WinFS nedir? Öncelikle orijinal açılımı ve Türkçe kelime anlamıyla başlayalım.

WinFS = Windows Future Storage, Türkçesi ise “Geleceğin Windows Depolama Birimi”. Doğrudan çevirince saçma oluyor. O yüzden kulağa hoş ve anlamlı gelecek şekilde çevirdim. WinFS, Longhorn için geliştirilmiş Windows Storage Foundation (Windows Depolama Altyapısı) projesinin bir ürünüdür. İlk geliştirildiği zaman aslında bir dosya sistemi olarak düşünülmüştür fakat sonradan NTFS dosya sisteminin üzerinde çalışan bir depolama motoruna dönüşmüştür. Fakat bu dönüşüm kısırlaştırma şeklinde değil sadece geri uyumlu olabilme adına yapılan bir değişikliktir. Yani yepyeni bir dosya sistemine geçiş yapıp kullanıcıların (XP zamanındaki FAT32-NTFS meselesi gibi) kafasını karıştırmak yerine dosya sistemini sabit tutup bir yandan da projenin yeniliklerini sunmak adına bu hale getirilmiştir.

Dediklerimde herhangi bir öznel yorum yoktur ve evet, WinFS aslında gerçek bir dosya sistemi olarak asla uygulamaya geçmemiştir, zira daha çok temel bir dosya sistemine bağlı olarak çalışan ilişkisel bir dosya sistemidir (RFS: Relational File System). Bu tanımlama ve kısaltmalar WinFS’in geçirdiği evreleri göstermektedir. Bu evreleri kısaca özetlersek:

Object File System > Storage+ > Relational File System (RFS) > Windows Future Storage (WinFS)

Microsoft WinFS’in temelini oluşturacak ilk adımı 1990’lı yıllarda Object File System (nesne bazlı dosya sistemi) ile atmıştır. Sonra proje Storage+ ismini almıştır, daha sonra RFS ve en sonunda WinFS’e dönüşmüştür. Bu saydığım isim değişiklikleri sırasında birçok yapısal değişiklik de olmuştur ama temeldeki düşünce hepsinde aynıdır:

Bu depolama motorlarının amacı bir depolama biriminin farklı dizinlerinde bulunan dosyaları “takma” yahut “sanal” klasörlerde toplamak ve dosyaları bir dizine göre sıralayıp “anlık arama” özelliği ile anında kullanıcının erişimine sunmaktır.

Sanal klasör ve anlık arama beyninizde bir şeyler çağrıştırmış olmalı çünkü bunları az da olsa gördünüz ve yaşadınız. Ama size asla sanal klasörler olduğu yahut bir dizin veritabanına tâbi tutulduğu söylenmedi. Ya da bu özellikler sistemin o kadar derinine saklandı ki, kimse farkına bile varamadı.

WinFS’in isminden de anladığınız gibi gerçek bir dosya sistemi değildir ve hayata geçtiği birkaç projede de asla bu şekilde kullanılmamıştır. Bu yüzdendir ki, WinFS’in açılımının Windows File System (Windows Dosya Sistemi) olduğunu gördüğünüz her yazının rahatlıkla gerçeklere dayanmadığını anlayabilirsiniz. Eğer İngilizce konusunda sıkıntınız yoksa size vereceğim bu linke tıklayın ve WinFS’in tarihçesini öğrenin. Blog yazımı kulaktan dolma bilgilerle değil referans verdiğim makaleyi basit bir dilde özetleyerek size aktarıyorum. Referanstaki makalede WinFS Beta 1’in Windows XP üzerinde çalıştığını görünce şaşırmayın ve gözlerinize inanın :)

Peki, Vista, 7 gibi işletim sistemlerinden neden hiç bahsetmedim? WinFS hep Vista ve 7 ile beraber anılıyor ve çoğu insan (ki bu yüzde 90’lara varan bir çoğunluk) WinFS’in bir dosya sistemi olduğunu ve aslında Vista’da sunulması gereken bir özellik olduğunu sanıyor. İkinci argümanı kullananlar biraz da olsun haklı. O konuya da açıklık getirelim.

Vista’da WinFS zaten var desem inanır mısınız bana? Bazılarınız “Hadi oradan!” bile diyebilir belki :) Onları haklı da buluyorum aslında. Çünkü Microsoft “WinFS” gibi janjanlı bir isme sahip devrim niteliğindeki bir özelliği Vista’ya öyle bir entegre etti ki, kimsenin varlığından haberi yok. WinFS’in aslında ilişkisel dosya sistemi mantığını baz alan ve farklı dizinlerdeki dosyaları sanal klasörlerde toplayan bir depolama motoru olduğunu hatırlayın. Bu özellik Vista’nın beta sürümlerinde vardı arkadaşlar ve Microsoft bu güzelim özelliği beta’yı test eden testçilerin sanal klasör yapısını “çok karmaşık” bulması sebebiyle devre dışı bıraktı. Şu an kullandığınız Vista sürümlerinde bu özellik halen vardır ama o kadar derine saklanmış ve açılması için o kadar komik şeylerin yapılması gerekiyor ki, bunu ancak bir sonraki blog yazımda açığa çıkarabilirim. Çok zor değil aslında ama gizleniş şekli beni her seferinde sinir ediyor. Sebebi ise sadece testçilerin “karmaşık bulması” … Ne diyeyim sana Microsoft, yüzüne gözüne bulaştırmada üstüne yok!

Geç de olsa Microsoft’un jetonu düştü ve sanal klasör yapısı Windows 7’nin piyasada dolaşan 6801 nolu betasına eklendi.  Bu sefer “çok karmaşık” bulunduğu için çıkaracağını da sanmıyorum. Çünkü böyle bir şey düşünse zaten eklemezdi bunu beta’ya.

Evet, herkesin ”WinFS nerede, neden yok, 7’de olacak mı?” sorularını cevaplanmış oldum böylece. Şu durum ne yazık ki halen geçerli: Bu yazıyı okumayanlar veya sanal klasörlerin ve dizinlemenin ne olduğunu bilmeyenler WinFS’in bir dosya sistemi olduğunu düşünecek ve neden hâlâ Windows’a eklenmediği için veryansın yapacak. Çok haklılar da… Microsoft bu kadar devrimsel bir özelliği o kadar kıytırık ve çetrefilli şekillerde kullanıcıya sundu ki, halen herkesin WinFS’in bir dosya sistemi olduğunu düşünmesi çok doğal.

Şimdiiii... Bunu nereden bulabiliriz sorusu kaldı ama sanırım onun da cevabını öğrendiniz. Eğer bir sonraki blog yazımı beklerseniz Vista’da WinFS’in uzantılarını (bakın kendisini demiyorum, çünkü proje zaman içerisinde çok evrim geçirdi) nasıl bulabileceğinizi açıklayacağım. Daha somut bir cevap isteyenler ise eğer imkânları varsa Windows 7 build 6801’e bir göz atsın, zira WinFS’in oradaki karşılığı “Libraries” sanal klasörü :) İsmine bakarsanız “kütüphaneden” öteye gidemez dersiniz ama bir de kendisini kullanın, çok beğeneceksiniz, her ne kadar çooook geç atılmış bir adım olsa da.