/8/–1 hızlı ATAPI 2.048 KByte • JustLink/ Lossless Link •/•/• MyDVD, B’s Recorder Gold, B’s Clip, WinDVD RAW DAO96/ RAW+96/RAW+96 • hazır değil (+R)2 +RW/2,4hızlı/24 dk. +RW/2,3hızlı/25 dk. 7998 KByte/s /160 ms 6%/12% •/•/•/•/–/b.y./• 406 s/408 s/484 s 2.472 KByte/s /105 ms 1/258 s 8,6hızlı 8,9 Watt Ricoh MP5120A 670 dolar sony.com Ricoh MP5120A 94 Puan 0 50 100 97 100 83 98 100 100 95 100 50 iyi Teste katılan DVD+ RW yazıcılar arasında en ucuz olanı. . 12/10/32 –1/2,4/8/–1 hızlı ATAPI 2.048 KByte • JustLink/ Lossless Link •/•/• MyDVD, B’s Recorder Gold, B’s Clip, WinDVD RAW DAO96/ RAW+96/RAW+96 • hazır değil (+R)2 +RW/2,4hızlı/24 dk. +RW/2,3hızlı/25 dk. 7998 KByte/s /160 ms 6%/12% •/•/•/•/–/b.y./• 406 s/408 s/484 s 2.470 KByte/s /105 ms 1/262 s 8,6hızlı 8,9 Watt Sony DRU110A Değerlendirme kutucukları: 90-100 Puan = 5 Kutu, 75-89 Puan = 4 Kutu, 60-74 Puan = 3 Kutu, 45-59 Puan = 2 Kutu, 0-44 Puan 1 Kutu 3 5 CHIP | ŞUBAT 2002 Düzgün bir monitörün yedeği veya alternatifi, 50-60 Hz’lik çok düşük tazeleme hızlarında çalışan dev bir monitör değildir. Televizyondaki görüntü kalitesi Windows’ta çalışılmayacak kadar düşük olsa da, en azından filmleri TV’nizden izleyebilir ve bazı oyunları oynayabilirsiniz. Bu şekilde bir DVD veya VCD player yerine PC’nizi kullanabilir ve aynı şekilde televizyondan daha büyük ve kaliteli görüntüler elde edebilirsiniz. Ebat olarak karşılaştırıldığında 67 ekran bir televizyon, yaklaşık olarak 26 inçlik bir monitörle aynı görüntü alanına sahiptir. Ve televizyonunuzda büyük ihtimalle çalışma masanızın üzerinde değil, içerde daha rahat bir yerde, mesela oturma odasında bulunur. Televizyonu bir PC monitörüne dönüştürebilmek için çok fazla şeye ihtiyaç yok. Elle birkaç küçük müdahale çoğunlukla yeterli olacaktır. Bunun nasıl yapılacağını burada anlatacağız. DVD’leri özel bir MPEG kartı yardımıyla oynatanlar, TV cihazlarını normalde doğrudan buraya bağlayıp çıkış alabilirler. Bunun için gerekli olan, sadece TVOut çıkışlı bir ekran kartına sahip olmanız. Bu kartlar ekran içeriğini özel bir TV çıkışına aktarıyor. TV-Out çıkışlı hangi ekran kartını tercih edeceğiniz, aslında günümüzde çok farketmiyor. Zira TV-Out çıkışına yöneltilen talepler oldukça düşük (ekran çözünürlüğü, ekran yenileme hızı gibi) sayılabilir ve bunlar da çoğu üreticide hemen hemen aynı seviyede.

Arşiv Listesi