Elektrikli otomobiller neden vites yok, olsaydı ne olurdu?
İçten yanmalı motorların aksine, elektrikli otomobiller güç üretmek için vitese ihtiyaç duymuyor. Anlık tork iletimi sayesinde karmaşık dişli kutularına veda eden bu yeni nesil araçlar, hem bakım masraflarını azaltıyor hem de sürüş keyfini kesintisiz bir hızlanma ile birleştiriyor.
İçten yanmalı motorlu bir araçtan inip elektrikli bir otomobile bindiğinizde fark edeceğiniz ilk şey, vites geçişlerinin yokluğu olacaktır. Elektrikli araçlar, çalışma prensipleri gereği fosil yakıtlı rakiplerinden çok daha farklı bir iç yapıya sahip. Bu farkın merkezinde ise şanzıman sistemi yer alıyor.
Genellikle tek bir vites oranına sahip olan bu araçlar, bakım maliyetlerini düşürürken sürüş konforunu da bambaşka bir noktaya taşıyor. Yağ değişimi gibi klasik dertlerin çoğu bu araçlarda bulunmuyor; ancak bazı modellerde şanzıman kutusu için özel filtrelerin kullanıldığını da belirtmekte fayda var.
Anlık torkun getirdiği sadelik
Elektrikli motorların en büyük sihri, torku, yani tekerlekleri döndüren itiş gücünü anında iletebilmesi. İçten yanmalı motorlar belirli bir devire ulaşana kadar güç toplamak zorunda kalırken, elektrikli motorlar çalıştırıldığı saniye maksimum gücünü yola aktarıyor. Bu yüksek hız ve geniş güç aralığı, aracı hızlandırmak için farklı dişli oranlarına, yani 10 vitesli karmaşık şanzımanlara duyulan ihtiyacı ortadan kaldırıyor.
Bu sadelik sadece vites geçişlerini yok etmekle kalmıyor, aynı zamanda aracın ağırlığını da dengeliyor. Zaten ağır olan batarya paketlerinin yanına bir de karmaşık şanzıman sistemleri eklenmediği için araçlar daha verimli hale geliyor. Bvites kutusunun elektrikli bir araçta bulunması, sistemi sadece daha ağır ve sürüşü kafa karıştırıcı bir hale getirmekten öteye geçmez.
İstisnalar kaideyi bozar mı?
Piyasada gördüğümüz araçların çoğu tek vitesli olsa da, yüksek performans dünyasında işler biraz değişiyor. Porsche Taycan veya Audi e-tron GT gibi hız canavarları, özellikle çok yüksek süratlerde verimliliği artırmak adına iki vitesli özel sistemler kullanıyor. Buradaki ikinci vites, sadece araç en üst hız limitlerine zorlandığında devreye giriyor. Yani sürücü, şehir içinde klasik bir arabada olduğu gibi sürekli vites değiştirmek zorunda kalmıyor.
Elektrikli araçlarda menzili ve verimliliği artırmanın yolu vites kutusundan değil, daha çok sürüş alışkanlıklarından geçiyor. Lastik basıncını doğru tutmak veya rejeneratif fren sistemini aktif kullanmak, vitesli bir sistemin sağlayacağı teorik katkıdan çok daha fazlasını sunuyor. Bazı markaların ağır ticari araçlar veya çekiş gücü gerektiren modeller için çok vitesli denemeler yaptığı bilinse de, binek otomobillerde "tek vites" hakimiyeti uzun süre devam edecek.