İran'da geçtiğimiz haftadan beri süregelen dijital abluka ikinci haftasına girerken, baskılar yeni bir boyuta ulaştı. Bölgedeki askeri hareketliliğin ardından 28 Şubat Cumartesi günü başlayan ve ülke genelini kapsayan "tam karartma", sadece bilgi akışını kesmekle kalmıyor; küresel internete erişmeye çalışan vatandaşları doğrudan hapis cezasıyla burun buruna getiriyor.
İnternet gözlemcileri, ülkenin dış dünyayla bağlantısının normal seviyelerin sadece %1’ine kadar düştüğünü bildiriyor. Bu durum, yaklaşık 90 milyon insanın dış dünyadan tamamen koparıldığı bir izolasyon süreci demek. Hükümet, bu süreçte sadece erişimi engellemekle yetinmiyor, yasakları aşmak için VPN kullananları da yakın markaja alıyor. Yerel operatörler üzerinden vatandaşların cep telefonlarına gönderilen mesajlarda, uluslararası ağlara bağlanma girişimlerinin adli makamlara bildirileceği ve bu kişilerin yargılanacağı açıkça belirtiliyor.
Sadece yazılımsal yöntemler değil, Starlink gibi uydu donanımlarıyla internete erişmeye çalışanlar için de tutuklanma riski yüksek. Uzmanlar, bu sert önlemleri devletin kriz anlarında tek taraflı bir anlatı oluşturma ve bilgi akışını tamamen kontrol altına alma çabası olarak değerlendiriyor.
Dijital hak ihlalleri ve tarihsel döngü
İran, siyasi çalkantıların yaşandığı dönemlerde interneti bir silah gibi kullanma konusunda oldukça kabarık bir sicile sahip. Veriler, 2015 yılından bu yana ülkede internete 63 kez kısıtlama getirildiğini gösteriyor. Ancak mevcut kesinti, geçtiğimiz yıl yaşanan çatışmalar ve ocak ayındaki protestolar sırasındaki engellemeleri bile geride bırakarak son yılların en ağır tablosunu oluşturuyor. Siber güvenlik uzmanları, bu denli geniş çaplı bir karartmanın sadece altyapı hasarıyla açıklanamayacağını, gönderilen uyarı mesajlarının planlı bir baskı stratejisi olduğunu vurguluyor.
Dijital hak savunucuları, internetin bu şekilde tamamen kapatılmasını temel insan haklarının ağır bir ihlali olarak görüyor. Bilgiye erişimin fiziksel güvenlikle doğrudan ilişkili olduğu bir dönemde, milyonlarca insanın dijital bir körlüğe mahkum edilmesi hem içerideki güvenliği sarsıyor hem de dış dünyadaki endişeleri artırıyor.