Windows XP’nin “Kullanıcı Hesapları” özelliği sayesinde farklı kullanıcıların tek bir bilgisayarı sorunsuzca paylaşmalarını ve profiller arasında geçiş yapmalarını sağlayabilirsiniz. Aynı bilgisayarda çok sayıda kullanıcı Wındows XP resmen piyasaya çıkmadan önce, bu yeni işletim sistemi için ortaya atılan sloganlardan bir tanesi de şuydu: “Anneniz bile kolayca bilgisayar kullanacak!” Bu slogan, öncelikli olarak Windows XP’nin kolay kullanımlı bir işletim sistemi olacağına işaret ediyordu. Tabii ki bu söylemden daha farklı anlamlar çıkartmak da mümkündü. Örneğin, aynı bilgisayarın bütün aile fertleri tarafından kullanılabileceği de düşünülebilirdi, ki öyle de oldu! Windows XP sayesinde aynı bilgisayarı paylaşan her bir kullanıcı, kendine özel bir hesap oluşturduktan sonra bu hesap içerisindeki tüm ayarları kişisel isteklerine göre ayarlayabiliyor. Aslında “kullanıcı hesapları” mantığı Windows’un önceki sürümlerinde de kısmen bulunuyordu ama bu özellik hiçbir zaman Windows XP’de olduğu kadar işlevsel ve esnek olmamıştı. Bu yazı içerisinde, Windows XP altında farklı kullanıcı hesapları oluşturmayı, bu hesapları yönetmeyi ve özelleştirmeyi öğreneceğiz. Windows XP’de kullanıcı hesaplarına göz atalım Aynı bilgisayarın değişik kişiler tarafından kullanılması; başkalarının da sizin özel dosyalarınızı görebilmesi, bilgisayara istemediğiniz oyunları ya da yazılımları yükleyebilmesi veya sistem ayarlarının bilginiz dışında değiştirebilmesi anlamına Herkese ayrı kullanıcı hesabı 251 CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 geliyordu. Windows XP ile tüm bunlar değişti ve gizlilik veya denetimden ödün vermeden, değişik kullanıcıların aynı bilgisayarı paylaşmaları sağlandı. Windows XP'de bulunan Kullanıcı Hesapları özelliği, birden çok kullanıcının kişiselleştirilmiş ayarlarını ve tercihlerini saklayabilmektedir. Bu gibi verileri saklanan bir kullanıcı oturum açtığında, bilgisayar bu verileri alır ve bu tercih ve ayarlar bilgisayarda bulunan tek tercih ve ayarlarmış gibi davranır. Kullanıcı Hesapları bilgisayarınızı daha güvenli, kullanımınıysa daha eğlenceli hale getirir. Kullanıcı Hesapları sayesinde bilgisayarı siz kullanırken ekrandaki her şeyin nasıl görüntüleneceğini, diğer kullanıcıların ekranında görüntülenenleri etkilemeden özelleştirebilir; kendinize ait Sık Kullanılanlar listesi oluşturabilir; kişisel dosyalarınızı meraklı gözlerden gizleyebilirsiniz. Tüm bunlara ek olarak, Windows XP’nin gelişmiş kullanıcı hesapları özellikleri sayesinde çok daha hızlı oturum açabilir ve programlarınızı kapatmak zorunda kalmadan, hızla kullanıcı değiştirebilirsiniz. Kullanıcı hesabı terimi, teorik olarak kullanıcının Windows'ta gerçekleştirebileceği eylemleri tanımlar. Tek başına veya çalışma grubu üyesi bir bilgisayarda, kullanıcı hesabı her bir kullanıcıya atanan ayrıcalıkları kurar. Ağ etki alanında yer alan bir bilgisayarda ise, kullanıcı en az bir gruba üye olmak zorundadır. Gruba verilen izinler ve haklar, grup üyelerine de atanmıştır. Bu yazı içerisinde öncelikli olarak tek başına kullanılan (bir ağa veya çalışma grubuna üye olmayan) bir bilgisayarda tanımlanan kullanıcı hesaplarına göz atacağız. Windows XP’de kullanıcı hesaplarının yönetimi Windows XP içerisinde kullanıcı hesaplarının yönetimi Denetim Masası üzerinden yürütülüyor. Kullanıcı hesapları yönetim penceresine ulaşmak için Başlat mensündeki Ayarlar'ın üzerine gelip Denetim Masası’na tıklamanız ve açılan pencerede Kullanıcı Hesapları simgesine çift tıklamanız yeterli olacaktır. ?____Yeni kullanıcı hesabı oluşturmak: Bilgisayar yöneticisi hesabına sahip olmanız durumunda, ki bu yazı içerisinde öyle olduğunuzu varsayıyoruz, Kullanıcı Hesapları başlıklı pencerede yapabileceğiniz çeşitli işlemler bulunuyor. Bu işlemlerden ilki, yeni bir hesap oluşturmak. Sistemde yeni bir kullanıcı hesabı oluşturmak isterseniz, bu işlem için öncelikli olarak Kullanıcı Hesapları başlıklı penceredeki Yeni hesap oluştur seçeneğine tıklayın. Açılacak olan yeni pencerede, oluşturmak istediğiniz yeni kullanıcı hesabı için bir ad belirleyin ve ardından İleri tuşuna tıklayın. Son olarak, hesap türü seç sayfasında önce atamak istediğiniz hesap türünü belirleyin ve ardından da Hesap oluştur tuşuna tıklayın (Bu aşamada hangi hesap türünü seçmeniz gerektiği konusunda bir fikriniz yoksa, yazımızın içerisindeki “Kullanıcı Hesap Türleri” başlıklı kutuya göz atabilirsi- Bilgisayarınızda tanımlayabileceğiniz üç farklı tür kullanıcı hesabı vardır: Bilgisayar Yöneticisi, Sınırlı Kullanıcı ve Konuk Hesabı. Bu üç farklı türün kendine has özellikleri, yetkileri ve sınırlamaları bulunur. Bu hesap türleri arasındaki ayrı mları inceleyecek olursak: Bilgisayar Yöneticisi Hesabı: Sistem genelinde değişiklikler yapabilecek, programlar yükleyebilecek ve bilgisayardaki tüm dosyalara erişebilecek kişiler için düşünülmüştür. Yalnızca bilgisayar yöneticisi hesabı olan kullanıcının, bilgisayardaki diğer kullanı cı hesaplarına tam erişimi vardır. Bilgisayar yöneticisi yeni kullanıcı hesapları oluşturabilir ve varolan hesapları silebilir; di- ğer kullanıcı hesapları için hesap parolaları oluşturabilir; diğer kullanıcıların hesap adlarını, resimlerini, parolalarını ve hesap türlerini değiştirebilir. Sistem üzerinde bilgisayar yöneticisi türünde hesabı olan en az bir kullanıcı daha olmadıkça, kendi hesap türünü sınırlı hesap olarak değiştiremez. Böylece, bilgisayarda her zaman bilgisayar yöneticisi türünde hesabı olan en az bir kullanı cının olması sağlanmış olur. Sınırlı Kullanıcı Hesabı: Sistem ayarları nı değiştirmesi ve önemli dosyaları silmesi engellenecek kişiler için düşünülmüş bir hesap türüdür. Sınırlı hesabı olan kişiler bilgisayara yazılım veya donanı m yükleyemezler, ancak bilgisayara önceden yüklenmiş olan programlara erişebilirler; kendi hesap resimlerini de- ğiştirebilir, kendilerine parola oluşturabilir ve parolalarını değiştirebilir veya silebilirler ama kendi hesap adlarını veya hesap türlerini değiştiremezler. Bu tür değişikliklerin, bilgisayar yöneticisi hesabı olan kullanıcılar tarafından yapı lması gerekir. Konuk Hesabı: Bilgisayarda kullanıcı hesabı olmayanlar bireyler için düşünülmüştür. Konuk hesabının parolası olmadı ğından, kullanıcı e-posta denetimi yapmak veya çeşitli web sitelerini ziyaret etmek için hızla oturum açabilir. Konuk hesabıyla oturum açan kullanıcılar yazılım veya donanım yükleyemezler, ancak bilgisayara önceden yüklenmiş olan programlara erişebilirler; konuk hesap türünü değiştiremezler ancak konuk hesabı resmini değiştirebilirler. »Kullanıcı hesap türleri BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ? Hesap türleri: Oluşturacağınız yeni kullanıcı hesabının yetkilerini belirleyebilirsiniz. Kullanıcı hesapları: XP içerisinde tek bir bilgisayar için birden fazla kullanıcı tanımlayabilirsiniz. k CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 GÜNCEL | KAPAK | DONANIM YAZILIM XP kullanıcı hesabı HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 252 niz). Bu basit adımlardan sonra yeni kullanıcı hesabını oluşturmuş ve Kullanıcı Hesapları başlıklı ana pencereye geri dönmüş olacaksınız. Kullanıcı Hesapları başlıklı ana pencerenin alt bölümünde, şimdiye kadar tanımlanmış olan kullanıcı hesaplar gözükmektedir. Bu hesaplardan istediğiniz bir tanesini özelleştirmek isterseniz, ilgili hesabın üzerine bir defa tıklamanız yeterli. Bu işlemden sonra, karşınıza ilgili hesap üzerinde yapabileceğiniz değişikliklerin bir listesi gelecek. Buna göre hesap adını değiştirebilir, kullanıcı hesabı için bir parola oluşturabilir, kullanıcı resmini özelleştirebilir, hesap türünü değiştirebilir veya hesabı silebilirsiniz. ?____Kullanıcı resmini değiştirmek: Bu seçenekler arasında en çok tercih edilen işlem, kullanıcı resmini değiştirmektir. Gerçekten de, kullanıcı resmi ilgili kullanıcının kişiliğini yansıtması ve ona özel olması sebebiyle önemlidir. Siz de herhangi bir kullanıcının resmini değiştirmek için Resmi değiştir seçeneğine tıklayın Hesap için yeni resim seç sayfasında görüntülenen resimlerden hoşunuza giden bir tanesine tıklayın. Eğer Windows XP’nin standart olarak sunduğu seçenekler hoşunuza gitmezse, bilgisayarınızda kayıtlı herhangi bir resim dosyasını da seçebilirsiniz. Bunun için ilgili penceredeki Daha çok resme gözat seçeneğine tıklamanız ve diskiniz üzerindeki istediğiniz bir grafik dosyasını seçmeniz yeterli olacaktır. Son olarak Resim Değiştir tuşuna tıklayarak kullanıcı hesabının resmini değiştirebilirsiniz. ?____Kullanıcı parolası oluşturmak: Kullanıcı hesabı için parola belirlemek, önemli seçeneklerden bir diğeridir. Birden fazla kullanıcı tarafından paylaşılan bir bilgisayarda, size ait kullanıcı hesabı için size özel bir parola belirlemek oldukça mantıklı bir davranış olacaktır. Bu sayede diğer kullanıcıların sizin kişisel bilgilerinize ve ayarlarınıza ulaşmanıza engel olmuş olursunuz. Kullanıcı hesabınız için bir parola belirlemek için, ilgili hesabın üzerine tıkladıktan sonra açılacak olan penceredeki Parola oluştur seçeneğine tıklamanız gerekiyor. Bu aşamadan sonra ekrana gelecek olan pencerede, kullanmak istediğiniz parolayı iki defa yazmanız ve bu parolayı unutmanız durumunda size yardımcı olması için bir tane parola ipucu belirlemeniz yeterli. Bu işlemlerden sonra Parola Oluştur tuşuna tıklayarak ilgili kullanıcı hesabı için parola oluşturma işlemini tamamlayabilirsiniz. ?____Kullanıcı hesabını silmek: Sistemde tanımlı olan kullanıcı hesaplarından bir tanesi artık işe yaramıyorsa, bu hesabı silmeyi düşünebilirsiniz. Bunun için Kullanıcı Hesapları başlıklı pencereden ilgili hesabı seçmeniz ve açılacak olan penceredeki Hesabı sil seçeneğine tıklamanız yeterli olacaktır. Bu aşamadan sonra Dosyaları tutmak istiyor musunuz? başlıklı bir pencerede açılacaktır. Bu pencerede, ilgili hesaba ait kişisel dosyaların silinip silinmeyeceği sorulmaktadır. Eğer ilgili kullanıcının bilgisayar ile hiçbir alakası kalmasıysa Dosyaları Sil seçeneğine tıklamak mantıklı bir tercih olacaktır. Bu sayfada uygun gördüğünüz bir tercihi seçtikten sonra son olarak karşınıza gelecek olan penceredeki Hesabı Sil tuşuna tıklayarak ilgili hesabı sistemden tamamen kaldırabilirsiniz. ?____Konuk hesabını açmak veya kapatmak: Konuk hesabı, bilgisayarda kullanıcı hesabı olmayanlar bireyler için düşünülmüştür. Bu sayede bilgisayarda hesabı olmayan kullanıcılar bile internete bağlanmak, mevcut programları kullanmak gibi basit işlemleri yerine getirebilirler. Konuk hesabı, Windows XP yüklendiğinde otomatik olarak oluşturulur ve standart olarak devre dışıdır. Bu hesabı açık konuma getirmek isterseniz, Denetim Masası’ndaki Kullanıcı Hesapları simgesine çift tıklamanız ve açılacak olan penceredeki Konuk (Guest) simgesine bir defa tıklamanız gerekmektedir. Bu işlemlerden sonra ekrana gelecek olan yeni penceredeki Konuk He- Hesapları özelleştirme: Parola oluşturma, resim seçme ve hesap türü değiştirme seçeneklerini bu pencereden gerçekleş- tirebilirsiniz. Kullanıcı resmi: Kullanıcılar kendi kişiliklerini yansıtan bir resim seçebilirler. Kullanıcı parolası: Kişisel güvenliğinizi sağlamak için kullanıcı hesabınıza bir parola atayabilirsiniz. k CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 GÜNCEL | KAPAK | DONANIM YAZILIM XP kullanıcı hesabı HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 254 sabını Aç tuşuna tıklayarak konuk hesabını aktif hale getirebilirsiniz. Windows XP’de hızlı kullanıcı değiştirme Windows XP’nin kullanıcı hesapları kavramına getirdiği en büyük yeniliklerden bir tanesi, hızlı kullanıcı değiştirme özelliği. Bu özelliği bir senaryo üzerinden anlatacak olursak; bilgisayarda hesabı olan kullanıcılardan bir tanesi olduğunuzu ve o anda bir proje için Word belgesi üzerinde çalıştığınızı varsayalım. Tam bu sırada bilgisayarda hesabı olan bir başka kullanıcı geldi ve çok acil bir biçimde e-posta hesabını kontrol etmesi gerektiğini belirtti. Windows XP kullanıyorsanız, hiç panik yapmadan Windows XP’e özel hızlı kullanıcı değiştirme özelliğiyle dosyalarınızı kapatmadan çalışmanızı yarıda kesebilirsiniz. Bunun için tüm yapmanız gereken Başlat menüsündeki Oturumu Kapat seçeneğine tıklamak ve ardından ekrana gelecek olan minik diyalog kutusundaki Kullanıcı Değiştir seçeneğini tercih etmek. Bu işlemi yaptığınızda, diğer hesap sahiplerinin oturum açabileceği karşılama ekranı görüntülenir.Diğer kullanıcı, bu karşılama ekranı içerisindeki kendisine ait hesaba tıklayarak, kendi hesabına ulaşabilir ve yapması gereken işi kolayca halledebilir. Diğer kullanıcının işi bittiğinde, bu kişi aynı yolla oturumu kapatabilir ve siz de oturum açınca dosyalarınızı bıraktığınız şekilde bulabilirsiniz. Windows XP’nin hızlı kullanıcı değiştirme yeteneği bununla da sınırlı kalmıyor. Senaryomuzun sonunu biraz değiştirelim ve diğer kullanıcının karşılama ekranına dönmek yerine, yanlışlıkla bilgisayarı kapattığını varsayalım. Bu durumda Windows XP açık olan tüm dosyaları ve uygulamaları kaydeder. Böylece bilgisayar yeniden başlatıldığında, tüm bilgiler yeniden yüklenir. Bilgisayarda yöneticisi hesabınız varsa, hızlı kullanıcı değiştirme özelliğini etkinleştirebilir veya devre dışı bırakabilirsiniz. Bunun için Denetim Masası üzerindeki Kullanıcı Hesapları simgesine tıklayın ve açılacak olan penceredeki Kullanıcıların oturum açma veya kapatma biçimini değiştir seçeneğine tıklayın. Ekranınıza gelecek olan yeni penceredeki Hızlı Kullanıcı Değiştirme'yi kullan seçeneğinin önündeki onay kutusunu seçili duruma getirerek hızlı kullanıcı değiştirme özelliğini aktif hale getirebilirsiniz. Bu özelliği devre dışı bırakmak isterseniz, ilgili onay kutusundaki işareti kaldırmanız yeterli olacaktır. _ Burak Tuyan, burak@chip.com.tr Kullanıcı hesabınıza girişte kullandığınız parolanızı unutmanız durumunda, Windows XP size bu parolayı hatırlamanız veya değiştirmeniz için çeşitli seçenekler sunuyor. Bu seçeneklerden ilki “parola ipucu”dur. Parolanızı oluştururken belirledi ğiniz parola ipucu, parolanızı hatırlama konusunda size yardımcı olabilir. Parola ipucuna rağmen kullanıcı hesabınıza ait parolayı hatırlayamıyorsanız, Windows XP’nin en hoş özelliklerinden bir tanesi olan parola sıfırlama sihirbazını kullanmayı deneyebilirsiniz. Ancak, bu disketi parolanızı unutmadan önce oluşturmalı sınız. Parola sıfırlama disketi oluşturmak için Denetim Masası’ndaki Kullanıcı Hesapları simgesine çift tıklayın ve arkasından kendi kullanıcı hesabınızı seçili konuma getirin. Ekranınızda açılacak olan yeni pencerenin sol tarafında yer alan İlgili Görevler başlığı altındaki Unutulan parolayı önle seçeneğine tıklayın. Bu işlemlerden sonra karşınıza Unutulan Parola Sihirbazı gelecektir. Bu sihirbazdaki yönergeleri takip ederek sadece kendi kullanıcı hesabınız için kullanabileceğiniz bir parola sıfırlama disketi oluşturmuş olacaksı- nız. İleride parolanızı unutursanız, bu disketi kullanarak parolanızı sıfırlayabilirsiniz. Bu noktada, parola sıfırlama disketini elinde bulunduran kişinin ilgili hesabın parolasını değiştirebileceğini unutmamalı sınız. Bu yüzden, parola sıfırlama disketini sadece sizin ulaşabileceğiniz güvenli bir yerde saklamanızı öneririz. Sınırlı kullanıcı olarak parola ipucunuz parolanızı hatırlamada size yardımcı olmuyorsa ve bir parola sıfırlama disketi oluşturmadıysanız, bilgisayar yöneticisi hesabı olan birinin sizin için yeni bir parola oluşturması gerekir. Bu sırada, güvenlik nedenleriyle, bilgisayar yöneticisinin eski parolanızı size hatırlatamayacağını belirtmeliyiz. Bu gibi bir durumda, bilgisayar yönetici hesabı olan birisi, sizin parolanı zı yeni bir parola ile değiştirebilir. »Unutulan parola sihirbazı BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ? Hızlı oturum açma: Windows XP’nin bu müthiş özelliği sayesinde güvenli bir biçimde zamandan tasarruf edebilirsiniz. Karşılama ekranı: Arka planda diğer kullanıcıların uygulamaları çalışırken bile siz kendi hesabınıza geçiş yapabilirsiniz. Parola sıfırlama: Parolanızı unutmanız durumunda bu disket sayesinde yeni bir parola oluşturabilirsiniz. CHIP 100. SAYI | MAYIS 2004 GÜNCEL | KAPAK | DONANIM ___Y___A___Z___I___L___I___M___ Sürücüler HI-TECH | INTERNET | PRATİK | 256