Barış Bulut

Sanal Mobil Şebeke İşletmeciliği – MVNO

Gelişmiş ülkelerde çok sayıda örnekleri bulunan MVNO lakaplı Sanal Mobil Şebeke İşletmeciliği'nde neredeyiz?

2004 yılının başına kadar yasal tekelin elinde bulunan sabit telefon hizmetleri (o zamanki ismiyle uzak mesafe telefon hizmetleri, UMTH) sunma hakkı, o tarihten itibaren yerleşik işletmeci olmayan alternatif işletmecilere açıldı.  Millenicom, TurkNet gibi alternatifler doğdu (http://bit.ly/9nKZkY).  Peki, MVNO (İngilizce'si Mobile Virtual Network Operator, Türkçe'si Sanal Mobil Şebeke İşletmeciliği) nedir?

MVNO Tanımı:
Her açıdan değil ama çoğu açılardan ele alındığında sabit telefon hizmetlerinde gördüğümüzün oldukça benzeri olarak algılanabilecek bir dönüşümü de mobil telefon hizmetleri alanında görmemiz muhtemel gibi duruyor.  Diğer bir deyişle, temelde bir mobil telefon işletmecisinin (ülkemizde Turkcell, Vodafone ve Avea) sahip olduğu frekans hakkına sahip olmak dışında, ihtiyacı olan her türlü telekomünikasyon altyapısını kurarak, ana işletmecinin sunabileceği her türlü hizmeti sunabildiği bir işletmecilik türüne verilen ad.
Sanal operatöre MVNO kısaltması verilmesine benzer şekilde, ana operatöre de "V" harfini yok ederek MNO demek mümkün olabiliyor. 
Toplamda ana operatörün (MNO'nun) neler yapabildiğine bakarsak, şu şekilde sıralamak mümkün:


  1. Frekans (spektrum), Baz istasyonu – BTS.
  2. Radyo şebekesi (BSC, MSC, HLR, VLR, AuC, EIR, GGSN, SGSN, IN, SMSC, MMSC, ...)
  3. Operasyonel destek sistemleri – OSS, iş destek sistemleri – BSS, Ücretlendirme – Billing, Faturalama – Invoicing, Tahsilat – Collection, Müşteri Hizmetleri
  4. Marka; pazarlama ve dağıtım faaliyetleriBu durumda, MNO bunların tamamını yapan, MVNO ise 1. madde haricindekilerin bir kısmını veya tamamını yapabilen işletmeci anlamına geliyor.
    Yine yapısal olarak baktığımızda, bir MVNO olabilmek için uygulanması gereken asgari madde olan 4. madde ("markalandırılmış al-sat"), en az yatırım gerektiren bir yapıyı aktarır.  Dolayısıyla, bu uygulamaya giriş bariyeri minimal seviyededir. Yapısal anlamda ülkemizdeki Fenercell, GSMobile, Trabzoncell, Kartalcell, Basicell, Uğurcell, İstanbulcell, VIPCell ve son olarak TTNet Mobil bu kategoriyle uyuşan uygulamalardır – yalnızca TTNet Mobil'de faturalama ve tahsilat da TTNet tarafından yapılmaktadır.  Açık olarak abone rakamları bildirilmemekle birlikte, bu markaların aralarından toplamda 750 bin civarı aboneye sahip olduğu söylenebilir.

Diğer yandan, 2, 3 ve 4. maddelerin ne kadar çoğu MVNO olan işletmeci tarafından üstlenilirse, yetenek anlamında MVNO o derece MNO'ya yaklaşır, en üst seviyede de tam MVNO (full MVNO) adını alır.  Bu farklı işlevlerin biraz daha farklı boyutlarda ayrıştırılmış halini Resim 1'de görmek mümkündür.
 
Resim 1: MVNO Seviyeleri
 
Düzenlemeler (regülasyon):
2009'un ikinci çeyreğinden itibaren MVNO lisansları ülkemizde verilmeye başlandı (yukarıda bahsi geçenler içinde TTNet Mobil örneği hariç diğerleri MVNO lisansı altında değil, gelir paylaşımı ortaklığı – GPO – yöntemiyle yürütülmektedir).  Henüz düzenlemeler anlamında önümüzde gidilmesi gereken uzunca bir yol var ve işe bilhassa yukarıdaki 2. ve 3. maddeleri de dahil ederek gerçekleştirebilmek anlamında netleşmesi gereken onlarca madde başlığı mevcut.  Yine de gelişmelere iyimser gözle bakarsak gelecekten beklentimiz neler olabilir, buna bir bakalım:
Sanal mobil operatörlük işi nereye gidebilir?
Bu soruya yurtdışındaki mevcut örneklerden de yola çıkarak cevap vermek gerekirse, tipik olarak perakende zincir sahipleri, holdingler, meslek birlikleri, ulaşım şirketleri, bankalar ve mevcut alternatif telekom operatörlerinin Sanal Mobil Şebeke İşletmecisi olması mümkün gibi durmaktadır.  Zihinlerde ne tür olası isimler olduğunun belirmesi açısından bu kategorilere ait birkaç görseli de Resim 2'de bulabilirsiniz.

Resim 2: Türkiye'de olası bir MVNO uygulamasında yer alabilecek segmentler ve bu segmentlerden örnekler.  En sağ sütunda ise mevcut MVNO örnekleri yer almaktadır.
 
Dolayısıyla, ayda 5-6 defa gidip alışveriş yaptığınız market, sıklıkla ev eşyası aldığınız dev mağaza, şehirlerarası veya uluslar arası seyahatlerinizde kullandığınız uçak şirketi, ayda 2-3 defa depoyu doldurttuğunuz favori benzin istasyonunuz, bankanız veya halihazırda telefon & ADSL hizmetini kullandığınız operatörünüz size kendi markası ile sözleşme yapabiliyor, bir SIM kartı satabiliyor, belki yanında teklife bağlı olarak telefon cihazı da sunuyor olabilecek.  Halihazırda bu kurumlarla alışverişiniz olduğu için de, sizi daha iyi tanıyor ve ihtiyaca daha uygun teklifler üretebilme şansına sahip olacaklar. 
Değerlendirme:
Lisanslar her ne kadar 2009 yılından beri mevcut olsa da, sonuca göre değerlendirdiğimizde, Türkiye'de MVNO pazarı oldukça başarısız olarak değerlendirilebilecek bir durumdadır; daha da doğrusu böyle bir pazar son 1,5 senede oluşamamıştır (bu cümledeki "başarı" sözcüğünün tanımı: "imtiyaz sözleşmesi olan mevcut 3 mobil işletmeci haricinde, kendi markasıyla SIM kartı satan MVNO lisansı olan bir 4. işletmecinin pazarda mevcut olması durumu"). 
2011 yılıysa; sunulmuş ve sunulmakta olan düzenlemeler paralelinde, MNO-MVNO arası çalışma şeklinin netleştirilmesi için Kurum-MNO-MVNO arasındaki uğraşların verildiği bir yıl olacaktır.  Sıkıntılara rağmen, lisansların verilişinin 2. yılını dolduracağı 2011 yılında ve onu takip edecek 2012 yılında Türkiye MVNO pazarında hareketlilik olacaktır diye ümit etmekteyim.

Dr. Barış Bulut, 
www.barisbulut.com
www.enforma-tr.com
[email]bilgi@enforma-tr.com[/email]

Takip Edin
Kategoriler