Yazılımdan para kazanmak için yapılabilecekleri ana hatlarıyla 5 maddede değerlendirmek istiyorum.

1. Profesyonel Yazılımcılık:
Bunlardan ilki hepimizin bildiği yazılım profesyonelliğidir. Yani belirli bir ücret karşılığında bir yazılım firmasında ya da herhangi bir firmanın yazılım departmanında çalışmaktır. Firmanın büyüklüğüne göre büyük bir takımda sabit bir rol alabilirsiniz ya da küçük bir takımda, belki de tek başınıza, tüm yazılım üzerinde çalışıyor olabilirsiniz. Eğe çalıştığınız bir yazılım firmasıysa, paket program üretebilir ya da belirli bir talep için özel yazılım geliştiriyor olursunuz. Belki de bu ikisi için yeni özellikler ekler ya da bakım ve desteklerinde görev alabilirsiniz. Eğer bu bir firmanın yazılım departmanıysa, örneğin tekstil vb., o zaman firmanın ihtiyaçları için daha önce geliştirilmiş yazılımların bakım ve desteklerini yapar, yeni ihtiyaçlar için çözümler geliştirirsiniz.

Gerekli Özellikler:
İnsan kaynakları ilanlarını ara sıra gözden geçiriyorsanız göreceksiniz ki, yazılım dünyasında ne varsa hepsini birden sizden beklerler :) Ancak biraz daha aklı başında bir firmaysa, sizden orta ve üst düzey programlama dili olara Java ya da C# (belki Vb.Net), ek olarak belki C++, bir ilişkisel veritabanı üzerinde uzmanlık, Oracle, SQL Server vb., OOP (Nesne yönelimli programlama) tecrübesini olması gereken minimumlar olarak isteyecektir.. Bunun dışında belirli bir sektörde deneyimi ve başka bir çok araç, teknoloji ve metodoloji istenebilir. Bunları bildiğiniz ispatlamanız için tabii ki diploma (Mühendislik, matematik, belki fizik vb.) ve sertifikalar da isteyeceklerdir. Tabii en azından yazılı dokümantasyonu takip edebilecek kadar İngilizce de olmazsa olmazlardan. Bunun dışında en çok okuyacağınız/duyacağınız şey "esnek çalışma saatleri" kavramıdır. Bu sizi gece gündüz, hafta sonu demeden çalıştıracaklar demektir.

Avantajlar:
Düzenli bir geliriniz, sosyal imkanlarınız, izin vb. olanaklarınız olur. Orta ya da büyük ölçekli bir firmada çalışıyorsanız, belirli aralıklarla eğitimler alırsınız. Ayrıca sizden daha deneyimli insanlarla çalışarak yeni şeyler öğrenir, tecrübe edinirsiniz.

Dezavantajlar:
Neticede belirli bir maaşa ve sonrasında belirli bir oranda artışa talim edersiniz. Size verilen işi sevsenizde sevmesenizde yaparsınız. Hayatınızın akışını şirketinizin politikaları belirler.

Değerlendirme:
Profesyonel yazılımcılık tüm diğer profesyonel meslekler gibidir. Sözleşmeli ya da kadrolu olarak çalışmanın avantaj ve dezavantajları aşağı yukarı her sektörde aynıdır. Profesyonel olarak çalışmaya başlarken, tabii ki belirli bir yerden başlarsınız. Bu genellikle yeni mezunlar için çok da keyifli ve kazançlı bir yer değildir. Ancak yetenek ve çalışkanlığınıza/azminize bağlı olarak kariyer patikasında hızla ilerlemeniz mümkündür. Çok genel olarak izlenecek yollar; yardımcı eleman, uzman eleman, tasarımcı ve uygulamacı, analist, proje yöneticisi, koordinatör/direktör şeklinde olacaktır. Buradan yazılımcı için bir örnek; yardımcı yazılımcı, yazılımcı, uzman yazılımcı, mimar/yazılımcı, yazılım mimarı, yazılım proje yöneticisi, yazılım koordinatörü şeklinde verilebilir.

2. Serbest (Fason) Yazılımcılık:
Bu modelde belirli bir yere bağlı, maaşlı olarak çalışmazsınız. Tanıdığınız bildiğiniz yazılımevleri, firmalar vb. ile belirli bir iş karşılığı anlaşmalar yaparak çalışırsınız. Örneğin bir projenin sizin
uzmanı olduğunuz bir bölümü, belki pocket pc için arayüz geliştirmeyi, size iş olarak verilir. Siz de kaynak kodu ve gerekli dokümanlarıyla birlikte projeyi hazırlayarak müşterinize verirsiniz. Bazı durumlarda yaptığınız işin bakımı da size verilebilir.

Gerekli Özellikler:
Yazılım sürecinin tüm adımlarından sorumlu olmanız gerekebilir. Ya da sadece belirli fonksiyonlar, tasarım kısmı da size verilebilir. Neticede en az bir alanda gerçekten iyi donanıma ve tecrübeye sahip olmanız gerekmektedir.

Avantajlar:
Çalışma saatlerinizi, çalışma günlerinizi ve tatillerinizi kendizin planlayabilirsiniz. Sevmediğiniz işleri yapmazsınız. (Zaten sevdiğiniz bir alanda bu hizmeti veriyorsunuzdur.) Çalışmak için illa bir ofise bağlı olmak zorunda değilsinizdir. İstediğiniz yerde çalışabilirsiniz. Bazı durumlarda maaşlı çalışmaktan çok fazla gelir elde etmeniz mümkündür.

Dezavantajlar:
Düzenli bir geliriniz olmaz. İş bulma konusunda şanslı olmayabilirsiniz. Özellikle kriz durumlarında risk çok artar. Hizmet verebileceğiniz yazılımevi/firma sayısını artırabilmek için sürekli bir faaliyet içinde olmanız gerekir.

Değerlendirme:
Günümüzde yazılım danışmanlığını da içine alabileceğimiz bu grup, emeğini yıllık sözleşmeyle değil, belirli bir iş üzerinden kiralayan uzmanlar olarak tanımlanabilir. Ancak belirli bir tecrübeden sonra bu şekilde para kazanmanız mümkün olacaktır. Çok büyük paralar kazanamazsınız, ancak belirli bir standartta yaşayacak kadar parayı daha keyifli kazanma şansınız olur.

3. Bireysel Proje Geliştiricilik:
Bu modelde yaptığınız şey bir yazılımevi için değil de direkt olarak bir müşteri için çalışmaktır. Yapısal bir yazılımevi değilseniz de, tek başınıza bir yazılımevinin ya da yazılım departmanının yaptığı işi yapmak durumundasınızıdır. Bir firmaya bir çözüm üretirsiniz ya da daha önce ürettiğiniz bir çözümün bakımını yaparsınız.

Gerekli Özellikler:
Yine bu modelde de başından sonuna bir yazılım geliştirmeyle ilgili tüm donanım ve tecrübeye sahip olmanız gerekmektedir. Bu modelde ek olarak müşteri yönetimi, fiyatlandırma, planlama vb. ek yönetsel becerilere de sahip olmanız gerekir.

Avantajlar:
Şu ana kadarki modellere bakıldığında kazancı en yüksek olabilecek modeldir. Yine serbest çalışmaktasınızdır; yeri, saati, günü siz belirleyebilirsiniz.

Dezavantajlar:
Direkt müşteriye karşı sorumlu olmak ciddi bir baskı yaratacaktır. Ayrıca para kazanmak için sürekli müşteri bulma çabası içinde olmanız gerekmektedir. Yani bir yandan pazarlama/satış elemanı, bir yandan analist, bir yandan tasarımcı, bir yandan yazılımcı, bir yandan test elemanı ve sonrasında da destek elemanı olmanız gerekecektir. Tabii arada müşterinin terapisti, bazen dostu bazen de düşmanı! olursunuz. Tahsilatçılık ve şu an aklıma gelmeyen bir sürü ek rol de cabası...

Değerlendirme:
Yazılımla uğraşıp da bu modeli denemeyen yoktur gibi. Ya öğrenciliğinizde bir tanıdığınızın bir işi gelmiştir, ya sonrasında çalışıyorken ya da işsizken arada birşey gelmiştir. Ama çoğumuz hep aynı sonla karşılaşmışızdır; devamı olmamıştır. Çünkü devamı kendiliğinden olmaz, ciddi bir pazarlama çabası gerektirir. Eğer yazılım sürecinin tamamına hakimseniz, müşteriyi iyi yönetebiliyorsanız ve kolayca müşteri edinebiliyorsanız; o zaman da zaten bu modelde kalmaz, bir sonraki adıma geçer, kendinize bir yazılımevi açarsınız.

4. Amatör Ruhlu Girişimcilik
Bu modeli bilmeyen duymayan yoktur. "Neden biz bir Facebook yapamayalım ki?" modelidir. Birkaç arkadaş bir araya gelir, görev paylaşımı yapılır. Bir proje belirlenir, belki bir sponsor bulunur ve işe girişilir. Çoğunlukla profesyonel girişimcilik boyutu yoktur. Temelde bir yazılımevi olmanın ötesinde sadece belirli bir projeye odaklıdır. Başarı oranı çok düşük olsa da arada hedefine ulaşanlar da olmuştur.

Gerekli Özellikler:
Bu modelde gerçekten başarılı olmak için hem işletme hem de yazılım mühendisliği disiplinlerinde donanımlı ve tecrübeli olmak gerekir. İş kazanç yönünde ticarete dayandığından tabii ki bir de kısmet/şans yönü vardır. (Facebook'la birlikte devreye alınan birçok sosyal iletişim platformu projesi vardı ama her ne sebeptense Facebook öne çıktı.)

Avantajlar:
Gayet net: yüklü bir kazanç.

Dezavantajlar:
Eğer başlangıçta yatırdıysanız; para kaybı. Minimumda çöpe atılan emek ve hayal kırıklıkları. Belki zedelenen arkadaşlıklar ve ilişkiler. En kötüsü ise özgüven kaybı.

Değerlendirme:
Bence bu modeli herkes bir kere olsun denemelidir. İçinizde kalmasındansa ufak çapta, öz güveninizi zedelemeyecek bir boyutta deneyin. Diğer bir açıdan, eğer tüm boyutlarıyla ciddi bir şekilde değerlendirdiğiniz ve gerçekten tutacağınızı düşündüğünüz bir projeniz varsa, bunu işletmecilik/ticaret yönüyle değerlendirebilecek güvenilir birini bulur ve ondan da olumlu görüş alırsanız bu durumda başarılı olmanız çok büyük ihtimaldir. Ama unutmayın ki proje, yapısı gereği sonlu bir şeydir. Yani başlar ve biter. Sonrasını getirmek çok önemlidir. (Bakınız google, facebook, vb.)

5. Profesyonel Girişimcilik (Yazılımevi):
Bu modelde artık iş boyut değiştirir. Bir ekip istihdam etmek, resmi bir tüzel kişilik oluşturmak söz konusudur. İşin pazarlama, geliştirme, destek gibi boyutları ayrı ayrı ele alınır. Artık bir işletmeden bahsedildiğinden insan kaynakları, muhasebe, finansman, pazarlama yönetimi en az yazılım geliştirme kadar önemlidir.

Gerekli Özellikler:
Bana göre bir yazılımevi kurmak için gerekli en önemli donanım ve tecrübe "işletmecilik"tir. Deneyim ve gözlemlerime dayanarak şunu söyleyebilirim ki; genel olarak yazılım ve bilişim alanında bilgi sahibi olan iyi bir işletmecinin başarılı olma ihtimali, işletme hakkında sadece genel bir bilgiye sahip iyi bir yazılımcıdan çok daha yüksektir. Ama hem iyi bir yazılımcı hem de işletme konusunda sağlam bir birikim sahibiyseniz, o zaman hiç durmayın derim :)

Avantajlar:
Girişimciliğin hangi sektörde olursa olsun avantaj ve dezavantajları aynıdır. Çok iyi para kazanabilirsiniz. Uykusuz saatleri artık elemanlarınıza devretmişsinizdir. Stratejik konularla ilgilenir detayları uzmanlarına bırakırsınız.

Dezavantajlar:
Bir kere ortaya bir para koymuş ve risk almışsınızdır. Koyduğunuz parayı ve zamanı kaybetme riski her zaman cebinizdedir. Genel olarak sanıldığının aksine çalışma saatleriniz azalmaz, aksine artık çalışma saati kavramınız kalmamıştır; 24 saat çalışıyorsunuzdur. Vergi, SSK primi, o!, şu!, bu!, bir sürü sorumluluk getirir.

Değerlendirme:
Pazarı bir işletmeci gözüyle takip edebiliyor, değişen trendi takip ederek müşteri ihtiyaçlarını kestirebiliyorsanız zaten herhangi bir sektörde genel olarak talebi yakalamışsınız demektir. Bir yazılımevinde en kolay iş projeyi üretmektir. Asıl iş müşteriyi bulup, işi tanımlayıp, uygun fiyata anlaşmak ve proje geliştirildikten sonra da kurulumu başarıyla gerçekleştirip desteğini verebilmektir. Tabii işin bir de sermaye boyutu vardır. Genellikle yapılan en büyük hata, yazılım projelerinin maliyetlerinin düşük kabul edilmesidir. Halbuki siz dahil bir sekreter 2 yazılımcıyla açacağınız en küçük bir yazılımevinin bile minimum 6 aylık giderini kenara koyayım deseniz en az 75.000 liranın cebinizde olması gerekir.(Maaş, SSK, Vergiler, muhasebeci ücreti, kira, elektrik, telefon, yemek, yol, müşteri görüşmeleri, tanıtım, basılı malzeme, sigorta, vb.)

* * *

GENEL DEĞERLENDİRME:

Benim önerim, cebinizde para olsa ve işletmeden de çok çok iyi anlayan güvenilir bir tanıdığınızla bir yazılımevi açabilecek olsanız bile, en azından bir süre deneyim kazanmak için profesyonel olarak orta ve büyük ölçekli yazılımevlerinde çalışmanız yönünde olacaktır. Bu önerim serbest çalışacak arkadaşlar için de geçerlidir. Her iki model için de mevcut yazılımevlerinin nasıl çalıştığını öğrenmek sizin için iyi bir tecrübe olacaktır.

Eğer yazılımevi açmayla ilgili henüz bir düşünceniz yoksa, bir yazılımevinde çalışıyorken ek iş olarak fason yazılımcılık yapmak ya da proje geliştirmek size hem ek kazanç getirir, hem de tecrübenizi artırır. (Tabii bu konuda çalıştığınız yazılımevinin aksi yönde bir yaklaşımı/politikası yoksa)

Fason yazılım geliştirme ya da proje yapmak öğrenci olarak ya da başka bir işte çalışıyorken de düşünebileceğiniz bir şey olabilir. Tabii küçük ölçekli projeleri kastediyorum.

Yazılım sektöründe yukarıdaki modellerden hangisiyle para kazanıyor olursanız olun, mutlaka sürekli yeni şeyler öğrenerek kendinizi geliştirmeniz gerekir. Yeni çıkan teknolojileri takip etmeli, kendinizi sürekli yazılım mühendisliği alanında geliştirmelisiniz.

Kadir Çamoğlu
kadircam@hotmail.com

* * *
NOT:
Facebook'ta "Tek Kişilik Yazılımevi" adında bir grup açtım. Daha iyi iletişim kurabilmemiz ve eklediğim yeni yazılardan hemen haberdar olabilmeniz için sizi gruba bekliyorum. Mutlaka üye olun.
http://www.facebook.com/group.php?gid=29006737231