Yeni başlayanlar, Linux'a nerden başlamalı?

Popüler dağıtımları şimdiik bir kenera bırakın. Linux'a yeni başlıyorsanız, işte kılavuzunuz!

Yazılım yönetimi

Yazılım yönetimi

Yazılım yönetimi

Birçok yeni kullanıcı için varsayılan yazılımların başlangıç için yeterli olması gerekiyor. Dağıtıma alıştıkça ona yeni uygulamalar eklemek isteyebilirsiniz. Yazılım depoları başta garip bir konsept gibi görünse de, çoğu dağıtım yazılım yüklemenizde yardımcı olacak gerekli araçları sunuyorlar.

SolusOS, uygulamaları yüklemek için gpk-application arayüzünden faydalanıyor. Ancak geliştiricisi şu sıralar kendi PiSi paket yönetimi sistemi için özel bir kullanıcı arayüzü geliştiriyor.

Elementary OS, Ubunty Software Center'a alternatif olarak kendi AppCenter'ını geliştiriyor. Ubuntu Software Center'ı kırpan Elementary OS dışındaki listemizdeki tüm Ubuntu tabanlı dağıtımlar, Synaptic Package Manager ile geliyorlar.

Pear Linux'ta bu araçların ikisine de masaüstünden erişemiyorsunuz. Öncelikle Launcher'ı açmanız, ardından System Tools sekmesine tıklamanız gerekiyor. Varsayılan olarak MAin, restricted ve multiverse depoları etkin bulunuyor.

Zorin'de yeniden tasarlanmış bir Ubuntu Software Center'a ve Synaptic Package Manager'a sahipsiniz. Tanıdık depoların yanında Google ve Opera'ya özel depolar da bulunuyor.

PinguyOS, varsayılan olarak çeşitli yazılım depoları etkinleştirilmiş olarak geliyor. Dağıtım, Linux Mint, Ubuntu ve Elemantary OS için depolara da sahip. Temalar, uygulamalar için PPA'lar (Personal Package Archive, varsayılan olarak Ubuntu'da bulunmayan yazılım paketleri) bulmanız mümkün. Dağıtım içinde çok sayıda PPA bulunuyor, ancak dahil edilen Y PPA Manager sayesinde işiniz kolay. Bu araç sayesinde tüm PPA'ları yönetebiliyorsunuz.

Son karar

Zorin OS: 5/5
PinguyOS: 5/5
Elementary OS: 4/5
SolusOS: 2/5
Pear Linux: 5/5

Paket yönetimi temel yeteneklerden. SolusOS, bu nedenle kaybeden oldu.

Okuyucu Yorumları

Toplam 96 Yorum

bana kalırsa en güzel dağıtım ubuntu en geniş finansal kaynak da en iyi arayüz kendine has arayüz ubuntuda ama yeni bir bilgisayar alındığında yüklü gelen linux ubuntudan da daha iyi bir sistem

linux bilgisayarımı mahvetti. en yeni sürümünü, windows 7nin yanına kurdum, ancak dosya sistemini kendi dosya formatına dönüştürdü. ve yaklaşık 12gb lık alanım yok oldu :( :( bir daha linux kurarsam ne olayım. eski sürümlerde böyle bir şey yoktu. yeni sürümde oldu ne olduysa.

@04 Şub 2014 02:35 o senin cehaletinin eseri...

@04 Şub 2014 02:35 Bu durum ilk günlerden beri olabilen bir hadise. Genellikle ilk linux kurulumlarında kullanıcılar bilgilerini ucururlar :-) Multiboot kullanmak için kurulumda biraz detaylı ayar yapmak gerekecektir.

@04 Şub 2014 02:35 Bölümlendirmeyi düzgün yapamamak senin suçun linuxun değil

@04 Şub 2014 02:35 becerememişsin ben bir hdd de 3 işletim sistemi kurdum pardus11,ubuntu,xp linux mahvetmez kurtarır

@04 Şub 2014 02:35 Kurulum yöneticilerinin çoğu depolama alanı üzerinde yapılacak işlemler ile ilgili detaylı bir rapor sunmaktadır. Bunu okumuyor ya da okumaktan aciz iseniz sonuçlarına katlanacağınızı da ayrıca belirtiyorlar. Ayrıca 12 GB'lık alanın yok olmadı, Windows'un disk yöneticisinden NTFS olarak yeniden biçimlendirerek kullanmaya devam edebilirsin.

Linux'un popüler dağıtımları ile tecrübe etmeye başladım, mevcut kullandığım birincil HDD'me dokunmadan ilave HDD'mi deneme tahtasına çevirerek işe koyuldum. Test ettiğim sistemlere gelecek olursam çok met ettikleri için UBUNTU, sonrasında Pardus KDE denedim. Daha sonrasında LinuxMint Cinnamon 16 gnome denedim ve LinuxMint Cinnamon 16 gnome'da karar kıldım. Bence LinuxMint Cinnamon 16 gnome, XP benzeri arayüzüne alışık olan kullanıcıların çok beğeneceği bir Linux dahıtımıdır. Bu işlere merak sarıp yeni başlayacak olan kullanıcılara önerim, minimum sistem gereksinimlerini karşılayabilecek bir masa üstü pc'ye boş bir 2'ci HDD takıp disk bölümleme, kurulum yapma konularını birebir risk almadan yapmaları yönünde olacaklardır. Bu kadar çok Linux dahıtımı olunca karar vermek gerçekten zorlaşıyor. Ben LinuxMint Cinnamon 16 gnome' mu çok sevdim ve öneririm de. Hangi Linux dahıtımını kullanmalıyım? sorusunun cevabını ihtiyaçlarınız ve kişisel zevkiniz doğrultusunda siz karar vereceksiniz. Burada deneyim kazanmış kullanıcılar ancak, öneride bulunabilirler. Arayüzlere kısaca değinmek gerekirse.. GNOME ara yüzü, pc'yi yormadan çok daha iyi çalışır, KDE arayüzü ise daha çok göreslliğe önem veren kullanıcılara hitap etmektedir ve PC'yi yorar, seçim sizin.

ben yıllardır kullanıyorum ama hiç linux kaynaklı veri kaybı yaşamadım, linux pc nizi mahvetmez. yıllardır linux kullanan biri olarak, linuxdan korkmamanız için (sadece bu sebepten) ilk ubuntu ile başlanmalı, çünkü ilk kullanıcı için yabancı bir alem olduğu için destek çok önemli. Ardından Linux Mint ve Chip'in önerdiği dağıtımlar kullanılabilir. Uzun süreli kullanım ve final dağıtım olarak vazgeçilmezim Arch Linuxu tavsiye ederim.

Guzel bir yazi olmus. Tesekkurler.

kaynak kullanımı ve performans olarak OS X >= Windows > Linux

Hepsi birbirinden güzel sanat eserleri!.. <Cleverman>

Elementary OS öneriyorum şık(çok şık) ve hızlı bir sistem sevenlere, ayrıca ubuntu tabanlı olduğundan uygulama ve destek olanakları da geniş

@04 Şub 2014 10:11 masaüstünü kullanamıyorsun onda benim için bu eksi bir yön

böyle linux yazıları görmek çok güzel....insaları bilinçlendirdiğiniz için tebrikler chip......gelecek linux e.d.

Solus OS'un gelişimi durduruldu. Pear OS da bir şirkete satıldı. Yani yeni sürümleri çıkmayacak SolusOS'un ve Pear OS'un da ne olacağı belli değil. Okurlarınıza bunları mı öneriyorsunuz?

Linux kurmayın demiyoruz hobi olarak yine kurun ne de olsa bir kaç saat sonra hevesin geçip birşeye yaramadığını anlayınca Windows kuracaksın.

@04 Şub 2014 11:26 windows sana paramı veriyor???

@04 Şub 2014 11:26 herkes senin gibi ms kölesi değil değişik...

@04 Şub 2014 11:26 6 senedir hevesim geçmedi çok ilginç. iş amaçlı özel program kullanmayanların tüm ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılayan (oyun hariç), driver, codec, ıvır zıvır aratmayan işletim sisteminin neresini beğenmedin.

Ubuntu da çok zor değil, teste katılmalıydı bence.

kororaa xgl yada elive revilaton deneyin derim :)

Solus kapatılması mı?

Solus kapatılması mı?

Ubuntuyu denedim ise yaramayan isletim sistemi oldugunu gordum 3 saatte 2 kere coktu ne diyeyim

@04 Şub 2014 14:08 Sizin bilgisayarınızda veya kurulum yapışınızda sorun olamaz kesinlikle haklısınız... Çamur atmak ne kadar kolay. Ben W7'nin yanına kurdum çatır çatır çalışıyor.

@04 Şub 2014 14:08 çok ilginç 5 senedir ubuntu kurulu hala çökmedi

Ben dizüstü bilgisayarımda Fedora kullanıyorum. Memnunum.

Solus OS ve Pear OS ölü dağıtım. Siz neyin kafasını yaşıyorsunuz :D

@04 Şub 2014 15:38 linux dağıtımlarının işte en iyisi bu demek. sen hala anlamadınmı:)

Manjaro Linux - KDE

Linux özellikle netbookta çok iyi. Windows ağır kaçıyor. bir sürü Linux distrosu denedim, hemen hepsi de iyiydi. Hiç linux bilmeyen dahi kolaylıkla kullanabilir.

linüx çok yakıyor... cihazı yoruyor bu gariban işi hacı en iyisi appile ..

ben lünüx sü yükledim bişey anlamdım ne la bu. en kralı windows xp gerisi boş..

@04 Şub 2014 21:02 sen kullanma zaten.... doğru yazmayı öğren sonra konuş...

Valla beş para etmiyolar çok sürüm denedim en son mint ekran kartı driverini kurunca bidaha açılmadı özgür yazılım ama önüne gelen güncelleme yolluyor geneli kararsız çalışıyor dağıtımların hiç pc bize bulaştırmayın bence verilerinizi tehlikeye sokarsınız.

@04 Şub 2014 21:23 Ya ekran kartı üreticinin yayınladığı sürücü yüzünden oluyorsa ki yükleyince demişsin yüklemeden önce sistem açık kaynak kodlu kendi sürücüsnün kullanıyor. Demek ki çalışabiliyormuş ekran kartın bu üreticinin suçu linuxun değil.

Mageia KDE yada Gnome deneyin Live DVD ile çok kullanışlı...

Ubuntu kullandıktan sonra Linux kullanmanın bir anlamı kalmıyor Ubuntu kullanacağıma Windows kullanırım.

İllâki alternatif işletim sistemi kullanacağım diyorsanız Hackintosh kullanmanızı tavsiye ederim. Denemediğim Linux dağıtımı kalmadı. Slackware, Turkuaz, Caldera, Gelecek Linux vs. Ama maalesef üzülerek belirtmeliyim Linux masaüstü için berbat. Onca seneden beri edindiğim deneyimlerden sonra hâlâ adam akıllı bir Linux Masaüstü deneyimi gelişimi göremedim. Rpm tabanlı dağıtımlar bile günümüz dağıtımlarından daha fazla heyecan uyandırıyordu. Ama Linux denilecek olursa Ubuntu uygulama dükkanı ile birlikte şu anda en iyisi diyebilirim. En azından klasik masaüstüne Ubuntu Unit ile yeni bir bakış açısı getirmeyi başardı.

@Max_Real Qnx Hackintosh her bilgisayar ile uyumlu çalışmıyor. Linux bile daha fazla uyumlu birçok bilgisayar ile.

@Max_Real Qnx Ubuntu olmayanları deneseydin keşke, böyle höykürüp çemkirerzdin. Arch kullanacaksın, Slacware kullanacaksın. Kurup beğenmeyip hemen kaldırarak Linux öğrenemezsin.

şu resim windows'u andırıyor, yazık çok yazık. bende linux'u bir şey sanıyordum.

@05 Şub 2014 09:42 sen ne zannettin arkadaş......beğenmediğin linux ta yıllardır otomatik donanım tanıma var...win7 burdan arakladı araştır bir zahmet...e.d.

@05 Şub 2014 09:42 O masaüstü default (varsayılan) olarak geliyor. İsterseniz "Zorin look changer" kısmından Win xp, 7 veya Gnome 2 yapabiliyorsunuz. Buna da Zorin hem Xp hem 7 çakması demezsiniz herhalde? Öte yandan Paneli (windowsa göre görev çubuğu) istediğiniz gibi yapılandırabiliyorsunuz. Bi sağ tıka bakar iş.

@05 Şub 2014 09:42 cahil o Zorin OS ve KDE + MS XP'deki tasarım faciasından VISTA ve sonrası 7 görsellerini nereden arakladı sanıyorsunuz?

8.1'e vista faciası diyenler.. 7 bir anda %47.49 ulaşmadığını hatırlasınlar o onlar için yeterli. teknoloji özürlü olup 'vista faciası' demeniz tamamen kendi sorununuz. hiç biriniz ananızın karnından 7 ile doğmadınız. vista'nın sadece performans sorunu vardı. arayüzün %99'u windows 7'nin aynısıdır. windows vista'ya ayrıca sp2 kurup, kayıt defterindeki birkaç hata elle düzeltilince 7 ile hemen hemen aynı performansı size sağlar. bilim bilmeden yorum yapmışınız.

Ne buluyorsunuz şu Ubuntu'da anlamam Ubuntu bir casustur aradığınız her şeyi kaydedip amazon'a yollar youtube'da RMS'in Richard Stallman talks about Ubuntu videosunu izleyin de birşeyler öğrenin!

@05 Şub 2014 16:22 Ne kullanalım peki? Windows ve Mac kapalı sistem, onların nereye gönderdiği bile belli değil...

@05 Şub 2014 16:22 Çok filim izliyorsun. Ubuntu veya Windows eğer senden habersiz dışarı veri paketi gönderiyorsa çok rahat Wireshark'la gelip giden tüm bağlantıları izleyebilirsin. Kısaca sıfır bir sisteme casus yazılım yüklemek pek akıl karı değil. Öyle yapsalar hemen dünyaya ifşa ederler adamı.

Ubuntuyu denemis biri olarak tek diyecegim cok yetersiz isletim sistemi cok calismalari lazim cok cokuyor 3 saatte 2 kere coktu .....

bugün Mac'ime VirtualBox ile Pinguy Os kurdum. 2 yıl öncesine kadar 2. işletim sistemim olarak Debian kullanmıştım. açıkça söylemek gerekirse linux dağıtımları üstüne hiçbirşey koymamış. 2 senede hiçmi birşey değişmez.

Peki, %100 Yerli Yapım olan PisiLinux'u niye denemediniz?

@05 Şub 2014 22:27 %100 yerli linux diye birşey yok :)

kendini bilime ve bilişim ve yazılıma adamış birisi olarak ben bu lünüxü yüklersem facebook a girebilirmiyim weya tweter a...

@06 Şub 2014 18:30 Giremezsin sakın yükleme.

@07 Şub 2014 11:47 Yasaklar beyindedir tabii ki, benim gibi Facebook ve Twitter sevmiyorsan yalvarsalar da giremezsin. Bilişim ve yazılıma adanmış arkadaş da Twitter'ı Tweter sanıyor. Linux üzerinden Facebook ve Twitter'a girememek ne alaka? İnsanları yanıltmayın ya.

@08 Şub 2014 10:19 arkadaş dalga geçmiş

Debian iyi bir tercih olacaktır

linux = ubuntu = pardüs ===> koca bir zırvalık....

@07 Şub 2014 16:07 Arch, Slackware ve OpenSUSE kullanmadan tadına varamazsın tabii ki... Bir de bunları dene bakalım. İnanıyorum ki beğeneceksin.

@07 Şub 2014 16:07 cok dogru soylemissin ubuntuyu denemis biri olarak hic begenmedim daha isletim sistemi acilmadan bilgilrimi baska tarafa yollamiya calisiyor

Küçük harika Puppy Linux, kernel çekirdeği 3.10.5, LibreOffice ve VLC yeni sürümleri ile kullanıyorum. Çok beğeniyorum. (bilgisayara tam kurulum yaptım)

Yeterince zamanınız yoksa hiç bulaşmayın. Hangi dağıtımı kurarsanız kurun hep bir problem hep bir sorun. Kendimden örnek vereyim üç gündür ekran kartı driverlarıyla uğraşıyorum bir arpa boyu yol alamadım. Birde sürekli değişiyor "bunun desteği kalktı, yok şu değişti, yok artık onu kuramazsın" iyi de ben sürekli bunlar neyi değiştirdi diye takip edemem ki tek istediğim aldığım donanımı çalıştıracak bir yazılım hepsi bu. Uzun lafın kısası ilk cümleyi tekrar okuyun.

Yeterince zamanınız yoksa hiç bulaşmayın. Hangi dağıtımı kurarsanız kurun hep bir problem hep bir sorun. Kendimden örnek vereyim üç gündür ekran kartı driverlarıyla uğraşıyorum bir arpa boyu yol alamadım. Birde sürekli değişiyor "bunun desteği kalktı, yok şu değişti, yok artık onu kuramazsın" iyi de ben sürekli bunlar neyi değiştirdi diye takip edemem ki tek istediğim aldığım donanımı çalıştıracak bir yazılım hepsi bu. Uzun lafın kısası ilk cümleyi tekrar okuyun.

linux niye var biliyormusunuz? tabiki pcler ucuz olsun windows yüklü gelince pahalı oluyor diye var.

@09 Şub 2014 09:33 tabi tabi ondan var kıt zeka...

bu linux ne zaman istediğim gibi olacak acaba ??? orantısız ikonlar, küçük yazılar , dandik font , soğuk masaüstü , bööö.. win 8 sen çok yaşa..

@09 Şub 2014 11:50 Kendi emeginle yaptıgın herşey daha yararlıdır. Linux da öyle; ikonları, yazıları, fontları kendin ayarlayacaksın. Hem daha iyi değil mi, bir işletim sistemini kendi zevkine göre ayarlamanın neresi kötü?... Ayrıca Linux olmasaydı düşük bütçeli olanlar windowsu dahi kullanamazdı. Linux'u begenmeyebilirsiniz ama onun faydalarını inkar etme yanlışına düşmeyelim...

@09 Şub 2014 11:50 Windows 7 desen anlardım da windows 8 kadar iğrenç bir sistem yok

N'olur benide yükleyin ( Haiku Os )

Eski dizüstüme linux mint 16 yükledim gerçekten hızlı ve stabil ihtiyaç olabilecek hersey yüklü sürücülerden bi kablosuzu tanımadı ama yüklemesi fazla zor olmadı.

ARKADAŞLAR BEĞENİN YADA BEĞENMEYİN AMA ŞUNU BİLİNKİ LİNUX WİNDOWS UN EN BÜYÜK RAKİBİDİR VE BU RAKABET HEPİMİZ İÇİN İYİ SONUÇTA NEDEN LİNUX A TAVIRLISINIZ BİLMEM??..BU SAYEDE LİSAN FİYATLARI AŞIRI UÇUK DEĞİL..(İYİCE PAHALI).......LİNUX BİLGİSAYAR DÜNYASININ FORD 'UDUR BİR ZAHMET FORDUN TARİHİNİ OKUYUN NE DEMEK İSTEDİĞİMİ ANLARSINIZ..E.D.

@10 Şub 2014 11:10 windows'da Mercedesidir

@11 Şub 2014 13:27 BİR ARAŞTIR YA ARKADAŞ TARİHİ BİR İNCELE GÖBEKTEN ATIYORSUN .....BU ARABA KIYASLAMASI YAPACAK OLURSAK WİN-MERSEDES İSE LİNUX-MASERATİ'DİR E.D.

@13 Şubat 2014 11:28 ford dan Maserati ye geçiyorsan Windows bugatti olur

Güzel araştırılmış, anlaşılır, somut ve açık anlatımlı yazı. Elinize sağlık.

Windows ve linux ikiside yaramaz yetersiz bence ikiside bana gore

Açıkcası ben Ubuntu yu 7.10 dan 13.04 e kadar kullandım ve sıkıntı yaşamadım .Bunun dışında Windows a göre çok daha stabil geliyor bana şuanda Mac os X kulllanmaktayım . Aslına bakarsanız her client sistem aynı Windows,Linux,MAcOS x pek önemi yok kimin neyde rahat ettiği ile alakalı bir durum bence :)

Linux olmasaydı sizler 29 liraya Media Center hediyeli Windows 8.1 Pro'yu rüyanızda bile göremezdiniz. Öyle her Linux yazana rasgele kırmızı renkli olumsuz oyu basıp durmayın. Çok dikkat ettim bazı cahiller yorumlara okumadan bakıyorlar ve eğer yorumda Linux sözcüğü geçiyorsa hemencecik daha okumadan kırmızıyı yapıştırıveriyorlar. Ne yaptı Linux sana? Çocukluktan mı geliyor?

Hepsinin çekirdeği Linux ten gelir...

Sıradan ev kullanıcıları için tabiki Windows ama Super User diye tanımlanan kullanıcılar için Linux bu işte önde. Normal kullanıcı kullanım kolaylığına bakar. Doğal olarak Windows en iyi seçim. Geliştiriciler sınırları zorlar, o yüzden Linux.

Kali linux en iyisi benim için :D :D

Böyle zırvalıklarla daha uğraşan var mı? Her şeyi halleden bir işletim sistemi varken ben niye hamallık yapayım. Mac os muş Linux mış hikaye Windows her şeye yeter. Arkasında Microsoft var ,Apple bile zamanında batırmış bir firma

2000-2001 den beri windows kullanıyorum şu anda 8.1 kullanıcısıyım. Ancak yazılım konusundan anlamam..Sorum şu sizce linuxa geçeyim mi? Geçersem hangi linuxu önerirsiniz? Birde pardus pisi/pisi linux, pardus hakkında ne düşünüyorsunuz.. Microsofttan vaz geçme sebebim : Office programlarına bahsettiğim yıllardan beri ne paralar yatırmam iflahımı gevretti desem yeridir. Denem surumlerınde de her seferınde sürüm bitti yazısından gerçekten sıkıldım. Tamam diğer şeyler paralı olur anlarımda abi office gibi bilgi üretimine yardımcı programlar "bilgi çağında

@29 Mayıs 2014 06:13 linux mint katya

@29 Mayıs 2014 06:13 linux mint 18 Sarah, mate masaüstü

Xubuntu öneririm :)

@03 Tem 2014 14:15 mrb nasıl kurabilirim

Linux/Debian/Ubuntu gercekten ugrasmasi zor isletim sistemleri ve bana cok berbat geliyor.Daha cok gelistirilmesi lazim, isletim sistemini kuruyorum home klasorunde kullanici dosyasi yok kayip.. Dosya aramasi yapacaksin yok konum aramasi mi yapsin dosya aramasi mi ? Lan ha dosya ha klasor bul getir koy onume program yukleyecem arsiv biciminde yukleme dosyalari var.Terminale gircen root olcan sonra komutlari yazcan ohooo.Neden install klasoru koymamislar benzeri birseyde olurdu hayir komut yazinca iki uc insan kendini havalara sokuyor anlamadim.Gorende microsoft hackledi sanar.Alt tarafi iki program kurdun.

En iyi dağıtım bence linux mint kim ne derse desin

nasıl kurabilirim

Linux u öğrenip kavradıktan sonra yemin ederim windowsu beğenmez oldum.Sadece bazı programlar için mecburen açıyorum onun dışında asla kullanmıyorum windowsu.Gelelim dağıtımlara bence en iyisi ubuntu ve türevleri.Türkçe dil desteği çok iyi kararlı ve stabil.Şimdiye ne kadar ne çökme oldu ne de başka bir sorunla karşılaştım.Linux un en nefret ettiğim yönü tar.gz gibi kurulum dosyaları bir de ppa üzerinden kurulum sonrası depo hataları vermesi.

Önce XP 32 kurdum HDDye. Sonra Win7 64 bit. En son da PARDUS kurdum. Bootta sistem seçim sürelerini 5 sn ye ayarladım. Aynı anda sorunsuz olarak 3 sistemi yıllardır kullanıyorum...

yakın zamanda bir LINUX inceleme rehberi bekliyoruz

Bence " Linux Mint " kullanılmalı.Kullanımı daha kolay,daha stabil ve daha performanslı.Linux Mint, Ubuntu'yu bile solladı.

benim önerim ise her windows kullancısı mutlaka linux kurmalı. bu açık kaynak kodlu kamu malı yani halka ait yazılımların desteklenmesi açısından hayati öneme sahip. bugün cd burner xp, clamwin, 7zip, gimp gibi bir çok halk malı yazılım gerçekten pahalı yazılımlar kadar başarılı. neden linuxde windowsu geçmesin. bunun için toplum bilincinin artırılması için herkesin en az ayda bir defa linux kurulumlarını tanıtması lazım diye düşünüyorum. herkese selam

Sen de yorum yaz

 



CHIP'i Takip edin
E-Posta listemize katılın
CHIP Dergi Mobil Cihazınızda

İlginizi çekebilir