CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 Bilgisayar kullanan hemen herkes, overclock teriminin ne anlama geldiğini bilir. Ancak bu işlemin nasıl yapılacağı, çoğu kullanıcı için büyük bir bilinmezin ötesine geçmez. İki bölüm halinde yayınlayacağımız bu yazı dizisinde, overclock hakkında bilmeniz gereken tüm detayları bulabilirsiniz. ___A’___d___a___n___ ___Z’___y___e___ ___O___v___e___r___c___l___o___c___k___ ___-___ ___B_____l_____m___ ___1___:___ İ___f___l___l___e___m___c___i___l___e___r İşlemci ve ekran kartı gibi bileşenlerin hemen hepsi, belli bir hızda çalışmak üzere tasarlanmıştır. Eğer Intel bir işlemciyi 2.0 GHz’lik hız ile piyasaya sürüyorsa, bu işlemcinin belirtilen hızda sorunsuz çalıştığını anlayabiliriz. Çünkü şirket, geliştirme aşamasında yaptığı tüm test ve denemeleri bu hıza göre yapmıştır. Ancak bahsettiğimiz bu hızlar, aslında bileşenlerin ulaşabileceği en yüksek performansı temsil etmezler. Yani 2.0 GHz’- lik bir işlemci, pratikte bu rakamın çok daha üzerine ulaşabilir. Overclock kavramı, tam da bu noktada devreye giriyor. Bir bileşeni, üreticinin belirttiği hızın daha üzerindeki hızlarda çalıştırma işlemine “overclock” adı verilir. Örneğin 2.0 GHz’lik bir işlemci, overclock ile 2.66 GHz’lik çalışma hızına ulaşabilir. Ancak üreticiler, ürünlerinin belirtilen hızlardan farklı bir hızda sorunsuz çalışacağını asla garanti etmezler. Hatta bir bileşeni overclock ile hızlandırmak, o bileşenin garanti kapsamı dışında kalmasına bile neden olacaktır. Yani donanım üreticileri, overclock konusuna hiç de sıcak bakmıyorlar. Üreticiler desteklesin ya da desteklemesin, overclock ile yüksek performans değerlerine ulaşabileceğiniz gerçeği asla değişmez. Ancak işin içinde çok büyük risklerin bulunduğunu da asla unutmayın. Overclock hakkında bilmeniz gereken tüm ayrıntıları, iki ay sürecek bu yazı dizimizde bulacaksınız. İlk bölümü işlemcilerin nasıl hızlandırılabileceği konusuna ayırdık. Önümüzdeki ay yayınlayacağımız ikinci bölümde ise ekran kartlarının overclock edilmesinden bahsedeceğiz. ___O___v___e___r___c___l___o___c___k___ ___i___l___e___ ___sı___nı___r ___t___a___nı___m___a___y___a___n___ ___i___f___l___l___e___m___c___i___l___e___r 111 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 Overclock ile işlemcilerin çalışma hızını artırmak İşlemcileri birbirlerinden ayırmamızı sağlayan en önemli özellik, kuşkusuz çalışma hızlarıdır. Örneğin piyasada aynı çekirdeğe sahip olan pek çok farklı Pentium 4 modeli bulmanız mümkün. Bahsettiğimiz bu fark ise, büyük oranda çalışma hızlarından kaynaklanıyor. Bir işlemcinin çalışma hızının belirlenmesi için, FSB (Front Side Bus) hızının özel bir çarpan değeri ile çarpılması yeterlidir. Overclock işlemi ise, bu değerlerden herhangi birisinin ya da her ikisinin de değiştirilmesi ile gerçekleştirilir. Bu işlemin pratikte nasıl gerçekleştiğinden, ilerleyen bölümlerde bahsedeceğiz. Ancak öncelikle bazı temel kavramlar hakkında bilgi sahibi olmanızda yarar var. Aksi halde ayarları yanlış yapabilir ve istenmeyen sonuçlarla karşılaşabilirsiniz. Front Side Bus hızı hakkında bilmeniz gereken detaylar FSB, en basit şekliyle işlemciyi ve anakart üzerinde yer alan kuzey köprüsü yongasını birbirine bağlayan veriyolu olarak tanımlanabilir. Başka bir deyişle FSB, işlemci ve diğer bileşenler arasındaki veri akışının gerçekleşmesini sağlar. İşte bu veriyolunun kullandığı hıza da “FSB hızı” deniliyor. Bazı kaynaklarda, “FSB hızı” yerine “sistem veriyolu hızı” teriminin kullanıldığını da görebilirsiniz. Ancak bu iki terimi birbirlerinden ayırmak, kavram kargaşasını önlemek açısından çok daha mantıklıdır. Piyasada bulabileceğiniz işlemcilerin hepsi aynı FSB hızını desteklemez. Intel, Pentium 4 işlemcilerinde 100 MHz’den başlayarak 133 ve 200 MHz’e kadar ulaşan FSB hızlarını kullanıyor. AMD ise, Athlon XP’lerin desteklediği FSB hızlarını 133, 166 ve 200 MHz olarak belirlemiş. Ancak teknik verilere göz atarsanız, belirtilen değerlerin çok daha yüksek olduğu mutlaka dikkatinizi çekecektir. Bu yüzden göreceğiniz yüksek değerlere “sistem veriyolu hızı” demek daha doğru olur. Peki ama bu ayrımı neden yapıyoruz? Örneğin kullandığımız sistemde bulunan işlemcinin Pentium 4 2.80C olduğunu varsayalım. Bu işlemcinin teknik özellikleri arasında, 800 MHz gibi oldukça yüksek bir veriyolu hızı göreceksiniz. Ancak bu hız, aslında işlemci çekirdeğinin sahip olduğu gerçek hız değildir. 2.80C işlemciler, standart olarak 200 MHz’lik FSB hızını desteklerler. Sistem veriyolu hızı olarak adlandırdığımız 800 MHz, tüm Pentium 4 işlemcilerde kullanılan ve QPD (Quad Pumped Bus) adını taşıyan farklı bir teknolojiden Overclock ile işlemcinizin ya da ekran kartınızın performansını önemli oranda artırabilirsiniz. Ancak bu işlemi doğ- ru ve dikkatli bir şekilde yapmazsanız, bileşenlerde geri dönüşü olmayan sorunlarla karşılaşmanız da kaçınılmaz olacaktır. Örneğin aşırı voltaj artırımı, bir işlemcinin kullanılamaz hale gelmesine neden olacaktır. Ayrıca bir bileşeni standart hızından daha hızlı çalıştırmak, o bileşenin ömrünü de kısaltabilir. Bu yazının amacı okuyucuları overclock yapmaya teşvik etmek değil; sadece overclock konusunda fikir sahibi olmaları nı sağlamaktır. Burada anlatı- lanları deneyip denememek de tamamen sizin tercihinize bağlı. İşe başlamadan önce, overclock ile neler kazanabilece ğinizi ve bu işin sonunda sizi bekleyen riskleri dikkatli bir biçimde karşılaştırın. Çünkü karşınıza çıkabilecek arızaların tek sorumlusu, yine kendiniz olacaksınız. __??__N___C___E___ ___K___A___R___A___R___ ___V___E___Rİ___N __?{___O___v___e___r___c___l___o___c___k___ ___y___a___p___m___a___k ___y___a___ ___d___a___ ___y___a___p___m___a___m___a___k İşlemcilerin desteklediği sistem veriyolu hızları, 400 MHz, 533 MHz ya da 800 MHz olabilir. Bu noktada dikkat etmeniz gereken en önemli nokta ise, doğru anakartı seçebilmektir. Örneğin 200 MHz FSB hızı sunan bir Pentium 4 iş- lemciyi ele alalım. Bu işlemcinin destekledi ği sistem veriyolu hızı 800 MHz’dir (200 MHz x 4). Bu durumda kullanacağınız anakart üzerindeki yonga setinin de, 800 MHz’lik sistem veriyolu hızını desteklemesi gerekir. Yazı içerisinde bahsettiğimiz Pentium 4 iş- lemciden en iyi performansı almak istiyorsanı z, tercihinizi 875P, 865PE, 865G, 865GV ve 848P gibi yonga setlerinden yana kullanmalısınız. Çünkü bu yonga setleri, 800 MHz’lik sistem veriyolu hı- zına sahiptir. Ancak 845E, 845PE ve 850E gibi yonga setlerinde ulaşılabilen maksimum hız 533 MHz ile sınırlıdır. Yetersiz hıza sahip olan bir anakart kullanmanız, overclock ile elde edece- ğiniz performans artışını da doğrudan etkiler. Çünkü FSB hızının artırılması, aynı zamanda daha hızlı bir sistem veriyolunu gerektirecektir. ___H___E___P___Sİ___ ___A___Y___N___I___ ___D___E/İ___L __?{___S___i___s___t___e___m___ ___v___e___r___i___y___o___l___u ___hı___zı___n___a___ ___d___i___k___k___a___t___ ___e___d___i___n Çalışma hızları: Bir işlemcinin çalışma hızı, FSB hızının özel bir çarpan değeri ile çarpılması sonucunda belirleniyor. FSB hızı nedir, ne değildir? İşlemcilerin desteklediği FSB hızları aslında sistemin kullandığı efektif hızı temsil etmezler. Quad Pumped Bus: Pentium 4 işlemcilerin kullandığı QPD teknolojisi, FSB hızının dört kat artırılmasını sağlar. Yonga setinin önemi: Kullandığınız anakart, işlemcinin desteklediği sistem veriyolu hızı ile uyumlu olmalı. GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ A’dan Z’ye Overclock YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 112 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 kaynaklanıyor. Bu teknoloji, işlemcinin sahip olduğu FSB hızını dört kat daha yukarıya taşımakla görevli. Yani FSB hızı aslında 200 MHz iken, sistem veriyolu hızı 800 MHz’e (200 MHz x 4) kadar yükseltilebiliyor. Şimdi de Athlon XP 2500+’ya sahip olduğunuzu düşünün. Bu işlemci, aslında 166 MHz’lik FSB hızını destekler. Ancak AMD’nin Athlon XP işlemcileri DDR teknolojisini kullanırlar. DDR teknolojisi, efektif veriyolu hızının iki katına çıkması anlamına geliyor. Yani işlemcimizin FSB hızı 166 MHz iken, sistem veriyolu hızı 166 MHz x 2 = 333 MHz olacaktır. Kısacası FSB hızı dendiğinde reel değer, sistem veriyolu hızı dendiğinde ise efektif değer, anlaşılmalıdır. Overclock işlemi için kullanacağımız değer ise, reel değer yani FSB hızı olacak. FSB hızı, PCI ve AGP veriyollarının hızını da belirliyor FSB hızı konusunu kapatmadan önce, PCI ve AGP veriyollarından da bahsetmekte yarar var. FSB’nin işlemci ve kuzey köprüsü yongası arasındaki veriyolu olduğunu bir kez daha hatırlayın. Yani PCI yuvalarındaki kartlar, sabit diskler ve AGP portuna taktığımız ekran kartları da, aslında işlemci ile bağlantıyı FSB aracılığıyla sağlıyorlar. Ancak bu tip bileşenlerin standart FSB hızına ulaşmaları mümkün değil. Örneğin PCI veriyolunu kullanan bazı bileşenler, çoğu zaman 35 MHz’lik hızlarda bile sorun çıkartabiliyorlar. Eğer PCI veriyolu hızı FSB hızı ile aynı olsaydı, hemen hemen hiçbir bileşeni çalıştırmamız da mümkün olamazdı. Bu yüzden standart bir bilgisayar sisteminde FSB hızı ne olursa olsun, kullanılan PCI veriyolu hızı 33 MHz ve AGP veriyolu hızı da 67 MHz olarak belirlenmiştir. Peki ama hem 133 MHz, hem 166 MHz, hem de 200 MHz’lik FSB hızlarında PCI ve AGP veriyolu hızları nasıl sabit tutulabiliyor? İşte tam da bu noktada bazı oranlar devreye girmek zorunda. Örneğin 133 MHz FSB hızına sahip bir işlemciyi ele alalım. Bu işlemcide kullanılan oran, BIOS ekranında “4:2:1” şeklinde belirtilmiştir. Buradaki 2, AGP veriyolunun FSB’ye oranla iki kat yavaş olacağı anlamına gelir. 4 ise PCI veriyolunun FSB hızından dört kat düşük olmasını sağlar. Eğer işlemcimiz 100 MHz FSB hızına sahip olsaydı, oranımız da “3:2:1” olacaktı. Veriyolu hızları, ilk bakışta karmaşık bir konu gibi görünebilir. İlerleyen bölümlerde bu konuyu daha iyi anlayabilirsiniz. İşlemcilerin çalışma hızının belirlenmesi için, FSB hızının özel bir çarpan değeri ile çarpılması gerektiğini daha önce söylemiştik. Çarpan değeri, işlemcinin tek bir çevrimde kaç kez işlem yaptığını anlamamızı sağlar. Ne demek istediğimizi küçük bir örnekle açıklayalım... Yine Pentium 4 2.8C’yi ele alalım. Bu işlemci 200 MHz FSB hızına sahip ve çalışma hızı da 2.800 MHz. 2.800 MHz’in anlamı, FSB hızının belli bir çarpan değeriyle artırıldığıdır. Bu değeri bulmak için 2.800’ü 200’e bölmemiz gerekir. Yani örneğimizde kullanılan çarpan 14’tür. Pentium 4 ve overclock: FSB hızını değiştiriyoruz Overclock işlemi için FSB hızının ya da çarpan değerinin değiştirilmesi yeterli olacaktır. Ancak Pentium 4 işlemcileri overclock ile hızlandırmak için sadece tek bir yöntem kullanılabilir; o da FSB hızını değiştirmek. Çünkü Intel, işlemcilerini üretirken çarpan değerini belli bir rakam ile sınırlıyor. Yani siz ne kadar değiştirirseniz değiştirin, bu değer her zaman için sabit kalacaktır. Overclock’a başlamadan önce, BIOS’u çok iyi tanıyor olmalısınız. Çünkü tüm işlemi BIOS üzerinden gerçekleştireceğiz. Anakartlarda kullanılan BIOS’lar, k Orantıya dikkat edin: PCI ve AGP veriyolu hızlarının sabit tutulması, özel orantı değerlerinin kullanımı ile mümkündür. FSB hızını değiştirmek: Pentium 4 işlemcileri overclock etmek, ancak FSB hızının arttırılması ile gerçekleşebilir. BIOS'u doğru tanıyın: Overclock yapma fikrine sıcak bakıyorsanız, BIOS üzerindeki seçenekleri de yakından tanımalısınız. Overclock konusunda yapılan en büyük yanlışlardan biri, her işlemcinin aynı potansiyele sahip olduğu fikridir. Örne- ğin Pentium 2 2.0 GHz’in hızı 2.66 GHz’e kadar çıkabiliyorsa, Pentium 4 3.2 GHz’in de yaklaşık 660 MHz hızlandı rılabileceği düşünülür. Ancak overclock işlemi için bu tip bir doğru orantı kuramayız. Bir işlemcinin overclock potansiyelini belirleyen temel unsur, kullanılan çekirdek tipidir. Her çekirdek tipi, aslında belli bir overclock potansiyeli sunar. Bu yüzden aynı çekirdeği kullanan iş- lemcilerden yavaş olanı, her zaman için daha yüksek bir overclock potansiyeline sahip olacaktır. P4 2.0 GHz ile neredeyse P4 2.8 GHz seviyesine ulaşılabilir. Ancak P4 3.2 GHz’in çok daha yüksek hızlara ulaşması pek mümkün olmaz. Çünkü 3.2 GHz’lik hız, zaten Northwood çekirdeğinin ulaşabildiği uç değerlerden birisidir. Aynı durum grafik işlemciler için de geçerli. Bunun en güzel örneği ise, Ti4200’lerin sahip olduğu inanılmaz overclock potansiyelidir. Aynı potansiyele Ti4600’lerde rastlamanız mümkün değil. ___H___A___N___Gİ___ İ___f___i___L___E___M___Cİ___? __?{___O___v___e___r___c___l___o___c___k___ ___i_____i___n___ ___d___o__?d___r___u ___i___f___l___l___e___m___c___i___y___i___ ___s___e_____i___m___i GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ A’dan Z’ye Overclock YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 114 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 marka ve modele göre çeşitli farklara sahip olabilirler. Bu yazıda referans olarak “Phoenix AwardBIOS”u kullanacağız. Overclock işlemi için BIOS’u doğru kullanmak BIOS ekranını açtığınızda, karşınıza çıkacak ilk seçenek Soft Menu olacaktır. İşte, overclock işlemi için ihtiyaç duyacağınız hemen her şeyi bu seçenek altında bulacaksınız. Ekranın üst kısmında işlemcinizin adı ve çalışma hızı belirtilir. Bu bölümün altında ise, CPU operating speed, yani “işlemci çalışma hızı” yer alır. İlk bakışta overclock için bu seçeneği kullanmak yeterli gibi görünse de, aslında bu pek mümkün değil. Bu seçenekte kendi işlemcinizden daha hızlı bir işlemci seçmeniz, sadece çarpan değerinin artırılması anlamına gelir. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi, çarpan değerinin değiştirilmesi mümkün değil. Bu yüzden diğer seçeneklere başvurmak zorundasınız. CPU operation speed seçeneğinde göreceğiniz user defined satırını işaretleyerek gerekli seçenekleri açmanız mümkün. Ext. Clock satırının karşısında “XXX/XX/XX” şeklinde sıralanan üç farklı değer bulunur. İşte bu değerler, ilk bölümde anlattığımız veriyolu hızlarını temsil eder. Eğer işlemciniz 133 MHz FSB hızına sahipse, bu durumda göreceğiniz rakamlar “133/66/33” şeklinde olacaktır. Buradaki 133, sizin de tahmin edebileceğiniz gibi FSB hızını belirtir. 66 AGP veriyolu hızı, 33 ise PCI veriyolu hızı için kullanılmıştır. FSB hızını artırmak için [Page Down] tuşuna basmanız gerekir. Bu tuşa her basışınızda, 133 değeri de birer birer artacaktır. Böylece FSB hızını normal değerinden daha yukarı bir değere getirmiş olursunuz. Ancak bunu yaparken dikkatli olmalısınız; çünkü belli bir noktadan sonra işlemci, belirtilen hızı kaldıramaz ve sisteminiz de açılmaz. Böyle bir durumla karşılaşırsanız, yapmanız gereken BIOS’u resetlemektir. BIOS’u resetlemek için, anakart üzerindeki küçük bir jumper kullanılır. Bu jumper’ın yerini ve nasıl kullanılacağını, anakartınızın kullanım kılavuzunda bulabilirsiniz. PCI veriyolu hızı ve işlemcilerin kullandığı çarpan değerleri FSB hızını değiştirirken, PCI ve AGP veriyolu hızlarının da belli oranlarda değiştiğini göreceksiniz. Bu değişimin nedeni, yukarıda da bahsettiğimiz oranlardır. 133 MHz’lik FSB hızı için bu oranların “4:2:1” olduğunu biliyorsunuz. Yani FSB’yi 140 MHz’e çıkartırsanız, AGP veriyolu hızı 140 / 2 = 70 MHz ve PCI veriyolu hızı da 140 / 4 = 35 MHz olur. Bu noktada, PCI veriyolunun çok hassas olduğunu ve 35 MHz’in üzerinde büyük sorunlar yaşatabileceğini hatırlamanızda yarar var. İşte bu yüzden, AGP ve PCI veriyolu hızlarını standart değerlerinde sabit tutmalısınız. Eğer PCI bus frequency (PCI veriyolu hızı) seçeneğine göz atarsanız, karşısında “ext. Clock/4” yazdığını göreceksiniz. Bu- Eski ayarlara dönüş: BIOS'u resetlemek için, anakart üzerinde göreceğiniz küçük bir jumper'dan yardım almalısınız. Eğer overclock ile işlemcinizin sınırlarını zorlamaya karar verdiyseniz, öncelikle soğutma sisteminizi gözden geçirmeniz gerekecek. Çünkü overclock işlemi, işlemcilerin normal çekirdek hızının da artması na neden olacaktır. Hele bir de voltaj değerini yükseltirseniz, soğutmanın önemi bir kat daha artacaktır. Eğer işlemcinizle birlikte gelen standart soğutucuyu kullanıyorsanız, bu so- ğutucuyu termik macun ile desteklemeniz şart. Termik macunun görevi, işlemci ile soğutucu arasında kusursuz teması sağlamaktır. Çünkü ne soğutucunun alt kısmı, ne de işlemcinin yüzeyi tamamen düz olamaz. Bu durumda işlemci ve soğutucu arasında gözle görülemeyecek küçük boşluklar oluşur. Termik macunu da bu boşlukları doldurmak için kullanıyoruz. Termik macunun kullanımı aslında oldukça kolaydır; sadece biraz dikkat gerektirir. Pentium 4 işlemcilerde, çekirdek metal bir yüzeyin altında yer alır ve bu metal yüzey, neredeyse işlemcinin üst kısmını tamamen kaplar. Termik macunu bu metal yüzey üzerine dikkatli bir şekilde sürmelisiniz. Bunu yaparken yüzey dı- şına taşmamaya özen gösterin. Athlon XP işlemcilerde ise, çekirdek iş- lemcinin ortasında yer alır ve metal yüzeyle korunmaz. Bu yüzden macunun çekirdek üzerine sürülmesi sırasında daha dikkatli olmalısınız. Çünkü termik macun sadece çekirdek üzerinde bulunmalı, asla taşmamalıdır. Kutulu işlemcilerle birlikte gelen termik macunlar, genellikle yüksek bir performans sunamıyorlar. Bu yüzden küçük bir harcama ile daha kaliteli bir macun satın almanızda yarar var. Ülkemizde de satılan “Arctic Silver” markalı termik macunlar, büyük oranda gümüş alaşımından oluştukları için soğutma konusunda son derece başarılı. Eğer kalitesiz bir macun kullanırsanız, ortalama bir Pentium 4 işlemcinin çekirdek ısısı da 40-45 derece civarında seyreder. Kaliteli bir termik macun ise, bu rakamı 30-35 dereceye kadar düşürecektir. Henüz tam anlamıyla yaygınlaşmış olmasalar da, soğutma işlemi için kullanan alternatif sistemlerden de bahsetmekte yarar var. Bu sistemler arasında en çok dikkat çekeni, kuşkusuz suyla soğutma. Suyla soğutmanın temelinde fanlar yer almaz. Bunun yerine kasaya özel bir sistem monte edilir ve soğutma işlemi de su akımıyla sağlanır. Ancak bu sistemin montajı oldukça zordur ve maliyeti de son derece yüksektir. Yinede sağladığı so- ğutma oranı, standart bir soğutucu/fan sisteminden çok daha yüksek olacaktır. __?{___T___e___r___m___i___k___ ___m___a___c___u___n___ ___k___u___l___l___a___nı___mı___nı___n___ _____n___e___m___i ___Y__??__K___S___E___K___ ___I___S___I___Y___A___ ___T___E___S___Lİ___M___ ___O___L___M___A___Y___I___N Isıya karşı macun: İşlemci ile birlikte gelen standart soğutucular, mutlaka kaliteli bir termik macun ile desteklenmelidir. k GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ A’dan Z’ye Overclock YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 116 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 nun anlamı, PCI veriyolu hızının FSB veriyolu hızına oranla dört kat daha düşük olacağıdır. Yapılması gerekense, bu seçeneği “33 MHz (fixed)” şeklinde değiştirmek. Böylece FSB hızı değişse de, PCI veriyolu hızı 33 MHz’de sabit kalacaktır. Yani sadece FSB ile oynama şansına sahip olacaksınız. Bu noktada bilinmesi gereken, tüm anakartların PCI veriyolunu hızını sabitleme olanağı sunmadığıdır. Eğer bu tip bir anakarta sahipseniz, overclock işlemi konusunda büyük bir beklentiniz olmamalı. Multiplier Factor seçeneği, çarpan değerinin belirlenmesi için kullanılıyor. Ancak bu seçeneği kullanarak yapabileceğiniz bir şey yok. Görüntüde çarpanı ne kadar değiştirirseniz değiştirin, sonuçta herhangi bir değişiklik olmaz. Örneğin işlemciniz “x21” çarpanına sahipse, bu menüyü kullanarak değeri “x24” yapabilirsiniz. Ancak BIOS’tan çıktığınızda çarpanın tekrar “x21”e döndüğünü göreceksiniz. Gelelim bellek veriyolu hızına... DRAM Ratio (CPU:DRAM) seçeneği, FSB ve bellek veriyolu hızları arasındaki orantıyı belirlemenizi sağlar. Bu oran genellikle “1:1” olarak ayarlanmıştır ve değiştirilmesine de gerek yoktur. “1:1”in anlamı, FSB ile bellek hızlarının aynı oranda değişeceğidir. Yani 133 MHz’i 143 MHz yaparsanız, bellek hızları da aynı oranda artar. Başka bir deyişle FSB hızını arttırmakla sadece işlemci üzerinde overclock yapmış olmazsınız; bu işlem sonucunda bellekler de hızlandırılmış olur. Yüksek voltaj değerleri ile maksimum overclock potansiyeli Overclock yaparken dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan birisi de voltaj değerleridir. Her işlemci, normal şartlarda çalışırken belli bir voltaj büyüklüğüne ihtiyaç duyar. Örneğin Pentium 4 2.8 GHz için bu büyüklük 1.525 V’tur. Diyelim ki FSB hızını belli bir noktaya kadar sorunsuz artırmayı başardınız. İşte bu noktadan sonra devreye voltaj büyüklüğü girer. 1.525 V ile başarısız olan bir overclock deneyimi, voltajı 1.6 V’a çıkarttığınızda başarı ile sonuçlanabilir. İşlemci voltajını değiştirirken çok dikkatli olmalısınız. Eğer voltaj büyüklüğünü anormal derecede artırırsanız, işlemcinin bir daha çalışmaması gibi büyük sorunlarla karşılaşmanız mümkün. Bu yüzden voltaj büyüklüğünü asla 1.7 V’un üzerine çıkartmayın. Voltaj üzerinde yapılacak değişiklikler, iyi bir soğutma sisteminin önemini de büyük oranda artırır. Standart bir soğutucu kullanıyorsanız, voltajla oynamamanızda yarar var. İşlemci voltajını değiştirebileceğiniz gibi, bellek voltajı üzerinde değişiklikler yapma şansına da sahipsiniz. Örneğin 266 MHz’lik DDR-SDRAM modülleri, 2.5 V güce ihtiyaç duyarlar. Ancak FSB hızıyla birlikte bellek veriyolu hızı da artacağından, bir süre sonra bu rakamı artırmanız gerekebilir. Tabii bunun için çok kaliteli modüllere ihtiyacınız olacak. Eğer piyasada satılan ve markası bile belli olmayan kalitesiz modülleri kullanıyorsanız, voltaj değerlerini değiştirmeyi düşünmeyin. Ayrıca bu tip modüllerin çıkabilecekleri hızın da çok kısıtlı olduğunu hatırlatalım. Yani başarılı bir overclock işlemi için işlemci ne kadar önemliyse, bellek modüllerinin kalitesi de aynı oranda önemlidir. Piyasada bulabileceğiniz bazı DDRSDRAM bellek modülleri, soğutucu ile destekleniyor. Bu soğutucular, overclock işlemi sırasında çok işinize yarayabilir. İki farklı Pentium 4 işlemci ile overclock denemeleri Overclock işleminin Intel markalı işlemciler için sağlayacağı performans artışını görmek için, test merkezimizde iki farklı işlemci kullandık. İlk olarak 133 MHz’lik FSB hızını destekleyen Pentium 4 2.80 GHz ile elde ettiğimiz sonuçlara göz atalım. 2.800 MHz çekirdek hızı sunan işlemcide çarpan değeri olarak “21” kullanılmış. Küçük bir hesaplama ile bu hıza nasıl ulaşıldığını rahatlıkla anlayabilirsiniz. 133 MHz FSB hızını 21 ile çarparsanız, ortaya çıkan rakamın yaklaşık olarak 2.800 olduğunu göreceksiniz. İşlemcimizin standart değerleri ile (133 MHz FSB, 67 MHz AGP, 33 MHz PCI) yaptığımız PC Mark 2002 testlerinde CPU sonucunun 6.780 Mark, bellek sonucunun ise 5.839 Mark olduğunu belirledik. Daha sonra FSB hızını 143 MHz’e yükseltmeyi denedik. Tabii bunu yaparken PCI ve AGP veriyolu hızlarını standart değerlerinde sabitlemeyi de ihmal etmedik. FSB hızının 143 MHz’e yükseltilmesi, işlemcinin çalışma hızının da 3.03 MHz (143 MHz x 21) olmasını sağladı. Bu hızda yaptığımız PC Mark 2002 testleri, CPU puanının 7.055’e, bellek puanının ise 5.996’ya yükseldiğini ortaya koydu. Yani FSB hızını sadece 10 MHz artırmamız, işlemci performansını da yüzde 10 oranında artırmayı başardı. Sıradaki overclock denememizi ise, Pentium 4 2.0 GHz ile gerçekleştireceğiz. Üstelik bu kez çok daha yüksek bir performans artışını amaçlıyoruz. Çünkü işlemci, overclock potansiyeli açısından oldukça başarılı bir örnek. Testimizde, overclock işleminin oyunlar üzerindeki etkisini görmeyi amaçladık. Bu yüzden 3D Mark 2001 SE ve Quake III gibi yazılımları kullandık. Ayrıca voltaj değerlerinin değiştirilmesinin pratikteki sonuçlarını; yine bu test ile anlayacaksınız. Öncelikle işlemcinin standart özellik- Sabit veriyolu hızları: Anakartın PCI ve AGP veriyolu hızlarını sabit tutabilmesi, overclock sırasında işinize yarayabilir. En hassas konu: Voltaj büyüklüğünü aşırı derecede artırmak, işlemcinizin de kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir. Pentium 4 2.80 GHz ve overclock P4 2.80 GHz (133MHz x 21) P4 2.80 GHz @ 3,03 GHz (143 MHz x 21) PC MARK 2002 CPU 6.780 Mark 7.055 Mark PC MARK 2002 MEM 5.839 Mark 5.996 Mark k GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ A’dan Z’ye Overclock YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 118 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 lerine göz atalım... Pentium 4 2.0 GHz, 100 MHz FSB hızını destekliyor ve çarpan değeri olarak da “20” kullanılmış. Yine küçük bir hesaplama yaparsak, işlemcinin çalışma hızının 2.000 MHz (100 MHz x 20) olduğunu görebiliriz. Çarpan değerini değiştiremeyeceğimize göre, yapmamız gereken yine FSB hızı üzerinde oynamak. İnanılması güç olsa da, 100 MHz’lik FSB hızını 133 MHz’e kadar yükseltmeyi başardık. Ancak bu hıza ulaşmak, standart voltaj değerleri ile mümkün olmadı. Bu yüzden işlemci voltajını da, tehlike yaratmayacak en üst sınır olan 1.7 V’a kadar yükseltmek zorunda kaldık. Yani sonuçta 2.0 GHz’lik işlemciyi tam 2.66 GHz hızında çalıştırmış olduk. Üstelik bu işlem sonucunda herhangi bir stabilite sorunu da yaşanmadı. PCI ve AGP veriyolu hızlarını ise, ilk örnekte olduğu gibi yine 33 MHz / 67 MHz değerlerinde sabit tuttuk. Bu büyük artışın pratikteki sonuçlarını, “Pentium 4 2.0 GHz ve overclock” tablomuzda görebilirsiniz. Ancak burada söylenebilecek tek şey, performans artışının yüzde 15 ile 20 arasında değiştiğidir. Başka bir deyişle herhangi bir harcama yapmadan, Pentium 4 2.0 GHz işlemcinizi 2.66 GHz işlemci gibi çalıştırabilirsiniz. Tabii soğutmaya da gerekli önemi vererek... Athlon XP ve overclock: Çarpan kilidini kırmak Sırada AMD’nin Athlon XP işlemcileri var. Ancak bu konu, Pentium 4’lerin overclock edilmesinden biraz farklı. Çünkü Athlon XP’lerde yapabileceğiniz değişiklikler, sadece FSB hızı ile sınırlı değil. Bu tip işlemcilerde çarpan değerini değiştirme şansına da sahipsiniz. Athlon XP’lerde FSB hızının değiştirilmesi için, Pentium 4’lerde yapılan işlemlerin tekrarlanması yeterli olacaktır. Yani yine BIOS’un ilgili seçeneğine girmeli ve buradaki ayarlar üzerinde değişiklikler yapmalısınız. Bu yüzden FSB hızı konusuna bir kez daha girmek istemiyoruz. Athlon XP işlemcilerde çarpan değerini değiştirmek içinse, öncelikle birkaç küçük modifikasyon yapmak zorundasınız. Çünkü AMD de, işlemcilerini üretirken bu değeri kilitlemeyi tercih ediyor. Ancak bu kilidi kırmak, aslında hiç de zor değil. Tbred ya da Barton çekirdekli Athlon XP işlemcileri yakından incelerseniz, üzerlerinde birçok köprü bulunduğunu göreceksiniz. Bu köprüler “L1”, “L2”, “L3” gibi isimlerle birbirlerinden ayrılabilirler. Her bir köprü, karşılıklı olarak yerleştirilmiş birer kontak noktasından oluşur. Çarpan kilidini kırmak için, L1’i oluşturan 4 köprüyü de birleştirmeniz gerekli. Birleştirme işlemini yapmak için, öncelikle gümüş karışımlı iletken verniğe ihtiyacınız olacak. Bu maddeyi herhangi bir bilgisayar mağazasından satın alabilirsiniz. Verniği karşılıklı kontak noktalarının arasına sürerken çok dikkatli olmalısınız. Çünkü her bir köprü, diğerlerinden bağımsız olarak birleştirilmelidir. Başka bir deyişle, örneğin ilk köprü ve ikinci köprü, kesinlikle temas etmemelidir. Eğer dört köprüyü de doğru şekilde birleştirmeyi başarırsanız, artık çarpan kilidini değiştirmek için hazırsınız demektir. Pentium 4 işlemcilerin FSB hızını değiştirirken, BIOS’da yer alan Multiplier Factor seçeneğinden de bahsetmiştik. Bu seçenek altında göreceğiniz değer, işlemcinin kullandığı çarpanı temsil ediyor. L1 köprülerini birleştirdiğinize göre, artık bu değeri de hiç zorlanmadan değiştirmeniz mümkün. Örneğin 133 MHz FSB hızı sunan bir Athlon XP “x11” çarpanı ile destekleniyorsa, bu işlemcinin çalışma hızı da 1463 MHz (133 x 11) olacaktır. Eğer siz, “x11” değerini “x12” olarak değiştirirseniz, hız bu kez 1596 MHz’e (133 x 12) yükselir. Çarpan kilidini kırmak, overclock işlemi için önemli bir esneklik sağlamaktadır. Ancak unutmamanız gereken, işlemcinin bu şekilde garanti kapsamı dışında kalacağı olmalıdır. Yani sorun yaşanması durumunda, herhangi bir hak talep etme şansınız da kalmaz. Athlon XP 2500+’yı Athlon XP 3200+’ya dönüştürüyoruz Athlon XP’lerin overclock potansiyelini görmek için, Barton çekirdeğine sahip olan Athlon XP 2500+’yı kullandık. Önce, yukarıda da anlattığımız gibi L1 köprülerini birleştirdik. Bu sayede çarpan değerini değiştirmemiz de mümkün olabildi. Standart bir Athlon XP 2500+’da, FSB Pentium 4 2.0 GHz ve overclock P4 2.0 GHz (100 MHz x 20) P4 2.0 GHz @ 2.66 GHz (133 MHz x 20) 3D MARK 2001 SE 10.213 Mark 11.370 Mark QUAKE III (1024x768) 228 fps 249 fps COMANCHE 4 (1024x768) 38fps 45 fps Overclock sonuçları: Pentium 4 2.0 GHz'i 2.66 GHz hızında çalıştırdığımızda, Quake III test sonuçları da önemli oranda iyileşti. Çarpan kilidini açmak: Athlon XP'leri overclock etmek için başvurabileceğiniz tek yöntem, FSB hızını değiştirmek değil. Köprüleri birleştirin: L1 köprülerini birleştirmek aslında son derece kolaydır; sadece biraz dikkat gerektirir. k GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ A’dan Z’ye Overclock YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 120 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 hızının 166 MHz, çarpan değerinin ise “x11” olduğunu göreceksiniz. Şimdi gelin, önce çarpan değerini, daha sonra da FSB hızını değiştirerek yaptığımız testlere göz atalım. İlk denememizde “x11” olan çarpan değerini “x12,5”e yükselttik. Bu şekilde, 1.833 MHz olan standart çalışma hızı da 2.075 MHz’e çıktı. Başka bir deyişle Athlon XP 2500+ işlemcimizi Athlon XP 2800+ haline getirmiş olduk. Üstelik bu işlem sırasında voltaj değerleri ile oynamak zorunda da kalmadık. İkinci denememizde ise, ilk denemeye oranla çok daha başarılı bir sonuç ortaya çıktı. Bu kez çarpan değerini sabit tuttuk ve FSB hızını 200 MHz’e kadar artırdık. Yani 1.833 MHz olan çalışma hızı, 2.200 MHz’e (200 MHz x 11) yükseldi. Bu rakam, Athlon XP 3200+ işlemcilerde gördüğümüz rakam ile aynı. Ancak bu kez, 1.52 V olan standart voltaj büyüklüğünün yeterli gücü sağlayamadığı gerçeği de ortaya çıktı. Bu yüzden işlemci voltajını 1.7 V’a yükseltmek zorunda kaldık. Tabii bu durumda, ortalama 42 derecede çalışan işlemcimizin çekirdek sıcaklığı da 50 derecenin üzerine çıktı. Bu yüzden, eğer güçlü bir soğutma sisteminiz yoksa, voltaj değerlerine fazla müdahale etmemenizde büyük yarar var. Yaptığımız testlerin sonuçlarını, “Athlon XP 2500+ ve overclock” tablosunda bulabilirsiniz. Tüm bu rakamların ışığında, sadece küçük bir harcama ile Athlon XP 2500+’nın Athlon XP 3200+’ya dönüşebileceği gerçeği de ortaya çıkmış oluyor. AMD’nin sessiz sedasız geliştirdiği Thorton çekirdeğine sahip olan yeni Athlon XP’ler, son zamanlarda raşarı doldurmaya başladılar. Bu tip işlemcilerin özelliklerine göz atarsanız, 256 KB’lık L2 önbellek büyüklüğü dışında Barton çekirdeğine sahip Athlon XP’lerden hiç de farklı olmadı klarını göreceksiniz. Barton’larda kullanı lan 133 MHz’lik FSB hızı, Thorton’lar için de değişmiyor. Hatta farklı oldukları iddia edilen iki çekirdeğin boyutları bile tamamen aynı. Buraya kadar her şey normal gibi görünüyor. Peki ama Thorton tabanlı bir Athlon XP’yi Barton tabanlı bir Athlon XP’ye dönüştürebileceğinizi biliyor musunuz? Küçük bir uğraş ve biraz da dikkatle bu mümkün. Yazı içerisinde, işlemci üzerinde görebilece ğiniz köprülerden bahsettik. Eğer L2 köprülerini yakından incelerseniz, soldan ikinci köprünün lazerle kesilmiş oldu- ğunu hemen fark edeceksiniz. Yapmanız gerekense, bu köprüyü oluşturan iki noktayı uygun şekilde birleştirmek. Birleştirme işlemi, çarpan kilidini kı- rarken yaptığımız işlemle tamamen aynı. Ancak bu kez sadece tek bir köprü üzerinde çalışmanız gerekli. Eğer soldan ikinci sırada yer alan L2 köprüsünü gümüş karı- şımlı iletken vernikle birleştirirseniz, gizli kalmış 256 KB önbelleği de açığa çıkartmı ş olacaksınız. Bu noktada küçük bir uyarı yapmakta da yarar var. Thorton tabanlı her işlemcide bu yöntemin çalışacağını garanti etmek mümkün değil. Ayrıca işe koyulmadan önce, sahip olduğunuz işlemcinin Thorton çekirdeği ile üretildiğinden emin olmalısınız. Çünkü Barton ve Thorton tabanlı işlemciler arasında, soldan ikinci köprünün kesik olması dışında önemli bir görünüm farkı yok. Peki ama AMD, işlemcinin sahip oldu- ğu gerçek L2 önbelleği yarıya indirerek ne yapmaya çalışıyor? Bu sorunun cevabını bulmak için, ticari stratejilere göz atmanı z yeterli. 512 KB L2 önbelleğe sahip olan Athlon XP’ler, Thorton’lara oranla daha yüksek bir fiyatla satışa sunuluyorlar. Başka bir deyişle Thorton tabanlı Athlon XP’ler, düşük bütçeli kullanıcıları hedeşiyor. Kısacası AMD, farklı kullanıcı profilleri için farklı çekirdekler geliştirmek yerine, mevcut çekirdeğin özelliklerini sınırlandı rma yolunu tercih etmiş. Bu sayede hem maliyetler daha düşük oluyor; hem de üretim aşamasında iki farklı çekirdek üretmekle uğraşılmıyor. ___T___H___O___R___T___O___N’___D___A___N___ ___A___T___H___L___O___N___ ___X___P’___Y___E __?{___F___a___r___k___lı___ ___b___i___r___ ___o___v___e___r___c___l___o___c___k___ ___d___e___n___e___y___i___m___i Thorton'dan Barton'a: Sadece küçük bir modifikasyon ile Thorton tabanlı Athlon XP'nizi Barton'a çevirebilirsiniz. Çarpanı değiştirmek: Athlon XP'lerin hızını artırmak için çarpan değerini değiştirme şansına da sahipsiniz. Risk almaya değer mi? Bir kez daha düşünün... Herkes overclock hakkında farklı bir görüşe sahip olsa da, bu işlemin önemli bir performans artışı sağladığı asla inkar edilemez. Bir işlemciyi hiçbir harcama yapmadan kendisinden 100-150 dolar daha pahalı bir işlemci haline getirmek, herhalde tüm kullanıcıların ilgisini çekecektir. Unutulmaması gereken nokta ise, bu işlemin hiç de basit olmadığı. Eğer kulaktan dolma bilgilerle hızı artırmaya çalışırsanız, elde edeceğiniz sonuç da büyük ihtimalle artık çalışmayan bir işlemci olacaktır. Yazının başında yaptığımız uyarıyı bir kez daha tekrarlayalım... Overclock işlemi önemli bir performans artışı sağlasa da, büyük riskleri de beraberinde getirir. Bu yüzden overclock yapmadan önce bir kez daha düşünmenizde yarar var. Çünkü yaşanabilecek bir sorunun tek sorumlusu, sadece ve sadece siz olacaksınız. _ Cem Sinanoğlu, cemsinanoglu@chip.com.tr Athlon XP 2500+ ve overclock Barton 2500 Barton 2800 Barton 3200 (166 MHz x 11) (166 MHz x 12,5) (200 MHz x 11) PC MARK 2002 CPU 5.726 Mark 6.391 Mark 6.772 Mark PC MARK 2002 MEM 5.222 Mark 5.423 Mark 5.928 Mark GÜNCEL | KAPAK ___D___O___N___A___N___I___M___ Donanım testi YAZILIM | HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 124
 
Cep telefonları | Ekran kartları | Masaüstü | Notebook | Ses kartları | Webcam | Klavye & Fare | Yazıcılar | Tablet Ev Sineması
Mp3 Player | Usb Bellekler | Video kameralar | Fotoğraf Makinesi | Taşınabilir diskler | LED & LCD Tv | Monitörler | OEM | PDA
Navigasyon | Oyun Konsolu