NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, yaklaşık 22 yıllık görevinin ardından bugün, 4 Kasım’da Dünya atmosferine geri dönüyor. NASA’nın paylaştığı ABD Uzay Kuvvetleri tahminine göre yaklaşık 1.450 kilogramlık uzay aracı, Türkiye saatiyle 11.30 civarında atmosfere girecek. Ancak bu tahminin 11 saatlik bir belirsizlik payı bulunuyor.
Farklı kurumların hesaplamaları da birbirinden ayrılıyor. Avustralya yayın kuruluşu ABC’nin aktardığına göre Aerospace Corporation, giriş zamanını Türkiye saatiyle 12.11 civarı olarak hesapladı. Bu tahminin belirsizlik payı ise 12 saat.
Parçalar ekvator çevresine düşebilir
NASA, aracın büyük bölümünün atmosferde yanmasını bekliyor. Ancak bazı bileşenler atmosfere girişten sağ çıkabilir. Swift’in yörüngesi ekvatora yakın olduğu için olası parçalar 20,6 derece kuzey ve 20,6 derece güney enlemleri arasındaki bir kuşağa düşebilir. Türkiye bu kuşağın dışında kalıyor.
Parçaların büyük olasılıkla okyanusa düşmesi bekleniyor. Yine de Afrika, Avustralya, Hindistan, Güneydoğu Asya ile Orta ve Güney Amerika’nın bazı bölgeleri olası düşüş alanında yer alıyor. NASA, dünya üzerinde herhangi bir kişinin zarar görme ihtimalini yaklaşık 2.100'de 1 olarak hesaplıyor.
Atmosfere girişin tam zamanı ve konumu, aracın hangi anda atmosfere gireceğine bağlı. NASA ve Uzay Kuvvetleri, süreci izleyip tahminleri güncellemeye devam ediyor.
Güneş etkinliği yörüngeyi düşürdü
Alçak yörüngedeki tüm uydular, atmosferin en üst katmanlarındaki seyrek havanın yarattığı sürtünmeden etkileniyor. NASA’ya göre son dönemdeki güçlü Güneş etkinliği bu etkiyi artırdı ve Swift hızla alçalmaya başladı.
NASA, gözlemevini kurtarmak için temmuz ayında Katalyst Space şirketinin LINK adlı robotik aracını gönderdi. LINK, Swift’e kenetlenip onu daha yüksek bir yörüngeye taşıyacaktı. Ancak araç fırlatıldıktan sonra kendi ekseni etrafında dönmeye başladı ve yönelim kontrolünde sorun yaşadı. NASA ve Katalyst Space, 19 Ağustos’ta LINK’in Swift’i yakalamayacağını ve yükseltmeyeceğini duyurdu.
Son günlerine kadar gözlem yaptı
Kurtarma görevi iptal edildikten sonra Swift ekibi, sürtünmeyi azaltmak için durdurduğu bilimsel gözlemleri yeniden başlattı. Gözlemevi bu süreçte yüzlerce hedefi inceledi. Listede patlayan yıldızların kalıntıları, uzak gökadalardaki aktif süper kütleli kara delikler ve Güneş Sistemi’ndeki kuyruklu yıldızlar vardı.
Gözlemlere dönüş sürtünmeyi yeniden artırdı. Swift, 20 Ekim’de 275 kilometre irtifaya indi ve artık sürtünmeyi dengeleyemediği için güvenli moda geçti. Penn State Üniversitesi’ndeki operasyon ekibi ardından aracın görevini fiilen sonlandıran komutu gönderdi.
İki yıllık görev 22 yıl sürdü
Swift, 2004 yılında evrendeki en güçlü patlamalar olan gama ışını patlamalarını incelemek için fırlatıldı. Başlangıçta yalnızca iki yıllık bir ana görev için tasarlanmıştı. Üç teleskopla farklı dalga boylarında gözlem yapabilen ilk gözlemevlerinden biriydi.
Swift, 20 yılı aşkın sürede kısa ömürlü kozmik olaylara hızla yönelebilmesi ve diğer gözlemevlerine anında uyarı göndermesiyle öne çıktı. Süper kütleli kara deliklerin beslediği aktif gökadalardan X ışını parlamaları yaşayan yıldızlara, süpernovalardan Güneş Sistemi’ndeki kuyruklu yıldız ve asteroitlere kadar geniş bir alanda bilgimizi genişletti.