Selçuk İslamoğlu

Teknoloji ve hayat üzerine...

2012 Felaketine ne kadar hazırız?

2012'de çok büyük bir felaketin yaşanacağı şimdiden belli gibi, fakat insanoğlu veya Türkiye ne kadar hazır?

Yoo, yoo, Marduk, Maya takvimi, X'teki şifreler gibi zırvalardan bahsetmiyorum. 

Bahsettiğim güneş patlamalarının devamında dünya elektrik şebekesini yok edebilecek Taçküre Kütle Atımı (Coronal Mass Ejection - TKA) ve beraberinden yiyeceğimiz Taçküre Kütle Kurşunu... 

Teknik detaya girmeden kısaca karşılaşacağımız sorun basitçe şu: Güneş patlamalarının büyük çoğunluğu gezegenimize zararsız, çünkü dünya çekirdeğinin oluşturduğu manyetik alan (manyetosfer) sayesinde dünyadaki yaşama zarar vermeden kutuplarımızda Aurora Borealis denilen müthiş güzel görüntüler oluşturarak teğet geçiyor. Bu manyetik fırtına güneşten bize oldukça hızlı ulaşıyor. Ama asıl sorun ondan çok daha yavaş olan Taçküre Kütle Kurşunu, dünyaya ulaşması yaklaşık 4 gün süren bu kütle parçası her ne kadar atmosferimizde canlılara zarar vermeyecek (en azından güneşten gelenler) hale dönüşse de, elektrik hatlarında inanılmaz tahribata neden oluyor. Hem de yerel hatlarda. Aşırı yüklenen hatlar, neredeyse önlerindeki tüm elektrik iletim hatlarını çökertebiliyor.

1989'da gerçekleşen küçük şiddetli bir jeomanyetik fırtına Kanada Quebec şehri üzerindeki tüm elektrik sistemlerini aşırı yüklenmeden yakmıştı.

Ama bu hep olmuyor mu?

Beklenen çok daha büyük. Çünkü güneşin pasif durumu sonlarına gelmek üzere. En son bu boyutta güneş patlaması 1859'da olmuştu. Kutup ışıkları, bize göre oldukça güneyde kalan Karaçi ve Hindistan'dan dahi gözlemlenmiş olduğu raporları da bulunuyor. Ama o zamanlar bugünkü medeniyetin kendini bağladığı elektrik hatlarının olmamasıydı şansları. Peki ya bugünkü senaryo ne olacak?

En kötü senaryo

Kuzey yarım küredeki neredeyse tüm elektrik iletim hatları ve santrallerinin iptal olduğunu düşünelim. Çıkabilecek yangınlardan doğacak ölümleri dahi es geçelim. 

1. Atmosfer ısınmasından dolayı genleşen atmosfer bir çok iletişim uydusunu yörüngeden söküp, düşmeye zorlayacak. İletişim durma noktasına gelecek. GPS devreden çıkacak.

2. Elektrik hatları aşırı ısınmadan dolayı zedelenecek, tüm dünyadaki elektrik şebeke üretimi duracak. Tüm cihazların değişimi için tekrar üretim gerecek bu  aylar hatta yıllar alabilir.

3. Elektriksiz bir yaşam nasıl olabilir? Üretim hatları duracak, benzin pompaları dahi çalışmayacak ve bu da jeneratörü dahi doldurulamayacak hale gelmesi demek, ulaşım kesilecek, metro çalışmayacak. Bilgisayarlar duracak ve doğal olarak hiç bir kurum işlev göremeyecek. Gıda dağıtımı da duracağı için uzun sürmesi halinde açlık ve devamında yağmalar dahi baş gösterebilir büyük şehirlerde. Sular idaresi pompalama yapamayacağı için sular kesilecek. Artık olmazsa olmaz telefonlarınızı bırakın konuşmak için kullanmayı şarj da edemeyeceksiniz aylarca, Twitter'ınız olmayacak şikayet edeceğiniz, dizilerinizi izleyeceğiniz TV'niz olmayacak, buzdolaplarınız çalışmayacak, fırınlarınız çalışmayacak, kombiniz çalışmayacak, uzaylı isimleri olan elektrikli ısıtıcılarınız da çalışmayacak, tuvaletinizde ve banyonuzda su olmayacak. Kısaca 20. yüzyıl öncesi neredeyse tüm buluşlarımızı elektrik ve petrolle birlikte değiştirdiğimiz için mini bir taş devri yaşamaya gideceğiz.

Abarttığımı düşünebilirsiniz ama sadece 1 ay ülkede hiç bir yerde elektrik bulamadığınızı, elektrikle hiç bir şeyin çalışmadığını hayal edin.

Bu senaryo aslında en korkunç senaryo değil desem? 

Çünkü önlem alan ülkelerde bunlar yaşanmayacak ama artık ülkeler de birbirine bağımlı olduğu için basit yaşamsal döngü için birbirine bile girebilirler. 

Peki ya Türkiye?

Türkiye halkı hem şanslı, hem şanssız. Şansız çünkü patlamanın Türkiye'yi etkileyeceği garanti gibi. Şanslı çünkü New York'ta 3 saatlik elektrik kesintisi yüzünden yağma başlamıştı, bu bizde olmaz. Kış aylarında yağması gayet doğal olan kar ve tipi yüzünden geçtiğimiz ay 6 saat boyunca kesik olan İstanbul ve tüm Trakya'nın elektriği sırf tek bir hatta bağlı olduğunu öğrendik ve kesinti her yeri felç etse de kimsenin gıkı çıkmadı "Aga bu nedir?" diye. Şanslıyız çünkü bir çoğumuz gaz lambalarını veya mumlarımızı bir kenarda saklıyoruz hala. Şanslıyız çünkü herşeyimiz Allah'a emanet!

Önlem yok mu?

Taçküre Atılımı Kurşununun dünyaya ulaşması, şiddetine göre ortalama 4 gün sürüyor asıl patlamadan sonra. NASA gibi kuruluşlar bunu bize haber edecektir henüz elektriklerimiz varken. Yapılacak şey oldukça basit aslında, tehlike geçene kadar elektrik dağıtım şebekelerini kapatmak. Bunun uyduların düşmesinde faydası olmayacaktır ama elektrik şebekesini onarılamaz duruma gelmekten veya aylarca elektriksiz kalmaktan kurtarabilir tüm dünyayı.

Peki ne zaman olacak?

Bilim adamları tabii ki güneş patlamalarını kesin şu tarihte olur gibi bir şey söyleyemiyor. Güneşin üzerindeki lekelerin birbirine çok yakın oluşması, olası patlamanın şiddetinin çok daha fazla olduğunu gösteriyor. İstatistiki bilgilere göre, 2012'nin yaz ayları veya sonbahar başlarında bekleniyor büyük patlama...

Ama asıl soru...

Sizce hükümetler, firmalar, sanayi ve para döngüsü sistem aylarca elektriksiz kalma riskine karşın 4 gün de olsa, şalter indirebilir mi? Asıl sorulması gereken soru bu...

http://twitter.com/sislamoglu