Sovyetler Birliği büyükelçiliğinde unutulmaz “fotokopi casusluğu”
1963 yılında Washington’daki Sovyet Büyükelçiliği binasına giren bir tamirci, tarihin en sıra dışı istihbarat operasyonuna imza attı. Yangın riskiyle bilinen bir ofis cihazının içine yerleştirilen gizli mekanizma, KGB ajanlarının gözü önünde belgeleri anlık olarak kaydetti.
Aşırı ısınma ve yangın çıkarma riskiyle bilinen, ilk popüler fotokopi cihazı Xerox 914, 1960’ların başında beklenmedik bir görev üstlenmişti. Cihazın büyüklüğü ve çalışırken çıkardığı yüksek gürültü, CIA uzmanları için kusursuz bir kamuflaj fırsatı anlamına geliyordu. Sovyetler Birliği Büyükelçiliği binasındaki gizli evrakları kopyalamayı hedefleyen istihbarat yönetimi, çareyi teknoloji üreticisinin kapısını çalmakta buldu.
Soğuk Savaş dönemi gerginliği tırmanırken New York’ta gözlerden uzak bir binada gizli bir toplantı gerçekleşti. Xerox yöneticisi Donald Cary ve cihazın mucitlerinden 36 yaşındaki mühendis Ray Zoppoth, CIA yetkilileriyle el sıkıştı. Mühendis Zoppoth, fotokopi makinesinin iç aynasına odaklanan özel bir düzenek tasarladı. Pille çalışan 8 milimetrelik Bell & Howell ev sineması kamerası ile fotosel sistemi cihaza entegre edildi. Böylece makine her belge kopyaladığında yayılan ışık sayesinde kamera otomatik biçimde tetikleniyor ve belgenin net bir fotoğrafını çekiyordu.
Yemek tariflerinden devlet sırlarına: Disneyland East operasyonu
Geliştirilen sistem öncelikle New York’taki test ortamında denendi. Yemek tariflerinden müzik notalarına kadar kopyalanan her dokümanın başarıyla fotoğraflandığı görüldü. Ardından Zoppoth, CIA’in "Disneyland East" isimli bodrum katı tesisinde ajanlara kurulum eğitimi verdi. Sürecin son adımı ise elçiliğin rutin bakımından sorumlu kişiyi hazırlamaktı. 1963 yılında elinde alet çantasıyla Washington DC’deki Sovyet Büyükelçiliği binasına giren bu kişi, diplomatların ve KGB görevlilerinin bakışları arasında kamerayı makinenin içine yerleştirdi.
Küba Füze Krizi’nin gölgesinde yürütülen bu sıra dışı gözetleme operasyonu yıllarca gizli kaldı. Ancak 1997 yılında Popular Science dergisine konuşan kilit bir mühendisin itirafları gerçeği gözler önüne serdi. CIA operasyonu hiçbir zaman resmi olarak doğrulamadı ya da yalanlamadı. Fakat teşkilatın daha sonra daha küçük Xerox 813 modeli için de benzer bir talepte bulunması, mantığın ne kadar kusursuz işlediğini gösteriyor.