2026 yılının ilk güneş tutulması, Dünya’nın en izole bölgelerinden biri olan Antarktika üzerinde gerçekleşecek. “Ateş çemberi” olarak bilinen halkalı tutulma, bu kez yalnızca kıtadaki araştırma istasyonlarında bulunan sınırlı sayıdaki gözlemci tarafından tam olarak izlenebilecek.
Bu nadir gökyüzü olayı, Ay’ın Güneş’i tamamen örtmemesi nedeniyle merkezde kararma, kenarlarda ise parlak bir ışık halkası oluşturacak.
Bazı bölgelerde kısmi tutulma görülebilecek
Tutulmanın tam görünümü Antarktika ile sınırlı olsa da, Ay’ın gölgesi Dünya’nın farklı bölgelerinde Güneş’i kısmen örtecek.
Kısmi tutulma özellikle Güney Amerika’nın en uç noktalarındaki Şili ve Arjantin’de gözlemlenebilecek. Afrika’nın güneydoğusunda ise Madagaskar, Lesotho ve Güney Afrika tutulmanın kısmi etkisini görecek bölgeler arasında yer alıyor.
Halkalı tutulma neden oluşur?
Güneş tutulmaları, Güneş, Ay ve Dünya’nın aynı hizaya gelmesiyle meydana gelir. Ancak halkalı tutulmada kritik fark, Ay’ın Dünya’ya olan uzaklığıdır.
Ay yörüngesinde Dünya’dan biraz daha uzak konumdayken gökyüzünde daha küçük görünür. Bu nedenle Güneş’i tamamen kapatamaz ve etrafında ince, parlak bir halka kalır. Bu görsel etki, tutulmanın “ateş çemberi” olarak anılmasının nedenidir.
Tutulmalar neden her yerden izlenemez?
Güneş tutulmaları yılda birkaç kez gerçekleşse de her tutulma Dünya’nın yalnızca dar bir şeridinden görülebilir. Bunun nedeni, Ay’ın gölgesinin gezegen yüzeyine sınırlı bir alanı kapsayacak şekilde düşmesidir.
Bu nedenle bazı tutulmalar yalnızca belirli kıtalardan veya ülkelerden gözlemlenebilirken, diğer bölgeler aynı olayı hiç fark etmeyebilir.
Tutulmayı izlerken güvenlik kritik önem taşıyor
Güneş tutulması sırasında Güneş’e doğrudan bakmak ciddi göz hasarına yol açabilir. Bu nedenle yalnızca tutulma gözlemi için üretilmiş özel filtreli gözlükler kullanılmalıdır.
Standart güneş gözlükleri, teleskoplar veya dürbünler yeterli koruma sağlamaz. Alternatif olarak iğne deliği projektörü gibi basit optik yöntemlerle tutulmanın görüntüsü dolaylı şekilde izlenebilir.
Yıl içinde yeni tutulmalar da yolda
Gökyüzü gözlemcileri için yıl henüz bitmiş değil. Ağustos ayında gerçekleşecek tam güneş tutulması; Grönland, İzlanda, İspanya, Rusya ve Portekiz başta olmak üzere geniş bir coğrafyada gözlemlenebilecek.
Bu tutulmanın daha geniş bir izleme alanına sahip olması bekleniyor.