SpaceX, uzayda 1 milyon veri merkezi kurma hayalini gerçeğe dönüştürmek istiyor. Şirket, geçtiğimiz günlerde bu plan detaylarını resmi kurumlara sundu. Elon Musk da bir röportajında uzayın çok büyük olduğunu ve uyduların dünyadan görünmeyecek kadar küçük kalacağını söyleyerek projeyi savundu.
Aslında fikir mantıklı görünüyor. Çünkü bugün yapay zeka şirketleri dünyada iki büyük sorunla boğuşuyor: İnsanlar evlerinin yakınına devasa veri merkezleri kurulmasını istemiyor ve bu merkezler korkunç miktarda elektrik ile su tüketiyor. Çözüm olarak veri merkezlerini uzaya taşımak harika bir fikir gibi dursa da bilim insanları aynı fikirde değil. Şu an uzayda 15 bin uydu var ve uzmanlar zaten kalabalıktan şikayetçi. Bu sayı 1 milyona çıkarsa ne olacak?
Dev veri merkezleri gökyüzünü kaplayacak
Uzay sektörü uzmanları ilk başta bu 1 milyon rakamına gülüp geçmişti. Ancak yeni detaylar ortaya çıktıkça şaşkınlık yerini ciddi bir endişeye bıraktı. Üstelik SpaceX'in bu konuyu tam da halka arz sürecinde gündeme getirmesi, projenin biraz da yatırımcı çekmek için şişirildiğini düşündürüyor.
Plandaki uydular bildiğimiz Starlink uydularına hiç benzemiyor. AI1 adı verilen bu yeni uydular, yaklaşık bir buz hokeyi sahası büyüklüğünde olacak. Yani şu an gökyüzündeki uydulardan tam 12 kat daha büyük devasa yapılardan bahsediyoruz.
SpaceX, bu uyduların yarısını dünyadan yaklaşık 1000 kilometre yüksekliğe yerleştirmek istiyor. İşte tehlike burada başlıyor. NASA yıllar önce bu yüksekliğin uzay çöpleri için en tehlikeli bölge olduğunu açıklamıştı. Çünkü bu seviyede atmosfer çekimi çok az. Yani bozulan uydular veya kopan parçalar dünyaya düşüp atmosferde yanamıyor, yüzlerce yıl boyunca orada dönüp duruyor. Bu da zincirleme çarpışma riskini, yani uzayı tamamen kullanılmaz hale getirebilecek bir felaketi tetikleyebilir.
Uzayda bir hurdalık doğuyor
Normalde kullanım ömrü biten uydular atmosfere itilir ve orada yanarak yok olur. Ancak bu işlem atmosfere ciddi zararlar veriyor ve ozon tabakasını eritiyor. SpaceX'in yeni uyduları normalden çok daha ağır olduğu için şirket bu sefer uyduları yakmak yerine uzayın daha derinlerine, adeta bir "uydu mezarlığına" göndermek istiyor.
Bilim insanları bu durumu ünlü animasyon filmi Wall-E'ye benzetiyor. Hatırlarsınız, filmde dünyanın etrafı devasa bir çöp bulutuyla kaplıydı. Yılda ortalama 200 bin uydunun emekli olacağını düşünürsek, uzayda zamanla birbirine çarpan ve yeni enkazlar yaratan dev bir ölü uydular halkası oluşacak. Musk, uyduları güneşin yörüngesine fırlatmayı da öneriyor ama bu işlem o kadar çok yakıt ve zaman gerektiriyor ki uzmanlar bunun gerçekçi olmadığını söylüyor.
Tehlike sadece uzayda değil
SpaceX’in resmi raporlarında sunduğu en garip detaylardan biri de dünyaya düşecek parçaların insanlara zarar verme ihtimali. Şirket bu riski "sıfıra yakın" görse de matematik öyle demiyor. Bir milyon uydu devredeyken bu oran, her yıl yaklaşık 100 insanın düşen uydu parçaları yüzünden hayatını kaybetmesi anlamına gelebilir.
Aslında bu durum sandığımız kadar uzak bir ihtimal değil. Daha geçen yıl Kanadalı çiftçiler tarlalarında laptop büyüklüğünde Starlink parçaları buldu. Dünyanın farklı yerlerine roket parçalarının düşmesi zaten sıradan bir durum haline geldi. Fırlatma merkezlerinin yakınında yaşayan insanlar ise her kalkışta evlerinin deprem gibi sallanmasından şikayetçi.
Uzayda uyduların bu kadar çoğalması çok yeni bir durum. 2019'da gökyüzünde sadece 2 bin aktif uydu vardı, bugün ise 15 bin var ve şimdiden sınırları zorluyoruz. SpaceX geçmişte de "yapılamaz" denilen şeyleri başardı, evet. Ancak bu sefer 1 milyon devasa uyduyu uzaya salmak, nereye koyarsanız koyun başımıza büyük işler açacak gibi görünüyor.