Yazılım
Donanım uyumluluğu ne kadar önemliyse yazılım uyumluluğu da o kadar önemli. Vista ilk çıktığı zaman yüzde 100 Vista desteği olan yazılım sayısı 250 iken şu an bu sayı 10 katına çıkarak 2500’ü aştı.

Geçen haftalarda yayımlanmış Vista SP1 ile uyumsuz olan programlar hakkındaki haberleri okumuşsunuzdur. Her ne kadar abartılmaya çalışılsa da Microsoft’un yayımladığı resmi liste baz alındığında ortaya çıkan sonuçlar komik. Neden komik derseniz, Windows XP zamanında çıkan servis paketleri sonrasında devasa bir uyumsuz-yazılım listesi ile karşılaşılırken, Vista SP1’de liste son derece ufak. Zaten listedeki uyumsuz yazılımların birçoğu geçen süre zarfında SP1 uyumlu sürümlerini çıkardılar. Yani çekinmenizi gerektirecek bir durum yok. Windows’a yönelik kıyamet günü senaryoları her SP çıkışında yazılmaya başlanır. “SP1 felaketi…. SP1’i kurdum sistemim çöktü, mavi ekrana düştüm… Kablosuz bağlantım çalışmıyor…vs vs vs” Bu tip durumlarla cidden karşılaşan kişiler çoğu zaman yapmaları gerekenin ufak bir sürücü güncelleme olduğunu unuturlar ki, onu da aramak zorunda değiller; Windows Update adındaki nimeti kullanmaları yeterli. Eğer final sürüm bir SP kurup sistemini açılmaz hale getirebilen varsa onu kutluyorum (!) Acaba kaç senelik bir donanım kullanıyordur ancak Allah bilir… Şunu her zaman üstüne basa basa söylerim: Final sürüm SP kurmak istiyorsanız bunu düzgün çalışan, hiçbir hatasını, firesini yakalamadığınız bir sistemde yapın. Yahut bırakın otomatik olarak güncelleştirmeler ile yüklensin. En temizi ise belirttiğim gibi sıfır bir Windows kurulumu sonrasında SP kurmaktır.

Tüm bunların dışında Vista, SP1 ile iş dünyasına yönelik uyumluluk adımları atıyor. Vista SP1 ile iş dünyasına yönelik 150’den fazla yazılımın çalışmamasına sebep olan engeller kaldırıldı. Bu yazılımların Vista’da çalışmaması birçok firmayı Vista’ya yükseltme yapmaktan vazgeçirmişti. Dolayısıyla yazılım uyumluluğu konusunda SP1 büyük bir övgüyü hak ediyor.

Güvenilirlik ve performans
SP1 bu konularda da gelişme vaat etmişti ve vaatlerini yerine getirdi. Belli şartlar altında Vista’nın tepkisizliği ile sonuçlanan durumlar ortadan kalktı. Dosya kopyalama/taşıma konusunda Vista’nın yavaşlığı (en azından yavaş görünmesi) eleştirilen bir noktaydı. Şunu diyebilirim ki herhangi bir benchmark testi yapmadan bile hız artışını hissedebilirsiniz. Burada uçmaktan bahsetmiyoruz elbette. Beklenen hıza nihayet ulaşıldı. Ağ üzerinden olsun, yerel diskler arasında taşıma olsun birçok senaryoda performans artışı söz konusu. Sistem açılış/kapanış hızı ve genel sistem performansında bir “tazelik” hissedeceksiniz. Arada dağlar kadar fark olmayacak. Hatta Vista’yı bugüne kadar tüm yamaları ile kullananlar SP1’e geçtiklerinde dramatik derecede bir fark hissetmeyecekler. Bahsettiğim durum belirttiğim gibi genel anlamda bir tazelik. Eminim buna rağmen halen hızdan şikâyet edenler olacaktır ama artık diyecek tek bir lafım kaldı: Eğer “sadece” performans istiyorsanız, XP’ye buyurun. Vista ile muhatap olanlar bundan daha fazlasını isteyenler olacaktır.

Diğer fonksiyonel değişiklikler
Bildiğiniz gibi Google’ın yaptığı saçma sapan şikâyetler sonucu Vista’nın hızlı arama özelliğinde bazı değişiklikler meydana gelmişti. Mesela artık başlat menüsündeki “Ara” seçeneği yok. Elbette bu özelliğe masaüstünde iken F3’e basarak yahut Windows tuşu + F kombinasyonu ile yine ulaşabiliyorsunuz. Artık farklı masaüstü arama motorlarını da “varsayılan” olarak atayabiliyorsunuz. Bu SP1 öncesinde de vardı ama yeni bir arama motoru kursanız dahi Windows Arama İndeksi çalışmaya devam ediyordu ve bu da Google’a dava açması için naylon bir sebep vermişti. Bu konu başlı başına bir blog yazısı olabilirdi ama artık olan olmuş…

Bunun dışında disk birleştiricisinde ufak değişiklikler var. Artık hangi sabit disk bölümünün (veya diskin) birleştirileceğini seçebiliyorsunuz. Önceden tüm disk doğrudan birleştiriliyordu

Sonuç
Microsoft’un şimdiye kadar yaptığı en iyi işletim sistemine halen geçmemiş olanlar için en büyük engeller ortadan kalktı. Korkularınızı bir süreliğine tatile gönderin ve SP1’e bir şans verin. Firmanın daha önceden de söz verdiği gibi Vista SP1, bir servis paketinin olması gerektiği biçimde. Devrimsel yenilikler yok, sadece kullanıcıya şimdiye kadar çıkmış yamaların toplamını ve birazcık daha fazlası sunuluyor. Burada sayamadığım sayısız birçok değişiklik var ama bunların hepsi kaput altında yapılan değişiklikler. Tüm bunları anlatmaya bir blog yazısı değil ancak blog serisi yeter. Eğer Vista SP1 ile nelerin tam olarak değiştiğini öğrenmek istiyorsanız Microsoft’un yayımladığı resmi makaleyi okuyabilirsiniz.

SP1 elbette Vista’nın tüm problemlerini çözmüyor. Hatta bazı yeni problemlere sebep de olabiliyor. Güvenlik firmalarının (Symantec, McAfee) dediğinin olması için Vista’ya SP1 ile zarar verildi bile diyebilirim. SP1 öncesinde dışarıdan hiçbir şekilde müdahale edilemeyen x64 sürümlerdeki sistem çekirdeğine artık geliştiriciler tarafından erişilebilecek. Apple, Google ve diğerlerinin son birkaç senelerini “bunu biz icat ettik” diyerek geçinmelerini sağlayan devrimsel “Hızlı Arama” arayüzünde yapılan değişikler ise gülünecek nitelikte. Evet, Vista’nın eşsiz özelliklerinden biri olan hızlı arama her ne kadar diğer firmalar tarafından icat edilmiş ve sonradan MS tarafından kopya edilmiş gibi gözükse de durum bunun tam tersi. Bir özelliğin kopyalanıp kopyalanmadığını anlamak için yazılımın piyasaya sürüldüğü tarihe değil, özelliğin firma tarafından duyurulduğu zamana bakılmalıdır. MS, Vista’ya (ya da o zamanlar Longhorn’a) masaüstünde hızlı arama özelliğini entegre edeceğini duyurduğunda ne Google ne de Apple masaüstünde aramanın “a” sını bile bilmiyordu. Ama şimdi denilenlere bakılırsa her şeyi onlar icat etmiş de bizim haberimiz yok.

Genel olarak Windows Vista Service Pack 1 harika bir güncelleme önemli bir kilometre taşı. Vista hakkında kafanızda oluşan soruları ve korkuları silebilecek nitelikte bir güncelleme. Eğer Vista kullanıyorsanız en kısa zamanda edinin ve kurun. Eğer kullanmıyorsanız artık bir bahaneniz kalmadı demektir.

Aradığınız her şeyi aradığınız anda bulmanız dileğiyle :)

Dipnot: Belirtmekte fayda var. SP1 ile DirectX 10.1 geliyor fakat bilindik “dxdiag” komutu ile bunun farkında varamıyorsunuz. Çünkü DX 10’un tamamı değil sadece Direct3D bileşeni (yani tüm 3D uygulamalardan sorumlu olan kısım) güncelleniyor. Yani “dxdiag” da DirectX 10’u gördüğünüzde şaşmayın. Aslında DX 10.1 mevcuttur.

Bunun dışında uzun süredir kullandığınız Vista’nıza SP1 kurduğunuzda ilk günler ufak bir performans düşüşü yaşayabilirsiniz. Mesela programlarınız eskisinden daha yavaş açılabilir. Bunun sebebi ise kullanım alışkanlıklarınızı izleyip program açılışlarını hızlandıran SuperFetch ön belleği SP1 yüklendiğinde sıfırlanıyor. Korkulacak bir şey yok, birkaç gün içinde program açılış hızları yine aynı hızına kavuşacaktır.

Bir seneyi geçti artık. Windows Vista perakende satışa sunulalı uzun bir zaman oldu. Öyle ya da böyle işletim sistemi hakkında birçok yorum yapıldı ve bazen haksız eleştirileri de göğüslemek zorunda kaldı. Gerçi bu süreç daha önceden alışmış olduğumuz tarzdan, zira her yeni Windows sürümü çıktığında aynı eleştiriler ve yorumlar ortaya çıkıyordu ve her nedense bir süre sonra (genellikle ilk servis paketi çıktıktan sonra) bunları çoğu ortadan kayboluyordu. Ama Vista’da fark ise şu: XP ile Vista arasında o kadar fazla zaman var ki, insanlar neyi ne zaman nasıl eleştirdiklerini unutur oldular. Tabi burada suç Microsoft’un. Eğer iki ürün arasına 5 sene koyarsan olacağı budur. İnsanlar XP zamanında, Windows 98’i tercih edip Windows XP’yi nasıl yerden yere vurduklarını doğal olarak unuttu. Şimdi de aynısı Vista’nın başına geliyor…

Söz verdiğim gibi Windows Vista SP1 hakkındaki izlenimlerini sizinle paylaşıyorum.

Kurulum

SP1’in standalone sürümünü indirdim ve Vista RTM yüklü bir makineye kurmaya başladım. Sistem özelliklerini saymamda fayda var: AMD Athlon64 3200+, 2 GB RAM, 256 MB ATI Radeon X800 GTO ve 300 GB SATAII sabit disk. Bu sistemde kurulum yaklaşık olarak 25-30 dakika sürdü. Belirttiğim gibi Vista’nın hiçbir yama yüklü olmayan RTM sürümünü kullandım. Birçok defa sistem yeninden başlatıldı ve en sonunda sistem özelliklerinde “Service Pack 1” ibaresini görebildim. Kurulum sırasında herhangi bir hata ile karşılaşmadım ki, zaten sıfır Vista’nın üzerine SP1 kurmamın sebebi de bu. Temiz bir kurulum her zaman en sağlıklısıdır. Eğer elinizde SP1 entegre edilmiş Vista-DVD’si varsa en güzeli bununla kurulum yapmak olacaktır (yakında bu konuyla ilgili bir makale de gelecek).


Donanım

Vista’nın donanım uyumluluğu geçtiğimiz sene içinde büyük ölçüde arttı. Şahsi fikrim normal bir PC kullanıcısı için korkulacak herhangi bir durum kalmadı. Bugün 15.000’den fazla donanım “Certified for Windows Vista” (Windows Vista onaylı) logosuna sahip. Vista çıktığında Windows Update üzerinden sunulan sürücü sayısı 13.000 iken şimdi bu sayı 54.000’i aştı (buna Vista ile beraber sunulan sürücüler dâhil değil). Kendi makinemde şimdiye kadar bir kez bile sürücü aramadığımı söyleyebilirim. Elbette bunun tersini yaşamış kişiler de vardır. Ama önceki bloglarımda da söylediğim gibi: Bir işletim sisteminin dünyadaki milyonlarca donanım ile yüzde 100 uyumlu olmasını bekleyemezsiniz. Bir yerden sonra iş donanım üreticilerine kalıyor. E tabi, yepyeni bir işletim sistemi ile miladını doldurmuş donanımları kullanan da var. Onlara en kısa zamanda “upgrade” etmelerini tavsiye ediyorum. Burada sadece RAM konusunda değineceğim, zira Vista’nın en çok eleştirilen yanı yüksek miktardaki RAM kullanımı idi. RAM’iniz az mı? Bu uzun bir süreden beri geçerli bir bahane değil. RAM fiyatları herkesin alabileceği bir seviyede ki, bu yeni bir durum değil. Ha eğer banane, Vista niye o kadar RAM kullanıyor, XP gibi az kullansın diyorsanız yalın bir dille anlatılmış Vista RAM’imin hepsini yiyor! yazısını okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum. Bu konu ancak bu kadar güzel anlatılabilir. Vista’nın neden o kadar RAM yediğini yazıyı okuduktan sonra anlayacaksınız.

SP1 içeriği gereği herhangi bir sürücü barındırmıyor. Bunun yerine ileride çıkacak olan donanım standartlarına (UEFI, EFI, Direct3D 10.1 ve exFAT dosya sistemi) destek sağlanıyor. Yani yeni sürücüler yine Windows Update üzerinden sunulacak fakat SP1 yeni standartlar için gerekli altyapıyı oluşturmuş olacak.

İkinci bölümde yazılım uyumluluğu, güvenilirlik/performans ve diğer fonksiyonel değişikliklere değineceğim.

Bugün yayımladığımız Dell XPS One haberi eminim çoğunuzun dikkatini çekmiştir. Zira PC kullanıcıları olarak görmeye alıştığımız o devasa blok ortadan kaybolmuştu. Tasarım olarak pek de fena gözükmeyen bu sistem hakkında yapılabilecek birçok yorum var. Hatta bunların hangileri olduğu (birileri Mac mi dedi?) şu an aklınızdan geçiyordur umarım. Ama ben işin o kısmına laf yetiştirmeye gerek duymadan farklı bir noktaya dikkat çekmek istiyorum.

Cihazın PC dünyasında yeni bir sayfa açacağına inanıyorum. Evet, kendisi donanımsal açıdan mükemmel olmayabilir ama bundan sonra oluşturulacak konseptlere bir ilham kaynağı olacaktır. Ayrıca her şeyin her zaman daha iyisi vardır. Bu yüzden var olan bir sistemi kötülemek ise vizyonsuzluktan başka bir şey değildir. Ama bazen önümüze sunulanın pozitif yönlerini görmek yerine neresinde bir çizik, bir yarık var ona bakarız. Dell XPS One mükemmel bir sistem değildir, hatta bilgisayarı da yeniden yaratmamıştır. Hani bazıları bir ürün çıkarır ve bunu sanki kendisi keşfetmiş gibi lanse eder ya, işte böyle bir durum söz konusu değildir. Dell, var olan bir konsepti başarılı bir şekilde özümseyerek PC kullanıcılarının da görsel açıdan daha cicili bicili bir sisteme kavuşmalarını sağlamıştır. Zaten bunun ilk adımları zamanında Carbon Design firması tarafından Windows Vista-PC ile atılmıştı. Dediğim gibi bir yeniden yaratma söz konusu değil. Birileri zaten ilk sinyalleri vermiş. Ama elle tutulur ilk örnek Dell’den geldi.

Sistem özelliklerine baktığımızda ise Intel Core 2 Duo tabanlı bir işlemciye sahip olduğunu ve 2 GB RAM ile geldiğini görüyoruz. Ekran kartı dışında geri kalan tüm bileşenler tatmin edici. İşletim sistemi olarak Windows Vista kullanılmış ki, zaten başka bir alternatif beklenemezdi. Red sürümündeki ekran kartı dişe dokunur gibi gözükse de daha iyisi olabilirdi. Düz sürümdeki bütünleşik kart hakkında yorum yapmama gerek bile yok. Ama burada ekran kartının şu veya bu olması önemli değil. Önemli olan PC+Monitör konseptinin ilk adımının atılmış olmasıdır. Eğer beklediği ilgiyi görürse ilerleyen zamanlarda daha iyi donanımlara sahip sistemler görebiliriz.

Demek istediğim şu ki, her ne kadar mükemmel olmasa da, ileride sahip olmak için yanıp tutuşacağımız bir sistemin ayak sesleri gelmeye başladı. Bunu yerden yere vurup eksiklerini mi bulmaya çalışırsınız (ki eksik bulmak kadar kolayı yoktur), yoksa heyecanla yeni çıkacak olan sürümlerini mi beklersiniz orası size kalmış ;)

Geçen haftalarda CeBIT’te tanıtılan ve merakla beklenen (beklediğim) Surface teknolojisini iş başında görmek eminim herkesi büyülemiştir. Zira dokunmatik kavramı bir üst seviyeye taşınmıştı ve genellikle her şeyi kopyalamakla suçlanan Microsoft bu sefer alnının akıyla işin içinden sıyrılmıştı. Dokunmatik cihaz kavramı elbette yeni bir şey değil, fakat yüzeyini dokunmatik bir masanın kapladığı masanın içine bir PC’yi yerleştirmek tamamen yeni kavramlar. İş burada sadece “dokunmatik” sloganını cihaza eklemekten ziyade uygulama alanı geniş ve cidden yararlı olabilecek ve geliştirilmeye açık bir platform oluşturmaktı ve bence tam olarak bu da gerçekleşti.

Teknik açıdan platforma bakıldığında aslında pek de yabancısı olduğumuz öğeler kullanılmamış. Geleceğin oturma odası PC’si olarak anılan sistemin temelini orta-seviye bir konfigürasyonda çalışan Windows Vista oluşturuyor. İkinci kısım belki çoğu kişiyi şaşırtmıştır ama Vista’nın albenisinin sadece 3D arayüzü olmadığını baştan beri bilen birisi olarak buna pek şaşırmadım. Zira masaüstü arayüzü ile ekran kartının boğuşmasını ve böylece sistemden genel anlamda büyük bir yükün kalkmasını sağlayan WDDM sürücü modelinin marifetleri sadece Flip3D ve şeffaf pencereler ile sınırlı değil. Fakat Vista’nın bu konudaki şanssızlığı bu sürücü modelinin nimetlerini tamamen kullanabilen uygulamaların firmalar tarafından halen geliştirilmemiş olması (geliştirilmişse de yaygın değiller). Microsoft bu konuda cezp edici bir adım atmış oldu.

Surface’in yenilikleri ise çok geniş bir alana yayılmış durumda. Gelişmiş çoklu dokunmatik özelliği sayesinde birden çok vücut hareketini algılayabiliyor. Hatta bu masa üzerinde uygun aletler ile resim yapmanız bile mümkün, sanki kâğıda fırça ile çiziyormuş gibi. Cep telefonları veya benzeri iletişim cihazları arasında eşitleme yapma veya bu cihazlar hakkında bilgi öğrenmek için bunları masanın üstüne koymanız yeterli; çoktan grafiksel arayüz size gerekli bilgileri sunmaya başlıyor bile. Resimlerinizi büyültüp küçültme ya da yakınınıza bunları mail ile postalama… Hepsi parmaklarınızın ucunda. Müzik listeleri oluşturmak yahut lokantada istediğiniz menüyü seçmek… Tüm bunlar şimdilik ne kadar uzak gözükse de yakın zamanda teknolojinin vazgeçilmezleri haline gelecekler.

Genel olarak bakıldığında Microsoft, var olan bir sistemi temel alarak geleceğe yönelik son derece sıkı bir adım attı. Eğer şu an bu kadarı yapılabiliyorsa son kullanıcıya ulaşana kadar neler olur ancak zaman gösterecek…