NASA'nın uzay istasyonu yarışında kriz: İki dev şirket mahkemelik oldu
Axiom Space, rakibi Vast Space'in NASA'ya teslim ettiği görev planında kendi şirketine ait bilgilerin bulunduğunu öne sürdü. Belgede Axiom adının bazı yerlerde değiştirilmeden bırakılması davanın merkezinde yer alırken Vast, olayın ortak bir alt yüklenicinin hatasından kaynaklandığını savundu.
NASA'nın 2030'lu yıllarda Uluslararası Uzay İstasyonunun (ISS) yerini alacak özel uzay istasyonları için başlattığı yarış, iki önemli aday arasındaki hukuk mücadelesiyle gündeme geldi. ABD merkezli Axiom Space, rakibi Vast Space'in kendisine ait gizli görev planlarını izinsiz kullanarak NASA'ya sunduğunu iddia ediyor. Milyarlarca dolarlık sözleşmelerin söz konusu olduğu yarışta, şirketlerin nihai tekliflerini sunmaları için belirlenen 14 Aralık tarihi de yaklaşıyor.
4 Kasım'da ABD Bölge Yargıcı Charles Eskridge'in kararıyla kamuoyuna açılan dava dosyasında Axiom, Vast'in NASA'ya sunduğu görev planlama belgesinin kendi özel bilgilerini içerdiğini öne sürdü. Şirket, konuyu yalnızca ticari sırların izinsiz kullanılması olarak değil, ABD hükümetine yönelik dolandırıcılık iddiası kapsamında mahkemeye taşıdı.
NASA'ya sunulan belgede rakip şirketin adı unutuldu
Anlaşmazlığın temelinde NASA'nın 2019'da başlattığı Özel Astronot Görevleri (Private Astronaut Missions) programı var. Bu program kapsamında özel şirketler, en fazla dört astronotun ISS'yi ziyaret edeceği görevler düzenleyebiliyor. NASA'nın amacı, özel sektörün uzay operasyonlarında deneyim kazanmasını ve gelecekte kendi istasyonlarını işletmeye hazırlanmasını sağlamak.
Programın ilk dört görevini üstlenen Axiom, Nisan 2022'de ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Dördüncü görev ise 2025 yazında tamamlandı. NASA, 2026 yılında beşinci görevi yine Axiom'a, altıncı görevi Vast'e, yedinci görevi ise Voyager Technologies'e verdi.
Bu anlaşmalar çerçevesinde şirketler, NASA'dan yiyecek ve depolama gibi hizmetler satın alırken uzay ajansı da bilimsel örneklerin soğuk koşullarda Dünya'ya geri getirilmesi için özel şirketlerden hizmet alıyor.
Ayrıca şirketlerin görevlerin nasıl yürütüleceğini açıklayan kapsamlı operasyon planlarını NASA'ya teslim etmesi gerekiyor. Astronotların fırlatılışından Dünya'ya dönüşüne kadar bütün aşamaları kapsayan bu belgeler, görev güvenliği açısından kritik öneme sahip.
Axiom'un iddiasına göre Vast, 3 Haziran'dan önce NASA'ya sunduğu belgede rakibinin hazırladığı planlardan yararlandı. NASA, 3 Haziran'da Axiom'u durumdan haberdar etti.
Dava dilekçesinde, Vast'in bazı bölümlerde Axiom adını genel bir ifadeyle değiştirdiği, ancak başka yerlerde şirketin adını ve kurumsal bilgilerini olduğu gibi bıraktığı belirtildi. Axiom, bu hataların belgenin özgün biçimde hazırlanmadığını gösterdiğini savundu.
Vast suçlamaları reddetti
Axiom, 19 Haziran'da Houston'daki federal mahkemede dava açarak para cezaları, zararın üç katına kadar tazminat, yargılama giderleri ve yasada öngörülen ihbarcı ödülünü talep etti. Vast ise iddiaları reddederek söz konusu belgenin hem Axiom'a hem de kendisine hizmet veren ortak bir alt yükleniciden geldiğini açıkladı. Şirkete göre alt yüklenici, önceki uzay görevlerinde kullanılan standart belgelerden yararlanmış ve Axiom'a ait bazı bilgiler yanlışlıkla yeni dosyada kalmıştı.
Vast, belgeyi NASA'ya gönderdikten sonraki bir gün içinde düzeltme gerektiğini kendisinin bildirdiğini, ertesi gün de güncellenmiş sürümü teslim ettiğini belirtti. NASA'nın daha sonra istediği ek düzeltmelerin de yerine getirildiği ifade edildi.
Şirket, Axiom'dan herhangi bir şey çalmadığını savunurken davanın gerçek bir dolandırıcılık meselesinden çok ticari rekabetle ilgili olduğunu öne sürdü.
ABD Adalet Bakanlığı davaya katılmadı
Davanın dikkat çeken yönlerinden biri de Axiom'un ticari sırların çalınmasına ilişkin geleneksel bir dava yerine ABD'nin Yanlış Beyanlar Yasası'na (False Claims Act) başvurması oldu. Bu yasa, federal hükümete yönelik hileli talepleri konu alıyor. İddiaların kanıtlanması halinde ciddi para cezaları ve tazminatların yanı sıra Vast'in gelecekteki kamu sözleşmelerine katılımı da olumsuz etkilenebilir.
ABD Adalet Bakanlığı, iddiaları inceleme fırsatı bulmasına rağmen 23 Ekim'de davaya müdahil olmama kararı aldı. Vast bu kararı kendi savunmasını destekleyen bir gelişme olarak değerlendirirken Axiom, bakanlığın davaya katılmamasının yaşananların kabul edilebilir olduğu anlamına gelmediğini savundu.
Bununla birlikte bakanlığın kararı, iddiaların doğru veya yanlış olduğunu kesinleştirmiyor. Resmi belgelerde kararın gerekçesi de açıklanmadı. Axiom davayı kendi adına sürdürme hakkına sahip. Vast ise hukuki süreçte kendisini kararlılıkla savunacağını ve NASA ile yürüttüğü altıncı özel astronot görevinin herhangi bir aksama olmadan devam ettiğini açıkladı.