NASA, Ay’ın güney kutbunda kurmayı planladığı kalıcı üssün lojistiğini netleştiriyor. Ajans, Ay yüzeyine bilimsel cihaz ve ekipman taşıyacak yeni nesil teslimat programı CLPS 2 için sekiz şirket seçti. Programın 10 yıllık toplam sözleşme değeri en fazla 10 milyar dolar olabilecek. NASA aynı duyuruda, Ay’ın güney kutbunu keşfedecek nükleer enerjili gezgini PROMISE için de bir taşıma sözleşmesi imzaladı.
NASA’nın açıklamasına göre ajans duyuruyu 7 Kasım’da, Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde düzenlenen MAX POWER fuarında yaptı. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Ay üssünü “görev görev” inşa ettiklerini söyledi.
Ay’a kargo taşıyacak sekiz şirket
CLPS, “Ticari Ay Yükü Hizmetleri” anlamına geliyor. NASA bu programda kendi iniş aracını yapmak yerine, şirketlerin geliştirdiği iniş araçlarından taşıma hizmeti satın alıyor. Yani NASA’nın Ay’daki rolü bir tür kargo müşterisine dönüşüyor. CLPS 2 için seçilen sekiz şirket şunlar: Blue Origin, Firefly Aerospace, Intuitive Machines, ispace-U.S., Lockheed Martin Space, Northrop Grumman Space Systems, SpaceX ve Voyager Technologies.
10 milyar dolar, şirketlere dağıtılmış bir bütçe değil. NASA, sözleşmeyi birden fazla şirkete verilen ve miktarı baştan belirlenmeyen bir çerçeve sözleşme olarak kurdu. Bu yapıda NASA önce şirketleri seçiyor, sonra her yeni görev için aralarında yarışma açıyor. 10 milyar dolar ise 10 yıl boyunca verilebilecek görevlerin toplam üst sınırını gösteriyor. NASA, mevcut CLPS sözleşmesinin değerini de 2,6 milyar dolardan 4,2 milyar dolara yükseltti. Bu sözleşme Kasım 2028'e kadar sürecek. Zaten verilmiş teslimatların tamamlanması için de Kasım 2033'e kadar ek süre tanınıyor.
Mars gezginlerinin yedek parçalarından Ay gezgini
Duyurunun en dikkat çekici parçası PROMISE. Altı tekerlekli ve nükleer enerjiyle çalışan bu gezgin, Ay’ın güney kutbunu inceleyecek. Aracı NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı (JPL) geliştiriyor. JPL, maliyeti düşürmek ve takvimi kısaltmak için Curiosity ve Perseverance Mars gezginlerinden kalan yedek uçuş parçalarını ve test modellerini kullanıyor.
PROMISE’in en önemli görevi Ay’daki kaynakları, özellikle buzu araştırmak. Güney kutbundaki bazı kraterler hiç güneş ışığı almıyor ve bilim insanları bu kalıcı gölgeli bölgelerde donmuş su olduğunu düşünüyor. Buz, gelecekteki bir üs için hem içme suyu hem de roket yakıtı kaynağı olabilir. Gezgin, yaklaşık 1 metre derinlikten toprak örneği alabilen bir matkap taşıyacak. Spektrometreler, sıcaklık ve radyasyon sensörleri, kameralar ve kendi yolunu bulmasını sağlayan sensörler de araçta yer alacak. Nükleer enerji ise aracın güneş ışığı almayan bölgelerde de çalışmasını sağlıyor.
NASA, PROMISE’i Ay’a götürmesi için Blue Origin’e 94 milyon dolarlık bir sözleşme verdi. Performansa bağlı 140 milyon dolarlık bir opsiyon da var. Blue Origin gezgini Mark 1 iniş aracıyla Ay’a taşıyacak. Fırlatma 2028'in sonu için hedefleniyor, görev süresi 18 ay.
Fırlatma ve iletişim için ek sözleşmeler
NASA aynı gün başka sözleşmeler de açıkladı. Ajans, küçük ve orta ölçekli fırlatma hizmetleri için Arrow Science and Technology, Blue Origin ve Impulse Space’e toplam yaklaşık 1,3 milyar dolarlık altı görev siparişi verdi. Bu görevler arasında, astronotlardan önce güney kutbunu keşfedecek MoonFall dronlarının Ay’a götürülmesi de var. SpaceX ise 2028'de Starship ile Dünya ile Ay arasındaki bölgeye iletişim uyduları gönderecek. Bu uydular, gelecekteki Ay iletişim ağı için veri toplayacak.
NASA’nın Ay üssü planı Türkiye’yi de dolaylı olarak ilgilendiriyor. Türkiye, 31 Ağustos 2026'da Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde Artemis Anlaşmaları’nı imzalayarak 71'inci katılımcı oldu. Artemis Anlaşmaları, Ay ve ötesindeki keşiflerin barışçıl ve şeffaf yürütülmesine dair bağlayıcı olmayan ortak ilkeleri içeriyor. Ancak imza, Türkiye’nin belirli bir NASA görevine otomatik olarak ortak olduğu anlamına gelmiyor. Türkiye’nin kendi Ay hedefi ise Türkiye Uzay Ajansı ve TÜBİTAK UZAY’ın yürüttüğü AYAP-1 görevi. TUA’nın 2026 Performans Programı, Ay’a sert iniş projesinin 2027'de tamamlanmasını hedefliyor.
NASA, Hubble'ı kurtarmanın yollarını arıyor: 2032 kritik tarih olabilirGüncel