CHIP | ŞUBAT 2004 Paralel ATA Seri ATA Bant genişliği 100/133 MB/S 150/300/600 MB/S Gerilim 5V 250mV Pin sayısı 40 7 Maks. uzunluk 45.72 cm 100 cm Kablo Kalınİnce Havalandırma Kötüİyi Peer-to-Peer Hayır Evet ___S___E___Rİ___ ___A___T___A___ ___P___A___R___A___L___E___L___ ___A___T___A’___Y___A___ ___K___A___R___f___i___I k si bu yeni teknolojide yer almıyor, yani her bir cihaz kendi kablosu üzerinden, tek bir portla bağlanıyor. Yani SATA kullanan her bir cihaz diğerlerinden bağımsız çalışıyor. Bu yüzden Seri ATA’nın çalışma prensibini bus topolojisiyle karıştırmamak gerekiyor, çünkü sistemler yıldız topolojisinde olduğu gibi birebir bağlılar. Ayrıca veri alımı ve gönderimi farklı veri yollarından yapılıyor. SATA teknolojisi günümüz sabit disklerinde bulunan register setlerini emüle eden shadow register setine de sahip. Master / slave desteği de yine bu tür bir emülasyon sayesinde sağlanıyor. Böylelikle, çevirici bir adaptör kullanarak IDE disklerinizi SATA denetçileri üzerinden sisteminize bağlayabiliyorsunuz. SATA’nın fiziksel veri iletimi için +250 mV ile -250 mV’luk bir gerilim uygulanıyor. Bu gerilim değeri SCSI arabiriminde kullanılan değer ile aynı; yani Seri ATA’da LVDS (Low Voltage Different Signal) tekniğini kullanıyor ve böylece elektro manyetik voltaj sorunları minimuma indirgeniyor. Bunun veri transfer performansı üzerinde olumlu bir etkisi var. Seri ATA kablosundaki aşırı yüklemeyi kaldırmak için de 8B/10M kodlaması kullanılıyor. Bu kodlamada bir byte 10 bitlik bir gruba dönüştürülüyor. Bu teknik sayesinde alıcı ve verici arasındaki senkronizasyon bozulmuyor ve veri iletim yolu da güvenlik altına alınıyor. Hot Plugging farkı: Tak ve çalıştır ile sorunsuz bağlantılar USB arayüzü uzun uğraştan sonra piyasada hakimiyetini kurdu ve artık hangi çevre birimine baksak bu arabirime rastlıyoruz. PC sistemlerin dışarıyla bağlantısında gelişen bir olay. Peki sistemin içinde neler oluyor? Esasında seri arayüz pek de yeni değil. Örneğin Fibre Channel Arbitrated Loop (FC/AL) ve IBM’in Serial Storage Architecture (SSA) teknolojisi de seri çalışıyor. Aradaki başlıca fark, bu sistemlerin SCSI protokollerini kullanması ve fiyatlarının da bir hayli yüksek oluşu. SATA, seri mimariyi ev kullanıcılarının ayağına kadar götüren ilk teknoloji sayılabilir. Ancak bu teknolojinin SCSI mimarisinin pabucunu dama atacağını düşünmek yanlış olur. SCSI diskler 256 komutu aynı anda işleyebiliyorlar. Bu komutlar bir sıraya diziliyor ve diskin istediği sırada işleniyor. ATA teknolojisinde de komutlar aynı şekilde sıra diziliyor, ancak rasgele işlenmeleri mümkün değil. Bu, SATA’yı da SCSI karşısında dezavantajlı kılıyor. Yine de iki teknolojinin ortak bir özelliği var: Hot Plugging. Bu, SATA diskini işletim sistemi çalışırken bile bilgisayarınıza bağlayabileceğinizi, diskin fiziksel bağlantılarını yapıp tanıtabilme imkanına sahip olduğunuzu gösteriyor. Aynı şekilde, bir SATA diskini işiniz bittiği zaman sistem çalışırken bile güvenle sökebilirsiniz. Bu, sunucu sistemlerinde görmeye alıştığımız özelliğin aynısı. Ne SCSI ne de SATA: Geleceğin favori teknolojisi SAS SAS, ya da diğer adıyla Serial Attached SCSI, SATA teknolojisinde kullanılan bağlantı şeklinin bir benzerini kullanıyor. Bu teknolojinin farkı iki SCSI portuna sahip olması. Burada 8 metreye kadar bir bağlantı kablosu kullanılabiliyor ve 128 adete kadar harici ya da dahili aygıt bağlanabiliyor. Sözü edilen transfer hızı ise saniyede 3 Gbit. Yalnız bir denetçinin sadece tek bir cihazı çalıştırabileceği bu teknolojide, birden fazla cihazı bağlamak için SATA Storage Switch kullanmak gerekiyor. SATA Storage Switch kullanıldığında Köprü: ATA to SATA bridge yongası yeni sabit disklerdeki tek gerçek seri yapı taşı olarak karşımıza çıkıyor. 55 CHIP | ŞUBAT 2004 Standart ATA I Seri ATA II Seri ATA III Transfer oranı 150 MB/s 300 MB/s 600 MB/s Yılı 2002 Yakl. 2005 Yakl. 2007 Pin sayısı 7 7 7 ___S___E___R___I___ ___A___T___A’___N___I___N___ ___G___E___L___E___C___E/İ Bis Daten von der Scheibe in den Speicher des PCs (und umgekehrt) gelangen, müssen sie bei SATA-Systemen zwei Umwege über die beiden Seri ATABridges (orange) nehmen. Bei modernen Boards, etwa mit Intels Southbridg ICH5 (vom Chipsatz i865/875) ist die SATA-Bridge bereits integriert. Bellek SATA bağlantısı Paralel ATA verilerinin seri veri yolu için hazır hale getirilmesi Seri ATA köprüsü Verilerin paralel ATA arabirimi için hazır hale getirilmesi Sabit disk denetleyicisi Verilerin seri şekilde okunması Okuma kafası ___S___A___T___A’___y___a___ ___g___i___d___e___n___ ___u___z___u___n___ ___y___o___l Paralel Mod Seri Mod Kuzey köprüsü İşlemci için ana belleğe verileri gönderir Güney köprüsü Paralel ATA verilerinin alınması ve kuzey köprüsüne gönderilmesi Seri ATA verilerin paralel veriyolu için hazırlanması Seri ATA köprüsü SATA bağlantısı Sabit disk Anakart Paralel Mod Seri Mod Seri Mod GÜNCEL ___K___A___P___A___K___ SABİT DİSKLER DONANIM | YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 56 CHIP | ŞUBAT 2004 SAS ile birlikte SATA da çalıştırılabiliyor. Bu sayede pahalı disklerle birlikte ekonomik fiyatlı diskler de aynı anda çalışabiliyor. Böylece, örneğin SAS diskleri RAID teknolojisi ile birleştirip First Level olarak çalıştırabilmenizin yanı sıra, SATA RAID Array’leri de bir yedekleme ünitesi gibi kullanabiliyorsunuz. Teoriden pratiğe: Seri ATA’nın paralelden gerçekte farkı Teoriden sonra sıra geldi işi pratiğe dökmeye. Paralel ve Seri ATA disklerin birbirlerinden farklı arayüzlere sahip olmalarına rağmen benzer bir performans verdiklerini gördük. Teoride bahsi geçen, paralel için 133 Mbyte/sn ve Seri ATA’nın 150 Mbyte/sn değerlerine ulaşamadık. Özellikle aynı marka ve aynı kapasiteye sahip fakat arayüzü farklı olan modellerde SATA farkının hemen hemen hiç anlaşılamadığını söylemeliyiz. Peki nasıl olur da geleceğin teknolojisi olarak adlandırdığımız SATA, paralel teknolojisine bariz bir üstünlük sağlayamaz? Bunun cevabı gayet kolay. Testlerimizde Intel 875 yonga setli bir anakart kullandık. Bu, günümüzün standardında masaüstü sistemler için en ileri teknoloji sayılıyor ve söz konusu yonga setinde SATA denetçisi entegre olarak yer alıyor. Bu önemli bir özellik. Çünkü Native SATA olmayan, yani ekstra bir denetçi yongasıyla desteklenen SATA teknolojisi, esasında Bridge Chip’ten başka bir şey değil. Bu, seri olarak iletilen verilerin içerde paralel veri akımlarına dönüştürüldüğünü, bir başka deyişle, Bridge Chip’in SATA diskin performansını paralele düşürdüğünü gösteriyor. Biz bunu yapmadıysak da, SATA teknolojisinin istenilen seviyede olmadığını da gördük. Nedeni ise nihayetinde mekanik parçalardan oluşan sabit disklerin bu yeni teknolojiyi kısıtlamaları. Güçlerin birleşimi: RAID ile Seri ATA birlikteliğinin sonuçları Sabit disk testimizde SATA ile paralel arabirim arasında pek bir fark göremediğimiz bir gerçek. SATA disklerin RAID performansında ne tür bir artış sağladığını da merak ettik. Striping modunda konfigüre ettiğimiz disklerde, sırası ile PCMark 2002, 3D Mark 2003, SiSoft Sandra 2003 ve HDtach test yazılımlarını kullandık. Elde ettiğimiz sonuçları da tekli SATA disk ile karşılaştırdık. Office ve multimedya benchmark’ı olan PCMark 2002’de yaklaşık 3 katı daha iyi bir performans yakaladığımız söylemeliyiz. 3D Mark’ta ise bu artış %70 civarlarında idi. Sandra’nın File System benchmark’ında fark yine büyüktü. HDtach’a gelince, yazma performansı kendisini bariz bir şekilde belli ediyordu. Sonuç: SATA şimdilik beklenen performansı sunmaktan uzak Büyük umutlarla beklenen SATA’nın da tıpkı Paralel ATA gibi sunucu sistemlerde yer alamayacağı bir gerçek. Sistemlerinde ciddi bir performans artışı arayan kullanıcılar yine SCSI arayüzüne kalmış durumdalar. SATA şu anki performansıyla hem SCSI’ye bir alternatif oluşturamıyor, hem de paralel arayüzüne karşı ciddi bir fark ortaya koyamıyor. Bu, yaptığımız testlerde de apaçık ortaya çıktı. Bu durumda SATA’ya sahip olmanın ne gibi bir avantajı olduğunu sorabilirsiniz. İlk görünen avantaj, çok küçük de olsa bir performans iyileşmesi. Ayrıca SATA disklerin ince kablo ile bağlanması kasa içindeki hava akımını ciddi bir şekilde artırıyor ve kasa içi ısı değeri düşüyor. Buna ek olarak disklerin rasgele okuma hızında da bir üstünlük söz konusu. Yine de sonuçlar bizim için pek tatmin edici değildi. RAID kullanımıyla birlikte ciddi bir performans artışı da gerçekleşiyor; uygulamalarımızda Windows işletim sisteminin bile daha hızlı açıldığını fark ettik. Fark ettiğimiz diğer bir nokta ise SATA ve Paralel ATA’lı karışık bir sistemde, SATA disklerin kendi aralarında çok daha hızlı kopyalama işlemi yapabildikleri. _ Ecevit Bıktım, ecevitb@chip.com.tr Veri kanalizasyonu: Başarılı yalıtma ve diferansiyel sinyaller sayesinde veriler kablodan saniyede 1,5 GHz hızla akıyor. İncelik: Seri ATA kablosu 8 mm genişli- ğindeki kablolarla yetiniyor. Paralel veri kablosu ise 51 mm genişliğinde Seri ATA diskler: Piyasaya ilk çıkan Seri ATA diskler IDE öncülerinden çok daha hızlı değiller. Ultra ATA 66 66 Mbyte/saniye Ultra ATA 100 100 Mbyte/saniye Ultra ATA 133 133 Mbyte/saniye Ultra Seri ATA 150 150 Mbyte/saniye ___P___A___R___A___L___E___L___İ___L___E___ ___S___E___Rİ___ ___H___I___Z ___P___A___R___A___L___E___L___İ___L___E___ ___S___E___Rİ___ ___H___I___Z___ ___D___E/___E___R___L___E___Rİ SATA SATA RAID PC Mark 2002 HDD Score 755 2129 3D Mark 2003 Toplam 12336 20928 SiSoft Sandra File System (Kbyte/sn) 20571 58469 HD Tach Read Speed Max (kps) 44558 55619 Read Speed Min (kps) 15092 16921 Read Speed average (kps) 36527.9 45139.1 Write Speed Max (kps) 25789 58874 Write Speed Min (kps) 12561 18404 Write Speed average (kps) 20182.4 38906.8 Random Access Time (ms) 14.3 12.6 Read Burst Speed (kps) 83545 83751 Yeni bir sabit disk alan veya sistemini yeniden kurmak isteyen biri, öncelikle bölüm (partition) boyutu, boot sektörleri, dosya sistemleri ve sabit disklerle ilgili diğer ayrıntılar hakkında bilgiye ihtiyaç duyar. Disklerle çalışırken karşılaşılabilecek en büyük tehlike, hiç kuşku yok ki uyumsuzluk sorunudur. Ayrıca yanlış bir disk planlaması da zamanınıza ve paranıza mal olabilir. İlerleyen sayfalarda, çoklu işletim sistemi kurulumlarında karşılaşabileceğiniz sorunlara ve çözüm yollarına da değineceğiz. Sabit disklerin ve disk bölümlerinin boyutu son 20 yıldır yükseliyor. BIOS kısıtlamalarının kaldırılması ve aynı zamanda dosya sistemlerinin de gelişmesiyse, sürekli daha büyük kapasiteleri mümkün kılıyor. Disk bölümlemedeki büyüklük problemlerini anlayabilmek için, öncelikle sabit disklerin yapısına dair bazı temel kavramları bilmek gerekiyor. Kapasite sorunu ve disklerin yapısı: Sınırlamalar ve çözümler Bütün sabit diskler, okuma/yazma kafalarının (head) altında yüksek bir hızla dönen, manyetik plakalardan oluşurlar. Bu plakalar mıknatıslanabilir bir materyalle kaplanmıştır. Bir bit, mıknatıslamadaki bir değişiklik sonucu ortaya çıkar. Çoğunlukla birden fazla plaka üst üste döner. Kafalar sabit bir şekilde monte edilmiştir ve bir kol üzerinde sarmal olarak hareket ederler. Her plaka konsantre izlere (track) ayrılmıştır. Bir iz de yine, her biri 512 byte büyüklüğünde sektörlerden meydana gelir. Değişik plakaların izleri tam olarak üst üste yer alırlar ve birlikte bir silindir oluştururlar. Sıralama, izlerde ve kafalarda 0 ile, sektörlerde ise 1’le başlar. Bir sabit diskin kapasitesini hesaplayabilmek için CHS hesaplaması (cylinders, heads, sectors) kullanılır. 90’lı yılların ilk zamanlarından kalma PC’lerde BIOS, iz başına Pratikte sabit diskler Günümüzde bir PC’ye birden fazla işletim sistemi kurmak zor değil. Ancak disklerinizle çalışırken hayatınızı zorlaştırabilecek engellerle karşılaşabilirsiniz. Bu yazıda, disk sorunlarına pratik çözümler bulacaksınız. Doğru disk bölümleme 1.024 silindir, 16 kafa ve 63 sektör destekler. Böylece ortaya 504 MByte’lık bir kapasite çıkar. Bu 504 MB’lık sınır, bu eski bilgisayarlarda sadece sürücüler veya yeni bir disk denetleyicisi (piyasada artık bulmak imkansız gibi) ile aşılabilir. Bir sonraki sınır ise, BIOS’a değil, FAT sistemine aittir, bu da meşhur 2 GB sınırıdır. FAT16, 2^16 = 65536 ayırma birimi (cluster) destekler, bunların her biri de 32.768 byte olabilir. 10 cluster baştan rezerve edilmiştir, böylece ortaya 1.999 GB’lık bir kapasite çıkıyor. Mesela Windows altında FAT16 ile disk bölümleyenler bu sınırı hemen fark edeceklerdir. Windows 9x altında FAT16 ile daha fazla disk alanına erişmek mümkün değil. NT/2000/XP altında ise FAT16 disk bölümlerini 4 GB’a kadar tanımlamak mümkün, ancak bu diskler Windows 9x altında tam olarak kullanılamıyorlar. Microsoft tarafından FAT32’nin geliştirilmesiyle cluster sayısı da yükseldi. GÜNCEL KAPAK SABİT DİSKLER DONANIM | YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 58 CHIP | ŞUBAT 2004 Böylece teoride 2 terabyte mümkün, ancak Microsoft 32 GByte’lık bir kısıtlama getiriyor. 32 GB’lık sınıra ulaşılmadan önce, BIOS yine bir problem çıkartıyor. 1.024 adet silindir sınırı, bir sabit diskin kapasitesini 8 GB ile sınırlıyor. Bu kapasite hesaplamalarının ne kadar yanlış olduğunu Western Digital adlı disk üreticisinin bir raporu belgeliyordu. Özetle, çoğu 8,4 GB’lık sabit disk, kapasitesini 8.455 MB olarak bildiriyordu. Ancak hesaplamada 1 Kbyte için 1.024 yerine 1.000 byte kullanılmıştı. Gerçek değerse yaklaşık olarak 8 GByte civarındaydı. Kullanılan BIOS sürümüne göre bu değer değişebiliyor. Ancak bu kapasite karmaşası maalesef günümüze kadar geldi ve kullanıcıların kafasını karıştırmaya halen devam ediyor. SCSI disklerde ise BIOS problemleri söz konusu değil, bunlar kendi BIOS’larına sahipler. Son sınırlamalardan biri de ATA arabiriminden kaynaklanıyor, bir diskin boyutu 137 GB ile sınırlı. Ancak bu sınır da günümüzde aşıldı, daha yüksek kapasiteli diskler piyasada uzun zamandır satılıyor. 1.024 silindirlik sınırlama da günümüzde etkisini kaybetmiş görünüyor. NT/2000/ XP’de disk üzerinde nerede bulunduğunun bir önemi yok, Linux’un Lilo’su da bu sınırı artık aştı. FAT32’li Windows 9x/ME’lerde de bu problem artık bulunmuyor. Master Boot Record (MBR) ve sabit disk bölümleme tabloları Bilgisayar açıldıktan sonra BIOS diskin önceden belirlenmiş bir alanından bazı verileri okumak zorundadır, işletim sistemini ve diğer şeyleri ancak bu şekilde bulabilir. Bu veriler master boot record (MBR) adı verilen bölümde bulunur. MBR, diskte iz 0, sayfa 0 (kafa 0’a denk gelir) ve sektör 1’de bulunur, yani diskin hemen başında. MBR beş bölümden, oluşur en önemli bileşenleriyse yükleme rutini ve partition tablosudur. Partition (bölümleme) tablosu her biri 16 byte uzunluğunda 4 kayıttan oluşur. İlk byte, bölümün etkin olup olmadığını gösterir. Etkin olarak işaretli bölümlerden bir işletim sistemi boot edilebilir. Bölüm tablosunun sistem tanıma alanında, kullanılan dosya sistemi ve disk bölümünün hata tolerans özellikleri belirtilir. İşletim sistemi bu alan CHIP | ŞUBAT 2004 İnternet desteği: Seagate de diğer üreticiler gibi tüm sabit disk kitapçıklarını internet sitesinden indirilmek üzere hazır bulunduruyor. GÜNCEL KAPAK SABİT DİSKLER DONANIM | YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 60 CHIP | ŞUBAT 2004 üzerinden boot sırasında hangi dosya sistemi aygıt sürücüsünü yüklemesi gerektiğini kontrol eder. Disk bölümleri: MBR, dört disk bölümü için yere sahiptir. Bu da bir sabit diskin en fazla dört bölüme ayrılabileceğini ifade eder. Ancak bir diskte 23 adete kadar sürücü oluşturabilmek için de küçük bir hile var. Birincil disk bölümleri: Temelde sadece iki bölüm türü vardır: birincil (primary) ve uzatılmış (extended) disk bölümleri. Birincil disk bölümleri çoğunlukla işletim sisteminin çalıştırılması için kullanılır. Windows 2000 ve XP gibi işletim sistemleriyse uzatılmış bir disk bölümünden de boot edilebilirler. Birincil disk bölümleri, dosya içeren, sabit disk üzerindeki bir alana doğrudan gönderme yaparlar. Bölüm tablosunun sistem tanıma alanı, bir disk bölümünü birincil veya uzatılmış olarak atar. Uzatılmış disk bölümleri: Uzatılmış disk bölümleri veri yerine mantıksal sürücüler içerirler. Microsoft sistemleri sürücü tanımlama için harşer kullanırlar. A ve B disket sürücüler için rezerve edilmiştir, C de birincil disk bölümü için kullanılır. Bölümlemeye bağlı olarak diskin alanı uzatılmış disk bölümü olarak bölümlendirilebilir. Böylece diskte 26-3 = 23 mantıksal sürücü harfi oluşturulabilir. Bundan ayrıca CD veya DVD sürücü gibi diğer sürücüleri de çıkarmak gerekir. Uzatılmış disk bölümleri MBR’a karşılık gelen bir partition sektörüne sahiptir, ancak burada bir yükleme rutini yoktur. Partition tablosunun ilk kaydı ilk mantıksal sürücüye, ikincisi ise başka bir (sanal) uzatılmış disk bölümüne işaret eder. Bunun partition sektörü de aynı şekilde yapılandırılmıştır. Böylece bunlar sayesinde işletim sisteminin değişik mantıksal sürücüleri tanıyabileceği bir zincir ortaya çıkar. Fdisk gibi bir programla disk bölümlemesi yapılırken önce her zaman birincil disk bölümü oluşturulur ve etkin olarak işaretlenir. Daha yeni Fdisk sürümlerinde mantıksal sürücülerle üç adete kadar birincil disk bölümü ve bir adet uzatılmış bölüm oluşturulabilir. Her disk bölümü, bölümün ilk sektöründe bulunan kendi boot sektörüne sahiptir. Bu sektör, sürücü özelliklerini ve asıl boot kodunu içeren ve işletim sistemini başlatan bir tabloya sahiptir. Bir işletim sistemi başlatıldığında önce her zaman aynı yerde bulunan bu boot sektörü yüklenir.Alanlardaki bilgiler değerlendirilir ve sonra işletim sistemine özgün dosyaları çalıştıran boot kodu yürütülür. Boot sektörünün ilk üç baytı her zaman boot koduna işaret ederler, takip eden sekiz byte, kullanılan Windows sürümünün adını ve sürüm numarasını ifade eder, mesela MSWIN5.0. Sistemin doğru kurulumu için dikkat edilmesi gerekenler Doğru disk bölümlerinin ve dosya sistemlerinin seçimini çok iyi düşünmelisiniz, aksi halde tüm sistemi yeniden kurmak zorunda kalabilirsiniz. Bu yüzden öncelikle şu sorulara cevap verin: ?___ Çoklu boot konfigürasyonu kullanmayı düşünüyor musunuz? ?___ PC’nizde kaç tane sabit disk var ve kapasiteleri ne kadar? ?___ Güvenlik işlevlerine gerek var mı? ?___ NTFS’e ihtiyacınız var mı? ?___ Aynı zamanda Linux kullanmak istiyor musunuz? Bir çoklu boot sisteminde her işletim sistemi için ayrı bir disk bölümü oluşturulması tavsiye edilir. Gerçi mesela Windows 9x ile birlikte Windows 2000 veya XP aynı bölümde çalıştırılabilir, ancak bazı dizinler ve dosyalar böyle bir durumda her iki işletim sistemi tarafından da aynı anda kullanılabilir, mesela “Program Files” dizini. Bir program silindiğinde, her iki sistemde de çalışamaz hale gelir. Açılış bölümü FAT16 veya FAT32 ile formatlanabilir. Açılış bölümü genelde C sürücüsüdür ve üzerinde bir Windows 9x sürümü kuruludur. NTFS kullanmak burada mümkün değil, zira Windows 9x NTFS altında çalışamaz. Burada bu yüzden bir güvenlik açığı söz konusu. D sürücüsü veya birincil veya uzatılmış bir disk bölümündeki başka bir sürücü NTFS ile formatlanabilir ve üzerine Windows 2000/ XP kurulabilir. C sürücüsü FAT16’da maksimum kapasiteye (2 GB) sahip ol- Yeni bir sabit disk monte etmeden önce, kurulum problemleri yaşamamak için dikkat edilmesi gerekenler var. Sorunlar için işte ipuçları: KURULUM PROBLEMLERİ »Her türlü duruma hazırlıklı olun Kurulum kontrolüİpucu 1. Disk kapasitesi Disklerde ve denetleyicilerde sürekli olarak kapasite problemleri ortaya çıkıyor. Yeni, büyük diskler de genelde eski PC’lerde sorun çıkartıyorlar. 2. Sürücülerden uzak durun Kapasite problemini aşmak için disklerle birlikte gelen sürücülerden kesinlikle uzak durun. 3. IDE denetçiyi etkinleştirme Gerekli IDE bağlantılarının etkinleştirilmiş olması gerekiyor: BIOS Setup’ta ve Windows Aygıt Yöneticisi’nde. 4. Montaj sırası Tavsiye edilen kablolama kurallarına göre sabit diski kurun, tüm sürücüler için gerekli modu ayarlayın (master, slave, single).İşletim sisteminin yüklü olduğu daha hızlı olan disk mantıken PC’deki ilk sürücü, yani C: olmalı. 5. BIOS’ta tanıtma Boot sonrasında yeni diskleri BIOS’tan kaydetmelisiniz. Bunun için en iyisi BIOS’un otomatik tarama fonksiyonunu kullanmak. Eğer BIOS yeni diskin parametrelerini otomatik olarak tanımıyorsa, problem çıkacak demektir. 6. Garip sesler Disk boot sırasında ve çalışırken dikkat çekici sesler (tırmalama gibi) çıkartıyorsa bir firmware güncellemesi gerekebilir, özellikle çok yeni modellerde. 7. Busmastering etkin mi? Bu hızlı PCI transfer modunun da elbette BIOS’ta etkinleştirilmiş olması gerekiyor (PCI bus mastering: enabled). Ancak tüm PCI kartların maalesef busmaster uyumlu olmadığına dikkat edin. Etkinleştirmeden sonra problem çıkıyorsa bunu tekrar iptal etmelisiniz. Doğru kurulum: Sistem kurulumundan önce diskleri ve kapasitelerini kontrol etmeyi unutmayın. k GÜNCEL KAPAK SABİT DİSKLER DONANIM | YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 62 CHIP | ŞUBAT 2004 malıdır, zira Win2000/XP kurulum sırasında geçici dosyalarını buraya kaydeder. Sadece Windows XP/2000 ile çalışıyorsanız ve bilgisayarınız nispeten hızlıysa, en iyi seçim NTFS olacaktır.Hem sürücülere erişim sorunu yaşamayacaksınız, hem de sistem FAT’e göre daha hatasız çalışacak ve büyük disk bölümlerinde veriler daha az yer işgal edecek. Ancak NTFS’in FAT’e göre biraz daha yavaş olduğu da bir gerçek. Güvenlik işlevlerine ihtiyacı olmayan ve daha hızlı bir dosya sistemi isteyenlerin FAT32 kullanması daha mantıklı. Ağ üzerinden erişimde ise sürücülerin hangi dosya sistemiyle formatlandığının bir önemi yoktur. Ağ sistemi, sahip olunan haklara göre erişime her zaman izin verecektir. Paralel olarak Linux da çalıştırmak istiyorsanız kurulum sırası şu şekilde olmalıdır: Önce Windows 9x/ME, daha sonra Windows 2000 veya XP (daha fazla sistem de mümkün) ve son olarak Linux. 2000/XP kurulumunda Windows varolan Windows 9x sistemini tanıyacak ve otomatik olarak bir boot yöneticisi kuracaktır. Windows 2000 burada fevri davranıp varolan Lilo gibi Linux boot yöneticilerinin üzerine yazarken, XP daha anlayışlı. Bu yüzden Linux’u her zaman son olarak kurmalısınız. Mandrake ve Suse gibi yeni Linux dağıtımları ise Windows’un boot yöneticisine karşı saygılılar ve bunun önüne kendi grafiksel boot menülerini ekliyorlar. Bu tip bir multiboot sistemindeki boot işlemi böylece şu şekilde gerçekleşiyor: Öncelikle Linux boot yöneticisi (Lilo veya Grub) başlatılır. Oradan Windows boot menüsüne ulaşılır ve 2000/XP veya 9x’ten biri çalıştırılır. FDISK ile DOS altından mükemmel disk bölümleme Sabit disklerin bölümlenmesi için FDISK adlı DOS programına ihtiyacınız var. FDISK’i mesela Windows 98 açılış disketinde bulabilirsiniz, bu tip bir açılış disketine her zaman ihtiyacınız olabileceğini unutmayın ve bilgisayarınızın yakınlarında bir yerde hazır bulundurun. Yoksa Denetim Masası / Program Ekle/Kaldır ile kendiniz oluşturun. Aşağıdaki örnek, varolan bir disk bölümünün silinmesini ve daha sonra yeniden oluşturulmasını anlatıyor. Açılış disketinden boot edin ve daha sonra FDISK’i çalıştırın. FAT32 kurmak isteyip istemediğinizle ilgili soruya olumlu cevap verin, böylece tüm sürücüler otomatik olarak FAT32 ile formatlanacaktır. Burada maksimum kapasitenin sürücü başına 32 GB olduğunu unutmayın. FDISK’in menü seçenekleri şöyle: ?___ DOS bölümü veya Mantıksal DOS Sürücüsü oluştur ?___ Etkin bölümü ata ?___ Bölüm veya Mantıksal DOS Sürücüsü sil ?___ Bölüm bilgisini göster Sisteminizde birden fazla disk kuruluysa etkin sürücüyü değiştirmek için bir seçenek daha çıkar. Öncelikle tüm disk bölümlerini silin. Bunun için şu sıraya uymanız gerekiyor: Önce tüm DOS olmayan bölümleri silin, daha sonra uzatılmış DOS bölümü içindeki tüm mantıksal sürücüleri, son olarak da uzatılmış DOS bölümünün kendisini silin. Birincil disk bölümünü en son silin. Elbette disklerdeki tüm veriler yok oluyor, bu yüzden gerekirse önce bir yedekleme yapın. DOS olmayan sabit disk bölümlerinin FDISK ile silinmesi DOS olmayan bir disk bölümünü FDISK ile silemiyorsanız (mesela NTFS kurulu sürücülerde böyle bir durumla karşılaşabilirsiniz), 2000/XP kurulum CD’sinden sistemi açın. Kurulumu, kurulum bölümü sorulana kadar devam ettirin. Burada silinemeyen disk bölümünü seçin ve bunu FAT olarak formatlayın. Dosyaların kopyalanmasına başlanmadan önce kurulumdan çıkın ve FDISK’i tekrar çalıştırın. Şimdi bu disk bölümünü de silebilirsiniz. Linux bölümlerini de genellikle bu şekilde silebilirsiniz, aksi halde Linux CD’siyle boot etmeniz ve 2000/XP’de olduğu gibi bölümü FAT’e dönüştürmeniz gerekir. Sabit diski boşalttıktan sonra yeni disk bölümlerini oluşturmaya başlayabilirsiniz. Ana menüdeki 1. seçenekle önce birinci disk bölümünü oluşturun. Burada ayrıca kullanıma sunulan tüm disk alanını veya bunun bir kısmını seçebilirsiniz. Sadece bir kısmını seçin ve istediğiniz kapasiteyi girin. Bunun 2047 MB’ın altında olmaması gerekiyor, disk kapasitesine (FAT32’ye) bağlı olarak bu çok daha fazla olabilir. Diskin kalanı her zaman uzatılmış bir disk bölümüne ayrılmış olmalıdır, bu yüzden bir sonraki adımda bunu oluşturun. FDISK, ihtiyaçlarınıza uygun olarak oluşturmak istediğiniz mantıksal sü- Bölümleme: FDISK ile disk bölümlemesi DOS olmayan bölümler yüzünden sorunlu olabilir. Defrag: Disk performansını yükseltmek için Windows’un Disk Birleştiricisi’ni düzenli aralıklarla çalıştırın. Eski ve yeni sabit disklerde de, CD/DVD sürücülerde de üç farklı jumper ayarı vardır: Master: Sürücü ana sürücü olarak kabloya bağlanır, ayrıca bu kabloya başka bir sürücü bağlıdır. Slave: Sürücü kabloya bağlı ikinci sürücüdür, elbette bu kabloda bir de master sürücü bağlıdır. Single/Master no Slave: Sürücü tek ba- şına ilgili kabloya bağlıdır, ikinci bir sürücü yoktur. JUMPER AYARLARI »Efendi mi, köle mi? k GÜNCEL KAPAK SABİT DİSKLER DONANIM | YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 64 CHIP | ŞUBAT 2004 rücüleri soracaktır. Burada, FDISK’e güvenmek dışında hata yapma şansınız yok, zira bu durumda yeni bir bölüm tablosu yazılacaktır.Yedek aldığınız için bu pek de vahim olmayacaktır, denemeye devam edin. Etkin diskin bölümü son olarak A harfiyle işaretlenecektir. FDISK’ten çıktıktan sonra bilgisayarı açılış disketinden yeniden başlatın, diskette format komutu da yer alacaktır. C sürücüsünü “format c: /s” komutuyla formatlayın. S parametresiyle sistem dosyaları transfer edilecek ve disk boot edebilir hale gelecektir. Daha sonra Windows 9x ve diğer sistemleri kurmaya başlayabilirsiniz. IDE kablo sorunu: Yuvarlatma hilesi ile kablo salatasına son IDE kablolar bilindiği gibi sadece çok kısa değil, aynı zamanda bükülmeye uygun olmayacak kadar geniştir. Bu yüzden dar kasalarda kablo bağlamak işkence halini alabilir. IDE kabloları daha rahat bağlamak için bir ipucu var. Bunun için bir IDE kablosunun damarlarını bıçakla ayırıp yuvarlatmak ve yapışkan bantla sarmak yeterli. Böylece “yuvarlak” bir IDE kablosu ortaya çıkar ve bağlaması çok daha kolaydır. Kabloları keserken kabloyu kullanılamaz hale getirme tehlikesi de var. Elinize fazla hakim değilseniz bu tip bir işleme girişmeyin ve hazır satılan yuvarlatılmış IDE kablolarından satın alın. UltraDMA sürücü kurulumu için dikkat edilmesi gerekenler Yeni bir UltraDMA sürücüsünün kurulumunda da dikkat edilmesi gerekenler var. Aksi halde diskinizden beklediğiniz verimi alamayabilirsiniz. UltraDMA/66’dan itibaren özel ve daha iyi bağlantı kablolarına ihtiyaç var, eski IDE kabloları sadece UltraDMA/33’e kadar çıkabiliyorlar. IDE denetleyiciniz bazı IDE sürücülerle sorun çıkartıyorsa çoğunlukla bir anakart BIOS güncellemesi sorunu halledecektir. Bu yüzden UltraDMA sürücüsünü kurmadan önce anakart üreticisinin destek sayfalarını ziyaret edin. Yeni diski ek bir kontrol kartı ile bağladıysanız, uyumluluk sorunlarında yine bu kart üreticisinin internet sayfalarını ziyaret etmelisiniz. Disk üreticileri eski denetleyicilerle geriye uyumlu kalabilmek için uğraşıyorlar, yani yeni ve daha hızlı diskler eski bir denetleyicide “daha yavaş” da olsa en azından çalışabilirler. Bu yüzden IDE diskler çoğunlukla piyasaya sürülen hallerinde eski bir moda çalışmak üzere ayarlanıyorlar. Bu tip “vites küçültülmüş” bir diski yeni ve hızlı bir denetleyiciye bağlayanlar kötü bir sürprizle karşılaşabilirler. Disk daha eski bir performans sınıfına aitmiş gibi tanınabilir ve daha yavaş çalıştırılır. Diskin gerçek performansını gösterebilmesi için bu durumda en hızlı moduna geçirilmesi gerekir. Bunun için de çoğunluka sabit disk üreticisinin bir programı kullanılır. Diskini OEM olarak bir bilgisayarcıdan alanlara çoğunlukla sadece disk verilir ve maalesef bu tip bir araç içeren disket veya kitapçık verilmez. Bu yüzden tek çare olarak disk üreticinizin internet sitesine bağlanmalı ve bu aracı indirmelisiniz. Bu tip bir araçla çalışma modunun değiştirilmesi oldukça kolay, ancak istenmeyen yan etkiler de ortaya çıkabilir: Veri güvenliği: Sabit disklerde yapılacak her türlü ince ayar tehlikeli olabilir. IDE diskin modu çoğunlukla veri kaybı olmaksızın değiştirilebilirse de, bundan uzak durun. Akıllı olanlar önce disklerinin modunu ayarlar, sonra üzerine veri yüklerler. Salt MS-DOS: Çoğu mod geçiş aracı Windows altında çalışmaz, DOS altından çalıştırılması gerekir. Bu yüzden sistemi bir DOS açılış disketinden açmanız gerekebilir. Bağlantı: Çoğu zaman için, modu değiştirilecek diskin ana IDE denetleyicisine bağlı olması gerekir. Ek denetleyicilere bağlı diskler tanınmayabilir. Bu yüzden geçici olarak diski ana denetleyiciye bağlayabilirsiniz. Yeni işletim sistemi kurulumundaki olası disk sorunları İşletim sistemi mümkün olduğunca en hızlı olan diske kurulmalıdır. Bu disk, anakartın IDE denetleyicisindeki ilk diskse, her şey yolunda demektir. İşletim sisteminin kurulacağı disk ek bir denetleyiciye bağlıysa, çıkacak sorunlara karşı hazırlıklı olun. İşletim sisteminin kurulum rutini hedef diski ilk porta bağlı olmadığı için bulamıyorsa, IDE denetleyici için uygun bir sürücü disketini hazır bulundurmalısınız. Mesela Windows 2000 bu tip bir sürücü disketi istiyor. Güncel Intel IDE sürücüsünü http://support.intel.com/support/ chipsets/storagedrivers/ultraATA/ adresinde bulabilirsiniz. Her IDE kablosuna biri “master” diğeri de “slave” olarak ayarlanması gereken iki cihaz bağlanabilir. Her IDE veya ATAPI sürücüsünün arka panelinde bunun için bir jumper bulunur. Çoğu diskin üzerine master ve slave için jumper ayarları basılmıştır. Ancak özellikle eski disklerde bu ayarları bulamayabilirsiniz. Bu durumda disk üreticisinin web sayfasında diskin kitapçığını aramanız gerekir. _ Ufuk Yamankılıçoğlu, uyaman@chip.com.tr Sorunsuz kablo: Bu adreste IDE kabloları “yuvarlatmak” için ayrıntılı bilgiler var. Montaj: IDE kablosunun kırmızı renkli tarafı güç kablosunun yanında olmalı. İkili oyun: Aynı kabloya iki disk bağlarken jumper ayarlarına dikkat. Jumper sorunu: Jumper ayarları maalesef üreticiden üreticiye değişiyor. GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ HABER YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 68
 
Cep telefonları | Ekran kartları | Masaüstü | Notebook | Ses kartları | Webcam | Klavye & Fare | Yazıcılar | Tablet Ev Sineması
Mp3 Player | Usb Bellekler | Video kameralar | Fotoğraf Makinesi | Taşınabilir diskler | LED & LCD Tv | Monitörler | OEM | PDA
Navigasyon | Oyun Konsolu