Dünya'ya benziyor ama yaşama uygun değil: GJ1214b'nin sıra dışı yapısı

Bilim insanları, küçük teleskoplarla yapılan gözlemler sonucunda su bakımından oldukça zengin olabileceği düşünülen bir gezegen keşfetti. GJ1214b adı verilen gök cismi, derin okyanusları ve sauna benzeri atmosferiyle Dünya'dan çok farklı koşullara sahip olabilir.

Dünya'ya benziyor ama yaşama uygun değil: GJ1214b'nin sıra dışı yapısı

Dünya'dan yaklaşık 40 ışık yılı uzaklıkta bulunan GJ1214b, yüzeyinin büyük bölümünü suyun kaplamış olabileceği düşünülen sıra dışı bir gezegen. Dünya'nın yaklaşık altı katı büyüklüğündeki bu gök cismi, küçük kayalık gezegenlerle Uranüs ve Neptün gibi buz devleri arasında bir yerde duruyor. Ancak su bakımından zengin olma ihtimali, yaşam için uygun koşullara sahip olduğu anlamına gelmiyor. Gezegenin sıcaklığı, bildiğimiz yaşamın ortaya çıkmasına elverişli görünmüyor.

GJ1214b, Güneş'ten yaklaşık 3.000 kat daha sönük bir kırmızı cüce yıldızın çevresinde dönüyor. Yıldızına yalnızca 2,1 milyon kilometre uzaklıkta olması nedeniyle bir tam turunu 38 saatte tamamlıyor. Bu da gezegende bir yılın, Dünya'daki iki günden bile kısa sürdüğü anlamına geliyor.

Küçük teleskoplarla keşfedilen su dünyası

Gezegenin keşfi, Samanyolu'nda en yaygın yıldız türü olan kırmızı cüceleri araştıran MEarth Projesi sayesinde gerçekleşti. Bilim insanları, amatör astronomların kullandığı cihazlara benzeyen, 16 inç (yaklaşık 41 santimetre) çapında sekiz teleskoptan yararlandı.

GJ1214b'nin yıldızının önünden geçerken ışıkta oluşturduğu küçük azalma, gezegenin varlığını ortaya çıkardı. Araştırmacılar, bu gözlemleri diğer ölçümlerle birleştirerek yoğunluğunu ve olası iç yapısını değerlendirdi.

Elde edilen sonuçlara göre gezegenin yaklaşık dörtte üçü su ve buzdan, kalan dörtte biri ise kayalık malzemelerden oluşuyor olabilir. Bu bileşim, Dünya'dan oldukça farklı olsa da GJ1214b'yi su bakımından zengin gezegenleri anlamak açısından ilgi çekici bir örnek haline getiriyor.

Gezegeni keşfeden Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi araştırmacısı Zachory Berta, yüksek sıcaklığına rağmen GJ1214b'nin bir su dünyasını andırdığını belirtiyor. Berta'ya göre gezegen, keşfedildiği dönemde bilinen diğer dış gezegenlere kıyasla daha küçük, daha serin ve Dünya'ya daha yakın özellikler taşıyordu.

Okyanusların üzerinde buharlı bir atmosfer olabilir

GJ1214b'nin en dikkat çekici özelliklerinden biri de olası atmosferi. Araştırmacılar, gezegenin çevresinde hidrojen ve helyum bakımından zengin bir gaz tabakası bulunabileceğini düşünüyor. Ancak atmosferin gerçek bileşiminin anlaşılması için daha ayrıntılı gözlemlere ihtiyaç duyuluyor.

MEarth Projesi'nin lideri Dr. David Charbonneau, Hubble Uzay Teleskobu ile yapılacak incelemelerin atmosferin kimyasal yapısını belirleyebileceğini ifade etti. Böyle bir doğrulama, GJ1214b'yi atmosferi kesin olarak saptanan ilk süper Dünya örneklerinden biri haline getirebilirdi.

Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya katkı sunan Kaliforniya Üniversitesi'nden Profesör Geoffrey Marcy ise gezegenin yaklaşık 190 santigrat dereceye ulaşan sıcaklığına dikkat çekiyor. Marcy'nin değerlendirmesine göre yıldızdan gelen yoğun ısı, derin bir okyanusun üzerinde saunayı andıran buharlı bir atmosfer oluşturmuş olabilir.

Dolayısıyla GJ1214b, Dünya'daki gibi yaşanabilir denizlerden çok, aşırı sıcaklıkların hüküm sürdüğü farklı bir su dünyası olma ihtimaliyle bilim insanlarının ilgisini çekiyor.