Robotlar ve insanlar kanun önünde...

Yasalar, teknolojiye yetişebilir mi? Robotlar söz konusu olduğunda ne şekilde uygulanabilir?

Robotlar ve insanlar kanun önünde...
Kim kimi kimden nasıl koruyacak?

Bilimkurgu edebiyatının en kült isimlerinden olan Isaac Asimov'un, meşhur "robot kanunları"nı duymayanımız kalmamıştır herhalde. Biz yine de 92 yılında kaybettiğimiz bu büyük dehanın, ilk kez ölümünden 50 yıl önce yazdığı kısa bir öyküde yer verdiği bu kanunları kısaca bir hatırlayalım:
1. Bir robot, bir insana zarar veremez. Ya da hareketsiz kalarak bir insanın zarar görmesine neden olamaz.
2. Bir robot, insanların verdikleri emirlere uymak zorundadır. Ancak bu tür emirler birinci yasayla çeliştiği zaman durum değişir.
3. Bir robot, birinci ve ikinci yasayla çelişmediği sürece varlığını korumak zorundadır.

İyi ama, zaman içerisinde yeterli olmadıkları gerekçesiyle üstadın bir madde daha eklemek zorunda kaldığı bu kanunları neden hatırlatma gereği duyduk? Onu da şimdi söylüyoruz:
İngiliz "The Royal Academy of Engineering" (Kraliyet Mühendislik Akademisi) tarafından, bu ay yayınlanan "Otonom Sistemlere Dair: Sosyal, Hukuki ve Etik Mevzuat" adlı rapor; tıp, ulaşım, savunma, sistem mühendisliği, sivil toplum, bilgisayar ve finans gibi farklı alanlardan temsilcilerin bir araya geldiği bir toplantı sonucunda oluşturulmuş. Toplantının konusu da, özetle: Robotlar ve hukuk!

Burada "Otonom sistemler"den bahsederken, internet terminolojisinde "AS" olarak da ifade edilen ve "bir ağ grubunun tek bir sistem olarak yönetilmesi" olarak kabaca özetleyebileceğimiz protokoller bütünüyle bir anlam ayrımına gittiğimizi belirtmekte de fayda var.

Sorumlu kim?

Robotlar mı? Geliştirenler mi?

"Otomatik" kavramının bir aşama üstünü ifade eden "Otonom"; "uyum sağlama", "öğrenme" ve "karar verme" özelliklerine sahip, bağımsız sistemleri nitelemek için kullanılıyor. Tam otonom sistemlerde, işlevin -veya hatanın- kaynağını bir kaç yerde birden bulmak mümkün.

Evet, söz konusu bu karmaşık sistemler olduğunda bile insan faktörü, hala bir yerlerde gizli; ancak bir aksaklık sonucu meydana gelebilecek bir yaralanma veya ölüm durumunda, kanuni sorumluluk kime ait olacak: Tasarımcı mı? Üretici mi? Programcı mı, yoksa kullanıcı mı? İşte söz konusu raporda, bu temel sorunun yanı sıra, otonom sistem standartlarına ilişkin sertifikasyonun ve hukuki sorumlulukların belirlenmesi ile ilgili bir dizi soruya cevap aranıyor.

Otonom sistemler daha şimdiden hayatımıza önemli ölçüde girmiş durumda. Ulaşımdan bankacılığa, tarımdan maden aramaya ve savunma sanayine kadar geniş bir uygulama alanı, halihazırda mevcut. Peki ya bunlardan doğabilecek ciddi aksaklıklara ilişkin yasal düzenlemeler? Konunun vahametini kavramak için son yıllarda meydana gelen uçak kazalarıyla ilgili davalara bakmak yeterli.

Henüz bilişim hukukunda bir arpa boyu yol gidilmiş ülkemizde, yapay zeka ve kanun ilişkisini tartışmak için biraz erken gibi görünebilir, ancak bir gün antibiyotiğinizin saatini aksattığınız için "ev"iniz sizi polise verirse, siz kimi-kime şikayet edeceksiniz?

Ümit Öncel

Okuyucu Yorumları

Toplam 5 Yorum

eğer akıllı evler son paragraftaki kadar gelişirse artık hapisaneler yerine ev hapsi uygulaması artar

ve akla gelen ilk soru HACK ?
ya robotlar top şekilde HACK edilir ve " zombi bot " haline getirilirlerse?

yada ileriki dönemerde yarı canlı syber üretildiğinde ırklar arası üstünlük savaşı sonuçları ne olur?

ayrıca çocuk şeklinde üretilen robotlar pornografik programlamayla sapık emellere hizmet konusu gündeme gelecektir ve toplumun bozulması gibi bir tehlike bizleri bekliyor.

peki ya telekızlar ?
düşünsenize birisi telefon ediyor ve hatun geliyor, tam yakınlaşma başladığı zaman hatundan motor sesi geliyor ve " bi dakka sevgilim " diyerek kolundaki plastik yağlama kapağını açıyor ve cebinden çıkarttığı makina yağını kolundaki delikten içer sıkıyor. :)))

ya tatile giderken bir partner robot sipariş verdiniz ve tatilde size sarıldı AMA ODA NEEEE...!!! sistem kitlendi ve siz kızın kolları arasında kiltli kaldınız NOOLUCAK ŞİMDİ...!!! :))

yada dini konularda millet ikileme düşecek "robot diye her yerini görebilirsin göremezsin tartışmaları"

peki ya birine musallat olmak üzere programlanmış robotlarla nasıl başa çıkılacak? nooldu - apartmanda tecavüz -- kim yaptı - 2012 modeldi heralde... YAHU KARDEŞİM eğer bu insan olsaydı kız karşı koyabilirdi de robot olunca onun kas gücüne erkek de dayanamaz ve robot eğer daha sapık çıkarsa ?

peki ya birilerinin bir kopyası üretilirse sonuçları ne olur?

robotlar "TERMINATOR" yada "MATRIX" teki gibi gelişebilirler ama hiç birimiz Neo' nun film sonundaki gerçek hayata yansıttığı beyin gücüne ulaşamayız...!!!

sizleri Tanrıcılık oynamak isteyen insanlar hakkında düşünmeye davet ediyorum

saygılarımla

eğerki ülkeler daha şimdiden robotlar hakkında yasa üretmeye başladılarsa durum çok vahim demektir.

yakında aşık olduğunuz kızların bir robot olduğunu çok geç anlayabilirsiniz ama iş işten geçer: bir tarafları ergonomik olsun diye kalemtraş olarak üretilen kız arkadaşınızla evlendiniz ve gerdek gecesi büyük bir acıyla farkına vardınız ama dediğim gibi iş işten geçti artık

geçmiş olsun

ilk iki yorumu okudumda yüzümde bi tebessüm oluştu :)

"bir tarafları ergonomik olsun diye kalemtraş olarak üretilen kız arkadaşınızla evlendiniz ve gerdek gecesi büyük bir acıyla farkına vardınız ama dediğim gibi iş işten geçti artık" özellikle bunu yazan arkadaşın hayal gücü süpermiş.

haha bu kanunlar iRobot filminde geçiyordu :)

teknolojinin bu kadar gelişipte bizimde buna şahit olacak kadar uzun yaşacağımızı hiç sanmıyorum o yüzden bunu düşünmeyi o dönemlerde yaşayacak insanlara bıraklarım

Sen de yorum yaz

 



CHIP'i Takip edin
E-Posta listemize katılın
CHIP Dergi Mobil Cihazınızda

İlginizi çekebilir