Bazı insanların Düz Dünya iddialarına veya Ay'a aslında hiç gidilmediği fikirlerine, başka bir deyişle komplo teorilerine neden sıkı sıkıya bağlandığı uzun süredir merak konusuydu. Nottingham ve Cumbria üniversitelerinden bilim insanları, 1200'den fazla kişinin katıldığı üç aşamalı bir araştırmayla bu durumun arkasındaki psikolojik mekanizmayı çözdü.
Elde edilen veriler, hayat yolculuğunda ağır darbeler alan bireylerin komplo kurgularına sığınmaya daha yatkın olduğunu gösteriyor. Çalışmanın detayları, sadece talihsizlik yaşamanın kişiyi otomatik olarak komplo teorisyeni yapmadığını da ortaya koydu. Araştırma ekibinin lideri Dr. Daniel Jolley, hayatı boyunca büyük sıkıntılar atlatan her insanın bu tür fikirlere kapılmadığına dikkat çekiyor. Burada kritik rolü, yaşanan acıların kişinin zihninde oluşturduğu dünya algısı oynuyor. Birey başından geçen kayıplar nedeniyle evrenin temelden adaletsiz bir yer olduğu kanaatine vardığında, komplo teorileri bu karmaşık ve acımasız tabloyu mantığa oturtan alternatif bir sığınak sunuyor.
İlk deneyde 1284 katılımcıya kaza, ağır hastalık, finansal çöküş ve yakın kaybı gibi sarsıcı olaylar üzerinden sorular yöneltildi. Yaşadığı olumsuzluk sayısı artan kişilerin dünyayı çok daha adaletsiz gördüğü ve komplo düşüncelerine daha kolay çekildiği anlaşıldı. İkinci aşamada ise şiddet suçlarına maruz kalanların, bu tür olayları yaşamayanlara kıyasla adaletsizlik duygusunu daha derin hissettiği tespit edildi. Araştırmanın son etabında ise toplumun giderek daha adaletsiz bir noktaya gittiği yönünde bilgi verilen grupta komplo fikirlerinin hızla yükseldiği görüldü.
Toplumsal güveni tehdit eden tehlikeli algı
Çalışmayı yürüten isimlerden Dr. Laura Blackie, sonuçların toplumdaki güven mekanizması açısından kritik uyarılar içerdiğini vurguluyor. Ağır travmaların insanların bakış açısını nasıl zedelediğini gösteren çalışma, adalet duygusunun sarsılmasının ne kadar tehlikeli olabileceğini gözler önüne serdi. Yaşanan mağduriyetler ile kurgusal teorilere inanma arasındaki bu güçlü bağ, insanların kurumlara ve topluma olan inancını şekillendiren temel taşlardan biri olarak öne çıkıyor.