Akıllı telefonunuzu veya elektrikli aracınızı şarja taktığınızda, bataryanın yüzde 80 seviyesine kadar jet hızıyla ulaştığını, ancak kalan yüzde 20’lik dilimde kaplumbağa hızına düştüğünü mutlaka fark etmiş olmalısınız. Günümüzün hızlı şarj teknolojileri bir telefonu yarım saatte, bir elektrikli aracı ise uygun istasyonlarda 15 dakikada yüzde 80 doluluğa ulaştırabiliyor. Fakat son yüzde 20'lik kısmı tamamlamak çoğu zaman ilk aşama kadar uzun sürüyor.
Bu yavaşlamanın temelinde iki ana sebep gizli. Birincisi cihazın içindeki akıllı güvenlik mekanizmaları, ikincisi ise lityum iyon bataryaların doğasındaki kimyasal kısıtlamalar. Batarya tam kapasiteye yaklaştıkça voltaj değeri güvenli üst sınıra dayanıyor. Cihazın yönetim sistemi bu durumu fark ettiği an, aşırı ısınmayı önlemek için içeri giren akımı otomatik olarak kesiyor veya azaltıyor. Bu durum, dolmak üzere olan bir su bardağına son damlaların taşmaması için suyu yavaşça dökmeye benzetilebilir.
Lityum iyonlarının sıkışma noktası ve güvenlik
Batarya kimyasına yakından baktığımızda, şarj sürecinin aslında lityum iyonlarının artı uçtan eksi uca doğru yaptığı bir yolculuk olduğunu görüyoruz. Batarya boşken eksi uçta iyonların yerleşebileceği uçsuz bucaksız boş alanlar bulunuyor. Ancak doluluk oranı yüzde 80'i geçtiğinde, eksi uçtaki "park yerleri" dolmaya başlıyor ve yeni gelen iyonlar yer bulmakta zorlanıyor. Bu durum, iyonların yüzeyde birikerek metalik lityuma dönüşmesine, yani bilimsel adıyla “lityum plaka” olayına yol açıyor.
Lityum kaplama süreci maalesef batarya için kalıcı bir hasar demek. Yüzeye yapışıp kalan bu iyonlar, bataryanın ömrü boyunca orada sıkışmış halde kalıyor ve enerji depolama kapasitesini kalıcı olarak düşürüyor. Üreticiler bu yüzden yüzde 80'den sonra hızı kasıtlı olarak düşürerek, iyonların yüzeyde yığılmak yerine kendilerine boş bir yer bulabilmeleri için onlara zaman tanıyor.
Eğer bu yavaşlama olmasaydı, hızlı şarjın yarattığı baskı bataryayı çok kısa sürede kullanılmaz hale getirirdi. Bu nedenle batarya sağlığını korumak istiyorsanız yüzde 80 sınırına uymak sadece bir tavsiye değil, cihazın ömrünü uzatan bir strateji olacaktır.