CHIP Online - Arşiv: Ocak 2004 DOWNLOAD A'dan Z'ye Google

218 CHIP | OCAK 2004 ___G___o___o___g___l___e’ı___n ___g___i___z___e___m___iİnternet üzerinde sörf yapanlar Google’a tesadüfen değil, kendi istekleriyle gidiyorlar. Buna rağmen birçok kullanıcı bu arama motorunu sadece yüzeysel olarak tanıyor. CHIP, size Google’ın bilinmeyen yönleriyle tanıştırıyor. ___D___a___h___a___ ___i___y___i___ ___a___r___a___yı___n___,___ ___d___a___h___a___ ___hı___z___lı___ ___b___u___l___u___n GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » HI-TECH » PRATİK » INTERNET 219 CHIP | OCAK 2004 k _ Sade bir görünüme sahip olan Google sayfası, gerçekten de bir arama motorunun sahip olması gereken tüm işlevlere sahip. CHIP size bunlardan bazılarını açıklıyor: Spam’dan arınmış sonuçlar Birçok sorgulama sırasında karşınıza konu ile direkt ilişkili olmayan, güncelliğini yitirmiş arama sonuçları çıkıyor. Ancak spam dolu listeler, “Gelişmiş Arama” özelliğini kullandığınızda karşınıza çıkmıyorlar. Bu özelliği ile Google, liste- Ancak Google’ı layığıyla kullananlar da var. Bunun altında gizli parametreler ile tam olarak arama yatıyor. Dahası, Google sizin için web sayfalarını tercüme ediyor, hisse senedi durumlarını gösteriyor ve hatta karışık matematik formüllerini hesaplayabiliyor. ___E___N___ İ___Yİ___ ___G___O___O___G___L___E___ ___U___S___T___A___L___I___K___L___A___R___I nizdeki arama sonuçlarını son üç, altı veya on iki ayda kaydetmiş olduğu sayfalar ile sınırlandırıyor. Ayrıca “Satış” veya “Fiyat karşılaştırması” gibi sözcüklerin arama sonuçlarından temizlenmesi ile spam sayfaları gözle görülür ölçüde azalıyor. Bunların dışında aradığınız PDF veya Office belgeleri gibi doküman çeşidini belirterek arama yapmak ve yaptığınız aramayı belirli web siteleri veya alan adlarıyla sınırlamak da mümkün. Google tarafından desteklenen dosya formatları hakkında bilgi almak için www.google. com/help/faq_filetypes.html ad- Yeni ekonomik düzen ile birlikte birçok firma kısa süreli bir yüksek uçuşun ardından hızlı bir düşüşe geçti. Bu durumdan etkilenmeyen az sayıdaki istisnalardan biri de Google. Beş yıl önce bir üniversite projesi olarak başlayan Google, bugün büyük ara ile internetin en popüler arama motoru haline geldi. Nielsen Netratings kurumunun araştırmasına göre, Google web sitesi şimdiye kadarki gelmiş geçmiş en iyi siteler arasında beşinci sırada. Sadece Almanya’da, günde 14 milyon sörfçü Google’ı kullanıyor. Aslında Google’nin tüm ihtişamı bu konu ile sınırlı değil. Popüler arama motorları son aylarda Spam ile mücadeleyi güçlendirdi. CHIP sizlere spamdexing olarak bilinen Google algoritmasının nasıl işlediğini açıklıyor ve doğru arama sözcükleri ile can sıkıcı Spam’lara rastlama ihtimalinizi nasıl azaltabileceğinizi gösteriyor. %80 %70 %60 %50 %40 %30 %20 %10 %0 Dünya lideri Google: Google sadece iki yılda arama motorları arasındaki rekabette birinciliğe oturdu. Her gün 3 milyar web sitesi içinde 200 milyon arama yapılıyor. Kaynak: Fittkau & Maaß (Pek çok kayıt mevcuttur.) Lycos Yahoo Google Altavista “___B___A___f___i___K___A___ ___Hİ__??__Bİ___R___ ___A___R___A___M___A___ ___M___O___T___O___R___U___N___U___N___ ___B___U___ ___K___A___D___A___R___ ___K___U___L___L___A___N___I___C___I___S___I___ ___Y___O___K” Sonbahar 2001 İlkbahar 2002 Sonbahar 2002 İlkbahar 2003 220 CHIP | OCAK 2004 resini ziyaret edebilirsiniz. İsteğiniz dahilinde Google’da resim, haberler ve hatta haber gruplarında kayda geçmiş, 1981’den bu yana Usenet Arşivi’nde bulunan “daha önceden ihmal edilmiş olan haksızlıkları” aratabilirsiniz. Size yardımcı olabilecek bir özellikle de birbirine benzeyen web sayfalarına göre arama yapma imkanı. Örneğin eğer Amazon’da beğendiğiniz bir kitap size ulaştırılamıyorsa ve aynı kitabı bulabileceğiniz diğer sitelerin adı aklınıza gelmiyorsa, “Benzer” özelliği size Amazon.com’un yanı sıra, Kitapci.com ya da Kitap.com gibi benzer içerikli sitelerin de adreslerini gösteriyor. Eşanlamlılar ile arama Çoğu zaman hazırda bulunan alternatif bir arama ifadesi, daha iyi sonuçlar elde etmenizi sağlayabilir. Aklınızı alternatişer üzerine yormak yerine, bırakın Google sizin için düşünsün. Başına tire (~) işareti gelecek şekilde arada boşluk bırakmadan arama ifadenizi oluşturduğunuzda, Google otomatik olarak ilgili ifade ile eş anlamlı olabilecek tüm ifadeleri karşınıza getirecek. Bu işlev şimdilik sadece www.google.com adresinden yapılan aramalarda geçerli. Ancak CHIP’e yaptığı açıklamaya göre Google, bu yeni arama tekniğini, olabilecek en kısa süre içerisinde dünya çapında faaliyete geçirmek istiyor. Google ile çeviri Google dil bariyerlerini tümüyle yıkamasa da, işinizi kolaylaştırabiliyor. İngilizce, Almanca gibi çeşitli diller arasında tercüme yapılabilmesine rağmen Türkçe için bu özellik henüz mevcut değil. Diğer dillerde tercüme yapmak istediğinizde, o dilin konuşulduğu ülkenin yerel açılış sayfasındaki “Dil Araçları” linkine tıklamanız yeterli. Daha da pratik bir çözüm olarak Google, bir web sayfasının tüm içeriğini de çevirebiliyor. Çevrilmesi istenen web sayfasının adresini Language Tools sayfasındaki Translate a web page kutucuğuna; ya da aramanızın sonunda, arama sonuçları listesindeki Translate this web page bölümüne tıklayarak çeviri yapabilirsiniz. Bu özellik de Google Türkiye tarafından desteklenmiyor. Çeviri, bir yazılım tarafından gerçekleştiriliyor ve bu yazılımın ürettiği metinler çoğu zaman gülünç olabiliyor. Eğer daha iyi çeviri sonuçları elde etmek için uğraşıyorsanız, alternatif olarak Babelfish aracını kullanabilirsiniz (http://babelfish.altavista. com). Altavista tabanlı bu tercüman, Systran tarafından geliştirilmiş başarılı çeviri yazılımı sayesinde daha çok tutuluyor ve Google’nin dil araçlarından bir adım daha önde gidiyor. Babelfish’in başka bir artısı da çok daha fazla dile hakim olması ve Japonca, Korece ve Çince gibi dillerden İngilizce’ye çeviri imkanı sağlaması. Konu odaklı arama Arama motorları, istenen içeriği, işe yaramayan bölümler olmayacak şekilde kendi indeksine alır. Daha sonra her bir arama ifadesi için oluşturmuş olduğu indeksten arama yapar, ancak bu, gerekenden daha fazla sonuç döndürür. Buna bir alternatif olarak eğer bir arama ifadesi belirli bir konu ile ilişkilendirilirse, arama baştan belirli sayfalarla sınırlandırılmış olur. Google bu düşünceyi “Special Search” (Özel Arama) adı altında önceden beri kullanıyor. Bu arama özelliği size altı adet seçenek sunuyor: Birleşik Devletler Hükümeti (Top-Level-Domains. us. gov ve mil. İle ilişkili tüm siteler), Microsoft, Linux, BSD-Unix veya Apple’da konu odaklı arama. Bunların dışında, “University Search” seçeneği ile, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki okullarla ilişkili yaklaşık 1000 web sitesi üzerinde arama yapma özelliğine de sahipsiniz. Special Search fonksiyonu ile yaptığınız konu odaklı arama ile zamandan tasarruf etmiş oluyorsunuz. Örneğin, kullanmakta olduğunuz Apple bilgisayarınız için DVD yazıcılar hakkında bilgi edinmek istediğinizi varsayalım. Google sayfasındaki normal bir arama ile satış ilanlarını da içeren 41.000’in üzerinde arama sonucu ile karşılaşıyorsunuz. SpeÖzel arama: Penguen resimli Special Search sayfası, Linux ile ilişkilendirilmiş olan sayfaların bulunduğu sınırlı bir arama havuzunda arama yapıyor. Anlaşılır istekler: Ayrıntılı aramalar, arama sonuçlarını gözle görülür biçimde iyileştiriyor. ___G___o___o___g___l___e___ ___i___l___e___ ___y___e___m___e___k ___p___i___f___l___i___r___m___e___k http://www.buzztoolbox. com/archives/000010. shtml sayfasına giderek buzdolabınızdakilerin bir listesini verdiğinizde Google size, elinizdeki malzemelere uygun bir yemek tarifi buluyor. Google’nin bu hizmetinden sadece İngilizce olarak faydalanabiliyorsunuz. Google sürprizleri A‘dan Z’ye Google GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » HI-TECH » PRATİK » INTERNET 221 CHIP | OCAK 2004 k eski versiyonunu kullananlar, Google’den Toolbar işlevlerinin bir kısmını içeren Browser Buttons’u yükleyebilirler (www.googl e . com/options/buttons. html). http://googlebarl10n.mozdev. org/installation.html internet adresinde de Mozilla kullanıcıları tarafından kullanılmak üzere hazırlanmış Googlebar isimli bir araç çubuğu mevcut. Google ile hesap yapma Hesap makinelerinin amansız rakibi Google, neredeyse kimsenin bilmediği bir hizmet sunuyor: Arama motoru, entegre edilmiş bir hesaplama fonksiyonuyla matematiksel denklemlerin sonuçlarını bulmanıza yardımcı oluyor. Google’de arama hanesine 365+12*8 yazıp, aramayı başlatırsanız arama sonuçlarını gösteren sayfaya ulaşırsınız: 461. Google sadece böyle kolay operasyonların çözümlerini bulmakla kalmayıp aynı zamanda çok daha zor ve karmaşık hesaplamaları da yapıyor.Örneğin bir sayının karekökünü alırken 252 gibi bir işlem Google’de 25^2 şeklinde girilerek çözülür. Açı işlemleri sin, cos ve tan gibi kısaltmalarla hesaplanabilir. Logaritmalar da yine ln, lg ve lb gibi formül işaretleri kullanılarak hesaplanıyor. Google Calculator’un sunduğu bütün imkanların listesini www.google.com/help/ calculator.html adresinden bulabilirsiniz. Ancak, kolay olanlarını deneyerek bulmak oldukça eğlenceli. Bütün bunların yanı sıra, Google ayrıca Pi( ? ), “e”, ışık hızı (c) ya da yerçekimi sabiti (G) gibi bir çok matematiksel ve fiziksel sabiti de tanıyor. Google uluslararası sembollerin girilmesiyle de istenilen değerleri veriyor, ancak bu değerlerin denklemlere entegre edilmesi gerekiyor. Daha küçük matematiksel değerler için Google mili ya da inçi kilometreye metreye ya da santimetreye çevirebiliyor. Ayrıca kaloriyi kilojul ya da kilogram cinsinden gösterebiliyor. Örneğin, “25 miles in kilometre” ya da “50 pounds in kilogram” yazmanız yeterli. Hesaplama işlemi bütün Google sayfalarında İngilizce olarak yapılıyor. Bu yüzden virgül yerine nokta kullanmanız gerek. Google programcıları aynı zamanda daha eğlenceli olması için hesap makinasına bazı ekstralar eklemişler. “a cup in teaspoons” (tırnak işareti olmadan) yazın ve görün. Alışveriş: Froogle Google online alışveriş tutkunlarına Froogle’ı sunuyor. Froogle kelimesi Google ile fazla tutumlu anlamına gelen “frugal” kelimesinin birleşmesiyle oluşmuş. İnternette yaptığı arama sırasında online dükkanları tanıma özelliğine sahip olan Froogle Spider, aradığınız ürünlerin özelliklerini inceleyebilmenizi sağlıyor. Aramayı başlatmak için sadece ürün adını girmeniz yetiyor. (Örneğin, “Panasonic DVD 575”). Somut bir alışveriş amacı olamayan bir kişi de, neredeyse tam bir alışveriş gezmesi yapabiliyor ve “Arts&Entertainment”, “Home& Garden” ya da “Toys&Games” gibi listeleri ve bu listelerde bulunan katalog- ___Y___E___Nİ___ ___G___O___O___G___L___E___ ___A___R___A__??__ __??__U___B___U/___U Vurgulama Girilmiş olan aranılan kavramları bu alana tıklayarak olarak vurgulayabiliyorsunuz. Uzun metinlerde farklı renkler kullanmak işinizi kolaylaştıracaktır. Web Arama Arama penceresinde son aradığınız kavramlar kaydedilir. Arama sonucunu yeni bir pencerede göstermek için [shift]+[enter]a basın. cial Search sayfasında, “DVD-Writer” ifadesini girerek Apple için aratırsanız, hemen hemen hepsi haber, tavsiye, test sonuçları ve forum yazıları içerikli 1.500 sonuçla karşılaşıyorsunuz. Special Search Sites’e ait bağlantıyı, ekstra bir arama sayfası olan www.google.com/options/ specialsearches.html adresinde bulabilirsiniz. Google Toolbar Toolbar, Google anasayfasına gitmenize gerek kalmadan arama yapmanıza imkan veren bir internet tarayıcısı eklentisi. Şu anda yeni ve ikinci sürümü kullanılabiliyor. Toolbar’ın en büyük avantajı, bulunduğunuz internet sayfasındaki Page Rank’i göstermesi. Google, Toolbar’ın biraz daha küçültülmüş bir sürümünü sunuyor. Page Rank’ın görünmesi için ziyaret edilen web sayfalarının URL’lerinin Google’a bildirilmesi gerekiyor. Bunu istemeyen kullanıcılar Toolbar’ı Page Rank çubuğu olmadan da yükleyebilir. Toolbar sadece Internet Explorer 5.0 ya da daha yeni sürümlerde çalışıyor. Internet Explorer’ın ya da Netscape’nin daha Google Menüsü Açılır menü “gelişmiş arama”, “resim arama”, “dil araçları” gibi daha birçok farklı Google işlevine hızla erişim imkanı sağlıyor. Popup Blocker Toolbar 2.0 otomatik olarak açılan popup pencerelerini engelliyor ve bloke edilen pencere sayısını gösteriyor. Page-Rank Gösterisi Yeşil barlar Google’ın o sayfaları ne kadar önemsediğini gösterir. Farenizi bu çubukların üzerine sürüklediğinizde 0 ila 10 arasındaki değerleri göreceksiniz. Hesaplama dahisi: Google en yenisinden en karma- şığına kadar bütün matematik sorularını çözüyor. 222 CHIP | OCAK 2004 ları araştırabiliyor. Arama sonuçlarını gösteren listeler yukarıdan aşağıya ya da aşağıdan yukarıya, ürünün fiyatına ya da internet sayfasının içeriğine göre nasıl istenirse düzenlenebilir. Şu an beta safhasında olan Froogle sadece İngilizce olarak hizmet veriyor. Buna rağmen arama sonuçlarını gösteren listeler uluslararası siteleri içeriyor. Google ayrıca size bir servis daha sunuyor. http://catalogs.google.com internet sayfasında yüzlerce klasik Mail Order kataloğu düzenlemiş. Kullanıcı olarak kendi istek katalogunuzu da kaydetmeniz mümkün. Hisseler ne durumda? Google.com size hisse senetlerinin aktüel kayıtlarını da gösterebiliyor, ancak tek bir şartla; şirket Amerikan borsasına kaydedilmiş olmalı. Aktüel borsa değerlerine ulaşmak için Google arama penceresinin içine şirketin adını girin (örneğin, Microsoft). Google arama sonuçlarını gördüğünüz sayfanın en altındaki satırda “Stock Quotes: MSFT” yi gösterecek. Bunu tıklayarak Microsoft’un güncel borsa bilgilerinin bulunduğu Yahoo Finance sayfalarına gidebilirsiniz. Peki bu kısaltmayı daha önceden biliyor muydunuz? (Microsoft: MSFT). Bu kısaltma Google’ın arama sonuçlarını gösterdiği sayfanın başında bir “Stock Quote” sembolü göstermesi için yeterli ve bu da Yahoo Finance’a iletiliyor. Google Answers Servis http://answers.google.com web adresi altında “arama işlemini insanların yaptığı insanca arama motoru” kurmuş. Bu prensibin işlemesi için sormak istediğiniz bir sorunuz olmalı ve bu sorunuzun cevabını öğrenmek için 2 ila 200 dolar arasında bir fiyatı gözden çıkarmaya hazır olmalısınız. Sormak istediğiniz soruyu hazırlayıp daha sonra Google’ın doğru cevabı bilen bir “Araştırmacı” bulmasını umuyorsunuz. Sorunuz cevaplandıysa o zaman sıra ücreti ödemeye geldi demektir. Bu servisi kullanmak için geçerli bir e-posta adresiyle kayıt olmalısınız, ödeme ise kredi kartıyla yapılıyor. En önemlisi, önceden cevaplanmış olan soruların cevaplarını kaydını yaptırmış kullanıcıların ücretsiz olarak görebilmesi. Sizden önce birisi konunuzla ilgili aynı soruyu sormuşsa, gerçekten şanslısınız demektir. Pazar araştırmacıları, arama motorları kullanıcılarının her şeyden önce sonuç sayfalarının en başındaki sonuca tıkladı klarını saptadı. Doğal olarak webmaster’lar bazı hilelerle sayfalarını daha iyi konuma getirmeye çalışıyorlar. Bu istek, yeni bir hizmet ortaya çıkardı; Arama Motoru Optimizasyonculuğu. Marketing firmaları web sayfalarında Page-Ranking’in ve böylece sayfa yerlerinin yükselmesine yönelik bazı de- ğişiklikler yapıyorlar. Problem şu ki, Search Engine Optimizer (SEO) denilen yazılımlar genelde adaletsiz yöntemlerle hizmet vermekte. Bu yazılımlar sayfaların içeriklerini de- ğiştiriyor ve bu sayfaları önemli sayfalarmış gibi göstererek Google’ın de arama sonuçları nı gösteren listelerinde yer almasını sağlıyorlar... Spamdexing “web sitesi dopingi” anlamına geliyor. Bu probleme daha önceki bir yazımızda ayrı ntılı olarak değinmiştik. SEO’lar aracı- larını seçerken hiç de korkak sayılmazlar: Google robotunun normal bir kullanı cının gözüne çarpmayacak içeriğiyle oynayan, yüzlerce hemen hemen eş süreli köprü sayfalar ya da paravan siteler kuruyorlar. Bütün bu hileli sayfalar, Google Page Rank’i yükseltmek için karşılıklı birçok bağlantıyı kapsama amacı güdüyor. Google bunlara yardımcı olmasa da, eli kolu bağlı izliyor. İnsanlar uzun süre CHIP (fiubat ayında firma ve fabrikalardaki link-portallarına dikkat çektiği) gibi medya raporlarına tepki göstermişlerdi. O zaman onların sayfaları Google’ın en yüksek cezası yla belgelenmişti: Page Rank 0. Bütün sörfçüler Spamreport (www.google. de/webmasters/spamreport. html) yoluyla şüpheli sayfalara üye olma imkanına sahip. Kaliforniya’da insanlar her zamanki gibi otomatik olarak üye oluyorlar. Programcı- ların büyük kısmı Google robotlarını daha düzgün hale getiriyor. Amaç spam sayfaları otomatik tanı- mak ve içerikten ayırmak. ___S___P___A___M___D___E___X___I___N___G __?{___W___e___b___ ___s___i___t___e___l___e___r___i___n___e___ ___d___o___p___i___n___g___:___ ___G___o___o___g___l___e’ı___ ___a___l___d___a___t___m___a___y___a___ ___y_____n___e___l___i___k fiansa kalmış: Portaldaki bağlantılara her tıklayışınızda DVD oynatıcıların testleri yerine Geizkragen.de’ye gidebilirsiniz. Borsacılar için Google: Stock Quotes hizmeti, hisse senetlerinin ne durumda olduğunu bildiriyor. Hisse senedi kısaltması nı girmek ya da firma isminin yanındaki sembole tıklamak ise en kolayı. A‘dan Z’ye Google GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » HI-TECH » PRATİK » INTERNET 223 CHIP | OCAK 2004 ___G___O___O___G___L___E___ ___B__??__Y___L___E___ __??__A___L___I___f___i___I___Y___O___R _ Bir gece vakti... Birkaç haftada bir görünseler de araştırmalarını 24 saat boyunca sürdürüyorlar. Ama kesinlikle geliyorlar. Onlar oradayken hiçbir bilgi güvende değil. Her şeyi gözetliyorlar, her adresi, her yol ayrımını, hatta fark edilmeyecek gibi olanları bile. Adları Cusco, Scooter ve Deepbot. Onlardan hiçbir şey kaçamıyor. Kulağa sanki heyecanlı bir romandan bir sahne gibi geliyor insana, üstelik dünyanın en popüler mekanı olan internette her gün oynanan bir sahne gibi. Aslında Cusco, Scooter veya Deepbot hiç de günlük yaşamda karşılaştığımız, alışılmış simalar değiller, aksine bunlar “Crawler” , “Spider” ve “Robot” adı verilen, arama motorlarının web’deki değişiklikleri tespit ve kayıt etmek için kullandıkları programlar.Yeni sayfalar, içerikler ve yenilenen bağlantıların dışında, artık aktif olmayan sayfalar ve kullanılamayan bağlantılar da onların görev kapsamına giriyor. İşin teknik yönünde önemli olan ise bu sürecin mümkün olduğu kadar hızlı ve kolayca tamamlanması.Tabii ki robotlar internette özgürce hareket etmiyor, bunun yerine arama motorlarının sunucularından isteğe göre internete gönderiliyorlar. Tercihen bu işlemler geceleri, web trafiği minimuma indiği zamanlarda gerçekleştiriliyor. Dijital detektişer bulunan internet sayfalarını birçok farklı yolla değerlendiriyorlar. Temel bilgileri sayfa başlığı, HTML başlığı ve web sitesi sahibinin arama motorları için özel olarak sakladığı HTML kodları içeren meta etiketlerinden elde ediyorlar. Ayrıca siteye gelen ya da siteden verilen bağlantılar ve son olarak arama yardımcılarına sitenin hangi bilgilerinin iletileceğini belirleyen “robots.txt” dosyası gibi sayfa içerikleri sorgulanıyor. Böylece belirli sayıdaki kullanıcıların bilgileri kaydedildikten sonra her bir liste oluşturuluyor. Robotlar şifre ile korunan verileri ve listeleri okuyamıyorlar. Page Rank Algoritması: Google’da olup da diğerlerinde olmayan şey Robotlar sitelerden sayısız miktarda bilgi topluyorlar, fakat bu bilgilerin sadece bir bölümü kullanılıyor. Kullanılacak olan bilgilerin ayrılması veri yığınının %95 civarında azaltıldığı Indexer’da (indeksleyici) gerçekleşiyor. Bu, bilgilerin ayrılması, özel işaretler, çoğul kelimeler ve bağlaçların hatta kısmen spam sayfaların uzun anahtar kelime listelerinin çıkarılması yöntemiyle gerçekleştiriliyor. Geriye ise sık kullanılan anahtar kelimeler ve bağlantılar kalıyor. Bunlar ait oldukları URL ile birlikte bir veritabanına kaydediliyor ve böylece internet arama motorları üzerinden bulunabilir hale geliyor. Alltheweb, Altavista ve Google gibi tüm arama motorları buraya kadar aynı şekilde çalışıyorlar. Fakat bu bilgi havuzundan bir arama sonuçları listesi yaratılması aşamasında birbirlerinden ayrılıyorlar. İşte Google’ın başarısının sırrı burada yatıyor: Page Rank (Sayfa Sıralama) Algoritması yöntemi. Bu temel düşünce tüm Google tarihçesi içerisinde özellikle göze çarpıyor. Tüm bunlar yaklaşık altı yıl önce, Kaliforniya’daki Stanford Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Bölümü’nde öğrenci olan Sergey Brin ve Lawrence Page’in, önemli internet sayfalarını önemsizlerden ayıran bir arama motorunun nasıl yapılabileceği üzerine kafa yormalarıyla başladı. Bu öğrenciler Google’ın başarısını her şeyden önce Page Rank algoritmasında aramak gerekiyor. Kuşkusuz Google’deki arama kavramı ortaya çıkmadan önce çok daha fazla işlem yapılması gerekmekteydi. CHIP bu zekice tekniği sizin için açıklıyor. sistemlerine 10100 sayısını tanımlayan Googol kelimesinin bir bölümü olan Google ismini verdiler. Kendi arama motorları için olan taleplerini oldukça yüksek tutmuşlardı, çünkü ulaşmak istedikleri arama sonuçları bugüne kadar görülmemiş bir kalite standardını sağlamalıydı. Bunun için de bir sayfanın önemini ölçebilen bir algoritma olan Page Rank algoritmasını kullandılar. Page Rank hesaplamasına esas teşkil eden çalışmayı www-db.stanford.edu./pub/papers/ google.pdf adresinde bulabilirsiniz. (s224’e bakınız.) Page-Rank’in bu ilk şeklinden sonra tabii ki internet ciddi bir anlamda değişikliğe uğradı. Tabii ki buna uygun olarak Page Ranking’lerin hesaplanması formülü de uyarlandı. Bundan öte ayrıntıları Google yöneticileri elbette açıklamıyorlar. Google’ın sırrı da tıpkı Coca- Cola’nın formülü gibi büyük bir özenle saklanıyor. Her şeyin ötesinde Google’nin indeksini ve burada gerçekleşen değişiklikleri, Google algoritmasındaki değişiklikleri takip etmek,webmaster’lar için adeta bir halk sporu haline gelmiş durumda. Google Dance adı verilen Google indeksinde geçekleşen aylık güncellemeler bu değişikliklerde merkezi bir rol oynuyorlar. Bu güncellenme işlemi süresi boyunca indeks kendi içinde değişikliklere uğruyor. Arama sorguları saniyeler içersinde öyle farklı sonuçlar getiriyor ki, arama sonuçlarını gösteren listedeki sıralama dalgalanıyor ve sonuçlar sanki dans ediyormuş gibi görünüyor. Açık bir şekilde görünen bu karmaşanın gayet basit bir açıklaması var: Google tüm indekse hakim olan on adet işlem merkezi ile çalışıyor. Arama sorguları bu on işlem merke- ___K___l___i___n___g___o___n___c___a___ ___G___o___o___g___l___e Google portalına 88 farklı dilde ulaşabiliyorsunuz. www.google. com/lntl/xx-klingon/ adresinde ayrıca Klingonca sürümü de bulabilirsiniz. Resmi olmayan Saksoncaya çevrilmiş halineyse www.guhgel.de adresinden ulaş- manız mümkün. Google sürprizleri Ağ kartları: TouchGraph aracı (www.touchgraph.com) Google arama motorunun bağlantı yapısını gösteriyor. 224 CHIP | OCAK 2004 ___G___E___L___E___C___E___K___T___E___ ___G___O___O___G___L___E___ ___L___A___B zinden herhangi birinde yapılabilir.Yani iki arama sorgusu daha kısa sürede iki faklı sunucu tarafından aranmış olabilir. Fakat güncelleme sırasında, yeni indeks işlem merkezinin tüm sunucularında eş zamanlı olarak görülemeyebilir. Bu yüzden de arama sonuçları listesi birkaç dakika içerisinde ciddi şekilde değişikliğe uğrayabilir, yani indeks adeta dans eder! da en başarılı arama motorunun yazılım mühendisleri yeni fikirlerini bu adresten duyuruyorlar. Bu fiili deneme laboratuarında teknolojik deneyler yapıyor ve genellikle önceki beta versiyonlarda bulunan araçları sergiliyorlar. Google Labs mutlaka görülmeli, çünkü burası yazılım uzmanları için bir deney alanı olmaktan öte. Her internet kullanıcısı burada yeni Google işlevlerini de- _ Pek çok şirkette olduğu gibi Google’ın da geliştirme bölümü yüksek güvenlik seviyesinde korunuyor. Google’ın Kaliforniya’da, Mountain View’de bulunan merkezi yeni teknolojilerle ilgili sorularımızı ısrarla yanıtsız bıraktılar, dostça bizden anlayış beklediklerini söylediler. Ne de olsa Google Labs sayfalarından az da olsa bilgiye ulaşabiliyorduk (http://labs.google.com). Dünya çapın- Dans eden Google: Üç sunucunun karşılaştırılması: Ortadaki farklı sonuçlar gösteriyor, çünkü indeksi yeni güncellenmiş. Gelecekte Google’da hangi işlevlerin standartlaşacağını belirlemede kullanıcıların da payı var. Telefonla yapılabilecek aramaya varıncaya değin, geleceğin arama motoru işlevlerini daha şimdiden Google Labs sayfalarında deneyebilirsiniz. ___G___O___O___G___L___E___ ___D___E___N___K___L___E___Mİ Bu denklemde A sayfasının Page Rank değeri PR(A) ile ifade ediliyor. Bu de- ğeri hesaplamak için, A sitesinin sayfaları nın Page Rank değerlerini, bu sayfalara bağlantı veren sayfa sayısı- na bölüyoruz. Yani bir sayfaya diğer sitelerden ne kadar çok bağlantı verilmişse Page Rank değeri o kadar düşük oluyor. Elde edilen değerler toplanıp 0 ile 1 arasında bir değere sahip olan azaltma faktörü d ile çarpılıyor. Bu faktör bir kullanıcının gerçekten o sayfada gezinme, başka bir siteye yönelmeme ihtimalini belirliyor. Standart olarak d 0.85’e eşit, ama web sitesine göre değişebilir. Son olarak da elde edilen değere 1-d (öyleyse en az 0.15) de ekleniyor. Denklem bizim mini web’imiz için şöyle olacaktır: PR(A) = (1-d) + d((PR(T1)/C(T1) + … + PR(Tn)/C(Tn)) Aşağıdaki mini web’de A en çok bağ- lantı içeren, yani en önemli sayfa olarak görülüyor. Milyarlarca sayfadan oluşan web’de her bir sayfanın önemini tespit etmek oldukça zor ama imkansı z değil. Google bunu Page Rank değerlerinden hesaplıyor ve bu değerleri aşağıdaki denklemden oluşturulmuş bir algoritmayla buluyor: A B C 'ye link B A'ya link A'ya link C'ye link PR(A) = 0,15 + 0,425 x PR(B) + 0,85 x PR(C) PR(B) = 0,15 + 0,85 x PR(A) PR(C) = 0,15 + 0,425 x PR(B) Denklemin çözülmesiyle aşağıdaki sayıları elde ediyoruz PR(A) = 1,192198982 PR(B) = 1,163369135 PR(C) = 0,644431882 ___K_________k___ ___o___y___u___n___l___a___r Kim daha fazla Google sonucu getiriyor?: Rambo mu, Rocky mi? Galatasaray mı, Fenerbahçe mi? Cevap bu sayfada: www.googlefight.com Google oyunları http://googledance.seochat.com adresinde bir araç bulunuyor. Bu araç yardımıyla her bir Google sunucusunun arama sonuçlarını görebilirsiniz. Google Dance süresince bu araç aynı arama sorgusu için birbirinden farklı sonuç listeleri gösteriyor. Ayrıca kendiniz de istediğiniz Google sunucusunu seçebilirsiniz. URL olarak www-fi.google.com ya da www-va.google.com yazıp görün. Google dansı: İndeks güncellemesi esnasında web! Yaklaşık olarak bu yılın mayıs ayından beri Google indeksini düzenli bir şekilde güncelleştiriyor. CHIP Online ya Spiegel. de gibi önemli sayfaların kayıtları çoğu zaman günlük olarak güncelleniyor. Son güncelleştirme tarihi Google Caches’ten takip edebilebilir. İndeks güncelleme gününde sayfanın o andaki görüntüsü belleğe saklanıyor. Aşağı yukarı dört haftada bir düzenli olarak yapılan güncelleme nedeniyle, kendini çok fazla belli etmemesine rağmen Google Dance uzun zamandır varlığını sürdürüyor. A‘dan Z’ye Google GÜNCEL » KAPAK » DONANIM » YAZILIM » HI-TECH » PRATİK » INTERNET 225 CHIP | OCAK 2004 ___M___i___n___i___ ___G___o___o___g___l___e 20 KByte’lik Google ana sayfası sizin için çok mu büyük? O zaman bir de bu 104 byte’lık olanı deneyin: >html>>body>>form• action=http://google.com/search •method=get•name=f>>input• name=q>>/form>>/body>>/ html> Meraklı Google yor. Kısa süre önce iki yeni prototipin Google Labs’daki deneme süreleri başladı: “Google News Alert” ve “Google Search by Location”. Google News Alert bütün haber bağımlılarının rüyalarını gerçekleştirecek. Servis, Google-News’ın Amerika’dan aldığı haberlerden yararlanıyor ve ilgilenen kullanıcıların e-posta adreslerine otomatik olarak gönderiyor. Bunun için öncelikle ilgilendiğiniz konuyu kaydetmeniz gerekiyor (örneğin Irak). Google Search by Location ise Türkiye’deki kullanıcılar için pek bir şey ifade etmiyor: Bu hizmetle sadece ABD’de yerel düzeyde arama yapabiliyorsunuz. Sözgelimi, Indianapolis’teki bir pizzacıyı arayıp bulmak istediğinizde, bu araçla söz konusu web sitesini coğrafi konuma göre arayabiliyorsunuz. Bunların üstüne gelecekte daha gelişmiş arama işlevlerinin de ekleneceği tahmin edilebilir. Google döviz paritelerini hesaplayabilir, yerel hava tahminlerini ulaştırabilir, rotaları planlayabilir ve yakın gelecekte çok daha fazlasını yapabilir. Firma merkezi, Googleplex’in bu bağlamda somut planları olmamasına rağmen, genel amaçlarını şu şekilde ifade ediyorlar: “Biz insanların Google’ı kullanarak, akla gelebilecek her türlü haber ve bilgiye ulaşmalarını istiyoruz.” Konu böyle büyük bir amaç olunca da, arama sonuçlarının spam’dan arındırılması önem arz taşıyor. _ AH / ÖK-AB-SY-BY, enformatik@chip.com.tr neyebilir ve (açıkça istendiği üzere) eleştiride bulunabilir. Çünkü alınan tepkiler, yeni fikirlerin işe yarayıp yaramadığı konusunda öncelikle başvurulan veriler olarak görülüyor. Örneğin Google’ı fareyle değil de kısayol tuşlarıyla kullanmak istiyorsanız http://labs.google.com/keys adresini ziyaret etmelisiniz. Google Viewer tembeller için rahat bir arama vaat ediyor (http://labs.google.com/gviewer.html). Bu araçla uzun arama sonuçlarındaki linklere tek tek tıklama derdi ortadan kalkıyor; çünkü Google Viewer bulunan siteleri otomatik olarak dia gösterisi şeklinde ekrana getiriyor. Bu tür araçların işe yararlığı her zaman tartışılır, fakat bu uygulamalı araştırma laboratuarındaki araçların bazıları da bilinen bir şirket felsefesine göre yaratılmış: Google tabii ki faydalı olmalı, ama bazen garip olması da yeterli. Kısaltmaların anlamlarını ve karşılıklarını bulabileceğiniz Google Glossary, işlerinizde yardımcı olabilir. Örneğin “U.N.” harşerini arattığınızda, bunun United Nations (Birleşmiş Milletler) anlamına geldiğini, bu uluslararası örgütün 1945’te kurulduğunu ve kuruluşundan bu yana özgürlük, güvenlik ve insan haklarını desteklediğini öğrenebiliyorsunuz. Google telefonda: Google’da sesle arama yapın Bu araçlar arasında asıl büyüleyici olanı telefonla Google’de arama yapmanızı sağlayan Google Voice Search. 001-650- 318-0165 numaralı telefonu arayıp bilgisayara aramak istediğiniz kelimeleri söylüyorsunuz. Yaptığınız aramanın sonucunu Google Labs sitesindeki linkten (http://labs.google.com/gvs) öğrenebiliyorsunuz. Test evresinin altında yatan prensip basit: Tek bir kullanıcının yaptığı aramanın sonuçlarına, tüm diğer kullanıcıların da ulaşabilmesi. Bu teknolojinin olgunlaşmasıyla birlikte, Google’da doğrudan sesle arama yapılabilmesi, özellikle görme engellilerin yararına olacak. Ama bu aşamaya gelene kadar biraz süre geçecek, çünkü Voice Search henüz test aşamasında: Teknik olarak zayışıklar var, sisteme ulaşmak oldukça zahmetli ve ses tanıma sistemi pek de düzgün bir şekilde çalışmıyor. Come together: Google kullanıcının ne istediğini biliyor Google Voice Search’e göre çok daha iyi çalışan Google Sets (http://labs.google. com/sets), girdiğiniz terimler ya da isimlerle alakalı başka terim ya da isimleri de listeliyor. Örneğin bütün Amerikan başkanlarını mı aramak istiyorsunuz, George W. Bush ya da Bill Clinton isimlerini girmeniz ve Large Set üzerine tıklamanız yeterli; ABD’nin bütün başkanlarıyla ilgili linkler sıralanacaktır. Herhangi bir ismi tıkladığınızda, onunla ilgili arama sonuçlarına ulaşabilirsiniz. Pratik kural: Ne kadar çok başlangıç terimi girerseniz (burada en fazla beş adet), arama sonucu o kadar sağlıklı olu- •Noktanın olduğu yerleri doldurun. Güzel: “Google Sets” bu kelimenin modellerle ilgili olduğunu biliyor ve size Laetitia Casta, Heidi Klum gibi ünlü modelleri buluyor.

Arşiv Listesi