CHIP Online - Arşiv: Ocak 2004 DOWNLOAD Türk Telekom

226 CHIP | OCAK 2004 Son yıllarda bazı sıkıntılar yaşasa da telekomünikasyon pazarı, geleceğin en stratejik alanlarından biri. Telekomünikasyon sektörü, günümüzde bireysel haberleşmenin ötesinde, bilgi toplumunun temel altyapısını oluşturan ve kendi başına ekonomik/ticari değeri olan bir stratejik sektör. Teknolojik gelişmelerin de etkisiyle, artık sektördeki hizmetlerin devlet eliyle ve tekel olarak verilmesi, hem ülke ekonomisi hem de sektörün gelişmesi açısından sakıncalar taşıyor. Küresel düzeydeki teknolojik, ekonomik ve toplumsal gelişmeler sonucunda ortaya çıkan yeni uluslararası telekomünikasyon düzeni, sektördeki hizmetlerin, özel sektörün katılımıyla rekabetçi bir ortamda verilmesini gerektiriyor. Sektörde serbestleşme 1980’lerden beri konuşuluyor. Gelişmiş ülkelerin büyük bir bölümü geçen 20 yıl içinde konuya çözüme kavuştururken Türkiye’de özelleştirme ve serbestleştirme yıllardır uzayıp giden, bir türlü çözülemeyen bir konu oldu. Ancak 20 yıllık bir gecikmeyle de olsa Türkiye’de de önümüzdeki günlerde telekomünikasyon sektöründe serbestleşme gündemde. Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin (TT) altyapı ve ses hizmetlerine ilişkin yasal tekel konumu, 1 Ocak 2004’te sona eriyor ve sektörde başlayacak olan serbestleşme ile birlikte TT’nin yanı sıra özel şirketler de ses ve çeşitli telekomünikasyon hizmeti vermeye başlayacaklar. Mevcut durum: PTT’den Türk Telekom’a Türkiye’de telekomünikasyon hizmetleri 1924’te 406 sayılı kanunla başladı ve Posta ve Telgraf Kanunu çatısı altında PTT içinde tekel olarak sunuldu. 1983’te ise 2813 sayılı kanunla Telsiz Genel Müdürlüğü kurularak telsiz hizmetleri verildi. 1980-1994 yılları arasında büyük yatırımlar yapıldı. 1983’te 1.7 milyon olan abone sayısı 1994 sonunda 12.2 milyona, abone yoğunluğu da yüzde 3.45’ten yüzde 19.75’e çıktı. 1985’ten itibaren haberleşmede kanal kapasitesini artıran fiber optik kablo kullanıldı, 1986’da araç telefonu gelir ortaklığı sözleşmeleri uygulamasıyla katma değerli hizmetler verilmeye başlandı. 1988’de ilk defa Kablo TV hizmeti verilirken, 1990’da Fransız Aerospatiale firması ile “TÜRKSAT Milli Haberleşme Uyduları” sözleşmesi imzalandı. Yine 1990’da EMOS 1 projesiyle, İtalya-Yunanistan- Türkiye-Ortadoğu arasında fiber optik denizaltı Dört gözle beklenen serbestleşme gerçekleşiyor Türk Telekom’un altyapı ve ses hizmetleri alanındaki tekeli 1 Ocak 2004’te sona eriyor. Serbestleşmenin getirileri neler olacak? Özel sektör telekomünikasyon pazarına yatırıma hazır mı? Telekomünikasyonda dönüm noktası 227 CHIP | OCAK 2004 kablosu üzerinden haberleşme sağlandı. Şubat 1994’te Türkiye, GSM teknolojisiyle tanıştı. Yine aynı yıl içinde Türkiye’nin ilk uydusu TÜRKSAT uzaya fırlatıldı, TURMEOS-1 (Türkiye Marmara Ege Optik Sistemi) ve TURCYOS (Türkiye- Kuzey Kıbrıs Denizaltı Fiber Optik Kablosu) hizmete verildi. 1995’te Türkiye-İtalya-Ukrayna-Rusya’yı kapsayan ITUR Denizaltı Fiber Optik Kablo Sistemi servise verilirken 1996’da Türkiye’nin ikinci uydusu TÜRKSAT 1C uzaya fırlatıldı, Türksat uydularını üreten Aeorspatiale ve TT ortaklığıyla kurulan Eurasiasat’ın kuruluş anlaşması imzalandı. 1997’de KAFOS (Karadeniz Fiber Optik Sistemi) ve TBL (Transbalkan Linki Karasal Fiber Optik Sistemi) hizmete sunuldu. Lisans koşullarının oluşmasıyla 27 Nisan 1998’de GSM lisansı, 500 milyon ABD Doları karşılığında 25 yıllığına Turkcell ve Telsim şirketlerine devredildi. Böylece Türkiye’de ilk defa telekomünikasyon alanında TT dışında alternatif işletmeler ticari olarak faaliyet göstermeye başladı. İnternet erişimini Türkiye geneline yaymak, hızlı ve kaliteli hizmet sunabilmek amacıyla TT NET ulusal internet alt yapı ağına ilişkin sözleşme imzalandı. 2001’de TT ve Alcatel ortaklığı ile kurulan EURASIASAT şirketi tarafından yaptırılan TÜRKSAT 2A uydusu Güney Amerika’daki Kourou Üssü’nden uzaya fırlatıldı. Aynı yıl Telsim ve Turkcell adı ile işletilen iki GSM operatörüne ek olarak ihaleyle 1800 MHz bandında hizmet vermek üzere, İşTim Telekomünikasyon A.Ş.’ye ait olan Aria ile ve TT’ye ait Aycell adlı iki yeni işletmeci ile imtiyaz sözleşmesi imzalandı. Serbestleşme başlıyor... 1990’lı yıllarda yeni önem kazanan uydu, telsiz, kablo TV gibi hizmetlerin sunulması, TT’nin yasal tekeli nedeniyle tümüyle özel şirketlere devredilemezken TT ile şirketler arasında, gelirleri paylaşmak üzerine kurulu anlaşmalar yapıldı. Nitekim 1993’te ihale edilen GSM hizmetleri de uzun süre lisans ile değil, “Gelir Paylaşımı Sözleşmesi” ile yürütüldü. 1995 sonunda “Katma Değerli Hizmetler Lisans Yönetmeliği” nin oluşturulmasıyla beraber bazı hizmetlere lisans yolu açılmışsa da, tek uygulama yıllar sonra ancak GSM hizmetlerinde gerçekleştirilebildi. 1998’in nisan ayında verilen lisanslar sonrasında işletmeci şirketler, kendilerini gerçek anlamda geliştirme fırsatı buldu ve sekiz ay içinde abone sayılarını ikiye katladılar. Ancak bu kez de beklenmedik aşırı talep nedeniyle hizmet kalitesinin lisans anlaşmasındaki değerlerin altına düştüğü öne sürüldü. Hizmet kalitesini ve lisans anlaşmalarındaki diğer taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini denetleyebilecek bir kurum olmaması nedeniyle de bu tartışmalara açıklık getirmek mümkün olamadı. Hem TT’nin özelleştirilmesi hem de sektörde rekabetin düzenlenmesinin önünde önemli bir engel olan yasal altyapının, yönetmelikler yoluyla düzenlenemeyeceği kısa zamanda anlaşıldı. 1994’te 4000 sayılı kanunla posta ve telekomünikasyon hizmetleri birbirinden ayrıldı ve TT kuruldu. Bu yapılanma sonucunda uydu haberleşmesinden kablolu TV’ye, internet omurgasından denizaltı hatlarına kadar tüm telekomünikasyon hizmetleri bir tekel olarak TT tarafından sunulmaya başlandı. 29 Ocak 2000’de yayımlanan 4502 sayılı kanunla KİT statüsünden çıkarılırken Telekomünikasyon Kurumu (TK) oluşturularak TT’nin özelleştirilmesine ve telekomünikasyon sektörünün serbestleşmesine olanak veren bir süreç başlatıldı. Kanunda Türkiye için tüm hizmetlerde serbest rekabete geçiş tarihi 31 Aralık 2003 olarak belirlendi. Bu tarihe kadar özellikle ses iletimine ilişkin hizmetlerin ve altyapının TT tarafından tekel olarak sağlanması öngörüldü. Serbestleşme ile birlikte ne olacak? 1 Ocak 2004’te başlayan serbestleşmeyle birlikte genel olarak rekabetin artacağı, fiyatların düşeceği, kalitenin ve verimliliğin artacağı ana başlıkları altında toplanabilecek kazanımlar söyle sıralanabilir: Tüketici için: Tüketici, telekomünikasyon hizmetlerine daha kaliteli ve ekonomik olarak erişebilecek. Telefon görüşme ücretleri dünya standartlarına inebilecek. (Türkiye, telefon görüşmesi için şu anda dünya ortalamasının yaklaşık 10 katı daha yüksek bir bedel ödüyor!). Kıyaslama ve seçim yapma şansını elde edecek. Alternatif şirketler arasından seçim yapabilecek. Farklı ödeme avantajları ve promosyonlar elde edebilecek. Abone değil müşteri konumunda olabilecek ve hakkını arayabilecek. Verilenle yetinmek zorunda kalmayacak, istediğini seçme hakkına sahip olacak. Hizmette mazeret dönemi sona erecek. fiirketler/Kurumlar için: Yurtdışı bağlantılı iş yapan şirketler, maliyetler düşeceğinden işlerini telefonla da izleyebilecek ve- >>>>>>>>>> ARAfifiTIRMA DOSYASI TÜRK TELEKOM k İ___L___K___ ___B___E___f___i___ ___T___E___D___A___Rİ___K__?İ?__ ___2___0___0___1___ ___(___9___ ___a___y___)___ ___1___.___0___0___0___ ___A___B___D___$ Firma Gelir İthalat İhracat Ericsson 443.025 67.307 35.772 Netaş 107.153 33.300 35.624 Alcatel 94.100 62.000 14.000 Aselsan 83.673 60.367 11.120 Siemens 37.639 - 45.832 ___A___B___O___N___E___ ___S___A___Y___I___L___A___R___I___ ___(___*___m___i___l___y___o___n___ ___k___i___f___l___i___) Yıllar PSTN Abone Sayısı* GSM Abone Sayısı* 1995 13,2 0,3 1996 14,3 0,7 1997 15,6 1,5 1998 16,8 3,4 1999 17,9 7,6 2000 18,4 14,9 2001 18,9 18,2 2002 Ekim 18,9 23,2 Fahiş fiyatlara son: Ülkemizde telefon görüşmeleri dünya ortalamasına göre on kat daha pahalı. ya yeni bağlantılar kurabilecekler. Telefon masraşarından yapılacak tasarruşar başka konulara yönlendirilecek.Maliyetinden dolayı yaygınlaşamayan ISDN video konferans gibi, kurumların verimliliğine önemli ölçüde katkısı olan teknolojiler yaygınlaşabilecek. Büyüme sancısı çeken kurumlar dağınık birimleri arasında daha ekonomik bir şekilde bir ağ kurabilecek ve yabancı rakipleri karşısında rekabet güçlerini arttırabilecekler. Türkiye için: Oluşturacak rekabet ortamı sektörün yanı sıra medya ve reklam sektörleri gibi başka sektörlere de yansıyacak ve ekonomiye canlılık getirecek. Çeşit ve kalite artacak, her sektörde fiyatlar düşecek. AB adaylığında bir engel daha kalkmış olacak, AB normlarına daha çok yaklaşılacak. Telekomünikasyon hizmetlerinin yaygınlaşması ve daha ucuza erişilebilir olması günümüz koşullarında gerçekleştirilemeyen e-dönüşüm projelerinin hayata geçmesini sağlayacak. Firmalar serbestleşmeye dünden hazır Türkiye’deki firmalar serbestleşmeye çoktan hazır. Pazardaki telekomünikasyon şirketlerinin yanı sıra Koç, Sabancı, Oyak, Doğan, Borusan gibi büyük gruplar bu yöndeki niyetlerini sürekli açıklıyorlar. Serbestleşme ile birlikte başlangıçta TT’nin altyapısına rakip olabilecek bir altyapı inşa etmek hemen mümkün değil. Dolayısıyla altyapı olarak firmalar ilk başta mutlaka TT’nin altyapısından yararlanacaklar, zaman içinde kendi altyapılarını kuracaklar. Ayrıca kablo TV şebekesi de hem ses için hem internet için kullanılacak. Bu arada sabit kablosuz erişim için lisanslar verilmesi durumunda şirketler kendi altyapılarını kurarak telsiz erişim hizmeti verebilecekler. Şehirlerarasında ana omurga için ise TC Devlet Demir Yolları, BOTAŞ ve TEAŞ’in sahip olduğu hatları bazı işletmeciler kullanacak. Yıldırım: 2004 öncelikler yılı 2004’te ses tekelinin kalkmasıyla pazara yeni oyuncuların gireceği ve pazarın yeniden şekilleneceğine işaret eden Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım, ses tekelinin kalkmasıyla serbestleşme konusunda yasal sürecin tamamlanacağının altını çiziyor. Yıldırım, 2004’ün “telekomünikasyonda öncelikler yılı” olacağını dile getirirken önceliklerinin sektörün serbestleşmesi, TT’nin özelleştirilmesi ve Aycell-Aria birleşmesinin tamamlanması olduğunu bildiriyor. Yıldırım, 11 Kasım 2004’te düzenlediği basın toplantısında,“Mobil telefon hizmetleri, internet servisleri sağlama, veri hizmetleri gibi bazı hizmetler hali hazırda özel sektöre açılmış bulunmaktadır. Sabit telefon hatları şu anda TT’nin tekelindedir; ancak bu tekel de bu yıl sonu itibarıyla sona erecektir. Sektörün, piyasanın düzenlenmesi ve sektöre yeni girecek özel sektör müteşebbislerinin gerekli çalışmaları, yatırımları sağlıklı şekilde yapabilmeleri için Bakanlığımız ve TK çalışmalarını sürdürmektedir. Serbestleşmenin tam olarak başlayacağı 1 Ocak 2004’ten önce gerek bakanlık stratejisi gerekse TK’nın ikincil düzenlemelerine ait program kamuoyuna duyurulacaktır” diyor. Ancak ilgili açıklama henüz yapılmadı. “Rekabet herkes için çok faydalı olacak” TT Genel Müdürü Mehmet Ekinalan, ise rekabetin herkes için çok faydalı olduğunu düşünüyor. TT’nin rekabetin yoğun olarak yaşanacağı yerlerde kendilerini hazırlamaya çalıştıklarını söyleyen Ekinalan, reklam stratejileri ve kurumsal iletişim stratejilerini yeniden belirlediklerini belirtiyor. Ekinalan, Aralık başında TBMM KİT Komisyonu’nda 2004’te öncelikli olarak mevcut servislerin üzerinden katma değerli servislerin verilmesi ve verilen servislerin iyileştirilmesine yönelik projelere ağırlık vereceklerini bildirdi. Ayrıca veri hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik projeler de gündemde. Bunların başında da ADSL geliyor. TT, internet üzerinden verilebilen her türlü içerik ve katma değerli servislerin barındırıldığı, internete yüksek hızlarla erişimin sağlandığı internet veri merkezleri kurmayı da hedeşiyor. TT’nin temel projelerinden biri de çağrı merkezlerinin kurulması. TT, Ankara, İstanbul, İzmir gibi büyük şehirlerde 24 ayrı noktada yaklaşık 3 bin kullanıcıya metro ethernet hizmetlerinin sunulmasını sağlayacak Metro Ethernet projesini de gerçekleştirecek. _ Aslıhan Bozkurt, aslihan@chip.com.tr 228 CHIP | OCAK 2004 ARAfifiTIRMA DOSYASI TÜRK TELEKOM >>>>>>>>>> ___P___A___Z___A___R___ ___B__??__Y__??__K___L__?/?_??__ ___(___m___i___l___y___a___r___ ___A___B___D___ ___$___) Pazar 1998 1999 2000 2001 2002* Sabit Telefon Gelirleri 3,8 3,7 4,6 3,3 3,7 Mobil Hizmet Gelirleri 1,3 2,4 3,8 2,9 3,2 Bilgi Teknolojileri Gelirleri 1,5 1,8 2,4 1,1 1,2 Toplam 6,6 7,9 10,8 7,3 8,2 * Tahmini ___G___E___N___E___L___ ___B__??__Y__??__K___L__??__K___L___E___R___D___E___Kİ___ ___D___E/İ___f___iİ___M___ ___(___o___p___t___i___m___u___m___) Pazar 2001 2011* Yıllık Ort. Artış Oranı (%) Sabit Telefon Gelirleri 3,3 5,3 4,8 Mobil Hizmet Gelirleri 2,9 11,4 14,7 Bilgi Teknolojileri Gelirleri 1,1 5,6 17,2 Toplam 7,3 22,3 11,8 * Tahmini Umut vaat ediyor: Ulaştırma Bakanı Yıldırım ve TT Genel Müdürü Ekinalan da serbestleşmeden umutlu.

Arşiv Listesi