Astronotların ayak izleri, yıllar geçse de Ay yüzeyinden neden silinmiyor?
Astronotların Ay yüzeyinde yıllar önce attığı adımların bozulmadan kalması, uydumuzdaki hava akımı tartışmalarını yıllardır alevlendiriyor. Yapılan son ölçümler, yüzeydeki su moleküllerinin ve güneş ışınlarının oluşturduğu sıra dışı mekanizmayı gözler önüne serdi.
Geçmişte uydumuz Ay’ın sınırları içinde hiçbir gaz kütlesinin yer almadığı kabul edilirdi. Günümüzdeki hassas cihazlarla yapılan ölçümler ise durumu biraz farklı özetliyor. Yüzeyi kaplayan katman o kadar ince ki, gezegenimizdeki deniz seviyesi basıncıyla kıyaslandığında 10 trilyon kat daha zayıf bir yapı çıkıyor karşımıza. Hatta komşumuz Mars'ın Dünya'ya kıyasla 100 kat ince sayılan atmosferi bile Ay'ın yanına yaklaşıldığında oldukça yoğun kalabiliyor. Dolayısıyla Ay’da fırtınalar veya tatlı esintiler aramak yersiz bir çabaolmanın ötesine geçmiyor.
Peki, atmosfer bu denli yok denecek kadar azken Ay yüzeyinde hiç mi hareket yaşanmıyor? Aslında gök cisminin kutup noktalarındaki karanlık kraterlerde donmuş su birikintileri yer var. Yaklaşık iki hafta süren gündüz vakitlerinde güneş ışınları, mikrometeoritler ve güneş rüzgarları yüzeye çarptıkça topraktan gaz çıkışını tetikliyor. "Sputtering" şeklinde adlandırılan bu fiziksel süreç, gök cisminin çevresinde "egzosfer" olarak bilinen mikro bir katman oluşturuyor. Tanecik seviyesindeki bu yer değiştirme hamlelerini rüzgar şeklinde tanımlamak elbette imkansız.
Milyarlarca yıl önceki volkanik geçmiş
Tarihin ilk dönemlerine indiğimizde ise karşımıza bambaşka bir tablo çıkıyor. Bundan 3 ila 4 milyar yıl kadar önce uydu genelinde şiddetli püskürmeler ve volkanik patlamalar gerçekleşti. Çıkan gazlar, günümüzdeki Dünya atmosferinin ellide biri yoğunluğuna sahip geçici bir katman yarattı. Yaklaşık 70 milyon yıl boyunca varlığını koruyan bu gaz kütlesi, o dönemlerde yüzeyde esintilerin oluşmasına ve belki de suyun sıvı halde kalmasına zemin hazırladı.
Kuvvetli bir manyetik korumanın bulunmaması, bu havayı zamanla uzay boşluğuna doğru süpürdü. Yüzeydeki esintiler günümüzün değil, milyarlarca yıl öncesinin bir hatırası olarak kaldı.
Kısacası şu anda Ay yüzeyinde rüzgar esmesi gibi bir durum söz konusu değil. Yıllar önce yüzeye bırakılan ayak izlerinin halen bozulmadan kalmış olmasının sebebi de tam olarak bu.