Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Çin'in Türkiye'ye karşı açtığı ticaret davasında kararını açıkladı. Anlaşmazlık paneli, Türkiye'nin Çin menşeli otomobillere yönelik bazı vergi ve ithalat uygulamalarının DTÖ kurallarıyla uyumlu olmadığı sonucuna vardı.
Panel, Çin'den ithal edilen elektrikli otomobillere uygulanan yüzde 40 ek gümrük vergisini, bazı hibrit modellere getirilen ek vergileri ve ithalat izin sistemi kapsamındaki satış sonrası hizmet şartlarını DTÖ kurallarına aykırı buldu.
Buna karşın bu karar, Türkiye'nin söz konusu düzenlemeleri hemen kaldıracağı anlamına gelmiyor. Kararın yürürlüğe girmesi için DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı tarafından kabul edilmesi ya da temyiz sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Çin Ticaret Bakanlığı ise kararın ardından yaptığı açıklamada panelin değerlendirmesini memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Bakanlık, Türkiye'yi uygulamalarını DTÖ kurallarına uygun hale getirmeye çağırdı.
Dava neden açıldı?
Uyuşmazlık, Türkiye'nin son yıllarda Çin'den ithal edilen otomobillere yönelik aldığı koruma önlemlerinden kaynaklandı.
Türkiye, 2023 yılında Çin menşeli elektrikli otomobillere yüzde 40 ek gümrük vergisi getirdi. Haziran 2024'te ise bu uygulamayı benzinli ve hibrit araçları da kapsayacak şekilde genişletti. Aynı dönemde elektrikli ve şarj edilebilir hibrit otomobiller için yeni ithalat şartları da yürürlüğe girdi.
Bu düzenlemeler kapsamında ithalatçı firmaların Türkiye'de çağrı merkezi kurması, yedi bölgede en az 20 yetkili servis açması, yetkili temsilci bulundurması, batarya taahhüdü vermesi ve yeterlilik belgesi alması zorunlu hale geldi.
Çin ise bu şartların kendi üreticilerini hedef aldığını savunarak Ekim 2024'te konuyu DTÖ'ye taşıdı.
Panel hangi uygulamaları kurallara aykırı buldu?
DTÖ paneline göre, elektrikli otomobillere uygulanan yüzde 40 ek gümrük vergisi Türkiye'nin GATT 1994 kapsamındaki gümrük taahhütlerini aşıyor. Panel ayrıca bazı hibrit araçlara uygulanan ek vergilerin de DTÖ kurallarını ihlal ettiğine karar verdi.
Bununla birlikte panel, Çin'in diğer hibrit ve içten yanmalı motorlu otomobillere ilişkin tüm itirazlarını kabul etmedi.
İthalat İzin Sistemi kapsamında Çin'den gelen elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araçlar için istenen satış sonrası hizmet şartları da panel tarafından ayrımcı bulundu.
Raporda, 20 servis noktası açılması, çağrı merkezi kurulması, yetkili temsilci atanması, batarya taahhüdü verilmesi ve yeterlilik belgesi alınması gibi yükümlülüklerin Çin'den gelen araçlar için Türkiye pazarındaki benzer araçlara göre daha ağır şartlar oluşturduğu belirtildi.
Panel ayrıca Türkiye'nin, bu uygulamaların tüketiciyi korumak veya tip onayı kurallarını uygulamak için gerekli olduğunu yeterince ortaya koyamadığı değerlendirmesini yaptı.
Serbest ticaret anlaşmaları da incelendi
Panel, Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkelerden gelen araçları ek vergilerden muaf tutmasının genel olarak Çin aleyhine farklı bir uygulama oluşturduğunu belirtti.
Ancak raporda, serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerin büyük kısmına tanınan muafiyetlerin GATT kapsamındaki istisnalar nedeniyle hukuken kabul edilebileceği ifade edildi. Venezuela için ise aynı değerlendirme yapılmadı.
Karar hemen yürürlüğe girmeyecek
DTÖ panel raporu doğrudan uygulanacak nihai bir karar niteliği taşımıyor. Taraflar rapora itiraz edebiliyor.
Öte yandan DTÖ Temyiz Organı, ABD'nin yeni hakim atamalarını uzun süredir engellemesi nedeniyle 2019'dan beri fiilen çalışmıyor. Bu nedenle süreç uzayabilir ve kararın uygulanması zaman alabilir.
Önlemler Çinli markaların satışlarını düşürdü
Sektör verileri, Türkiye'nin uygulamaya koyduğu önlemlerin ardından Çinli otomobil markalarının satışlarında ve pazar payında düşüş yaşandığını gösteriyor.
Çinli markalar, yılın ilk yarısında yüzde 39,6 düşüşle 28 bin 602 araç sattı. Pazar payları ise bir yıl içinde yüzde 7,8'den yüzde 5,1'e geriledi. Türkiye'de faaliyet gösteren Çinli marka sayısı da 10'dan 7'ye düştü.
BYD, 2025'in ilk yarısında 25 bin 501 araç satarken, 2026'nın aynı döneminde satışları 6 bin 809 adede indi.
Chery Grubu ise satışlarını sınırlı da olsa artırdı. Grubun toplam satışları 19 bin 26 adetten 19 bin 313 adede yükseldi. Buna karşılık Chery markasının satışları 15 bin 346'dan 12 bin 690'a geriledi. Omoda ve Jaecoo markalarının toplam satışları ise 6 bin 623 adede ulaştı.