CHIP Online - Arşiv: Şubat 2005 DOWNLOAD Uzay Giysileri

158 PRATİK | Astronotların uzay yürüyüflleri sırasında kullandıkları uzay tulumları, uzay yolculuğunun baflladığı 1960’lardan bu güne dek defalarca değiflti, geliflti. NASA flimdi yeni nesil bir uzay tulumu üzerinde çalıflıyor Astronotların uzay tulumları her geçen gün gelifliyor Uzay modası sağlıyor. Tulumların basınçsız uzay boflluğunda insan vücudunun kan basıncı nedeniyle patlamasına engel olduğunu da artık herkes biliyor. Yapay atmosfer Uzay tulumlarının içinde dolanan ve astronotları n soluduğu hava, insan vücudunun dünyada alıfltığı veya uzay gemisinin içinde solunan %21 oksijen, %78 nitrojen karıflımından farklı olarak, saf oksijen içeriyor. Bu nedenle astronotlar tulumu giymeden önce oksijen tüpleriyle nefes almaya bafllayıp ciğerlerindeki nitrojeni temizlemeye çalıflıyorlar. Uzay yürüyüflü sırasında elbisenin içinde saf oksijen bulunması astronotların bayılmasını önlüyor. Giysinin içindeki ısıyı normal değerlerde tutmak içinse, astronotun iç çamaflırı gibi giysinin altına giydiği özel bir kıyafetin içindeki kanallardan geçen su kullanılıyor. Kanallardaki su, astronotun arkasında taflıdığı sırt çantası büyüklüğündeki modülün içinde so- ğutulup ısıtılarak astronotun sıcaktan yanması nı veya soğuktan donmasını engelliyor. _ Aya üzerinde yürüyen Apollo ekibinin en önemli sıkıntılarından biri, hareket kabiliyetini kısıtlayan uzay tulumları içinde yürümenin zorluğuydu. Dünya’yı çevreleyen atmosferin insanlara sunduğu koruma kalkanının ötesindeki uzay boflluğunda bir insanın hayatta kalması nı sağlayacak koflulları sağlayan uzay tulumları, bugün Apollo ekibinin giydiği tulumlardan defalarca daha ağır. Buna rağmen, yerçekimsiz ortamda ağırlığın önemi olmadığından, ilk nesil uzay tulumlarına oranla çok daha geliflmifl özellikleri üzerinde taflıyabiliyor ve astronotun hizmetine sunabiliyor. Uzay tulumları, her fleyden önce, astronotları birçok tehlikeye karflı koruyan bir kalkan görevi görüyor. Doğrudan günefl ıflınına maruz kalan astronot +120 C ısıyla veya gölgede –100C soğukla bafl etmek zorunda. Bunun yanı nda, dünyanın çevresinde dolanan mikro asteroitler mermi hızıyla hareket ediyor ve yeterli koruma sağlayamayan bir giysi üzerinde ölümcül hasarlara neden olabiliyor. Ayrıca tulumlar yine dünya atmosferinin engellediği radyasyona ve zararlı ıflınlara karflı da koruma İÇİNDEKİLER Yüksek teknoloji Teknolojik yeni ürünler İnsan makineye karflı Bİlgisayar flah deyince 160 162 hi-tech CHIP | ŞUBAT 2005 159 Ama elbette uzay tulumlarının tek ifllevi astronota uzay koflullarında koruma sağlamak değil. Giysinin bafl kısmı ıflık, kamera ve ses sistemleriyle donatılmıfl tam bir yayın merkezi görevini görüyor. Astronotun takım arkadafllarıyla, uzay gemisiyle ve dünyadaki operasyon merkeziyle sesli ve görüntülü iletiflim kurması nı sağlayan bafllık, mikro meteorları n çarpması ihtimaline karflı da güçlendirilmifl materyalden üretiliyor. Astronotlar ayrıca bir süredir, uzay yürüyüfllerinde “jet-pack” olarak da adlandırılan ancak asıl ismi SAFER (Simplified Aid for Extravehicular Activity Rescue) olan sırt motorları da kullanıyorlar. SAFER, uzay yürüyüflü sırasında beklenmeyen bir flekilde ekipten kopan, uzaya savrulan bir astronotun gemiye geri dönebilmesini sağlayan, nitrojen yakan motorlara sahip bir araç ve astronotun saniyede 3 metre yol alma imkanı veriyor. Uzay yürüyüflüne çıkan bir astronotun, giysiyi giymek, uzayda çalı flmak ve uzay gemisine dönüp basınç değiflikliğine alıflmak için giysinin içinde beklemek zorunda olduğu süre, çoğu zaman sekiz saati geçebiliyor ve bu süre zarfında tuvalet ihtiyacı yaflayabilecek astronot için giysinin içinde özel bölümler yer alıyor. Uzay tulumu, sıvı ve katı insan dıflkısını görev boyunca astronotu rahatsı z etmeden saklayacak biçimde tasarlanmı fl. Uzay tulumları konusunda astronotları n en önemli serzenifli, bu kompleks kıyafetleri giyip çıkarmanı n çok zaman alması. Onlarca küçük parçadan oluflan tulumları giymek hem çok uzun zaman alıyor, hem de bu ifl için bütün bir ekip seferber olup tulumu giyen astronota yardım etmek zorunda kalıyor. NASA’nın bu handikaptan kurtulmak için gelifltirdiği yeni nesil uzay tulumu AX5 ismini taflıyor. Görünüfl olarak kocaman göbekli hımbıl bir kuklaya benzeyen yeni nesil uzay tulumu, mikro meteoritlere karflı tamamen alüminyumdan imal edilmifl 15 parçalı bir zırh görünümünde. Ortaçağ flövalyelerinin giydiği zırhlar gibi tamamen metalden üretilen bu zırhlı tulumlar öncelikle Uluslararası Uzay İstasyonu’nda kullanılmak ve kolayca giyilip çıkarılmak üzere tasarlanmıfl. AX5, modüler parçaları sayesinde de istenilen boyutlara uyarlanabilecek flekilde tasarlanmıfl. AX5 flu anda uzay tulumları konusunda NASA’nın elindeki en son konsept, ama eskimesinin zaman almayacağı da biliniyor. NASA ile iflbirliği içindeki birçok üniversitede, uzay tulumları konusunda çok sayıda arafltırma devam ediyor. Bir laboratuarda astronotun harcayacağı eforu azaltmak üzere hidrolik olarak güçlendirilmifl eldiven arafltırması yapı- lırken, bir diğerinde daha etkin görüfl açısı ve çalıflma imkanı sağlayacak bafllık arafltırması devam ediyor. Tarifeli mekik uçuflları, sivil uzay gemileri, uydular, Uluslararası Uzay İstasyonu gibi araçlar yüzünden uzay artık insanın kolayca ulaflabildiği eski bir cephe olarak görüldüğü için olsa gerek, uzay teknolojisiyle ilgili geliflmeler artık çoğu zaman haber değeri bile taflımıyor. Ama teflon tavadan internete, cep telefonları ndan televizyonlara kadar günümüzde yararlandığımız pek çok vazgeçilmez unsuru gerçek kılan uzay çalıflmaları ndaki küçük buluflların ne zaman nerede dünyaya inip, sıradan insanların hayatı na karıflacağını da bilemeyiz. Bilgi için: www.nasa.gov Cem fiancı, cemsanci@chip.com.tr Hantal ve ağır: Ağırlık uzaydayken sorun değil ama onlarca küçük parçadan oluflan kalın bir kumafltan üretilmifl uzay tulumunu tek baflına giymek imkansız. Bofllukta süzülmek: Uzay boflluğunda varolabilmenin tek yolu uzay tulumu. CHIP | ŞUBAT 2005 GÜNCEL | KAPAK | DONANIM | YAZILIM HI-TECH Ürünler INTERNET |

Arşiv Listesi