Peru'daki antik bir depoda, yaklaşık 500 yıllık iki patates yumrusu gün ışığına çıktı. Journal of Field Archaeology dergisinde yer alan yeni çalışma, bu buluntuların İspanyol öncesi döneme ait olduğunu ortaya koyuyor.
"Chuño" ismiyle anılan bu dondurularak kurutulmuş patatesler, İnka medeniyetinin gıda stratejisinde kritik bir yere sahipti. Yapısal olarak son derece hassas olduklarından, arkeolojik kazılarda rastlanmaları oldukça sıra dışı bir durum. Peru'nun güney kıyısında bulunan bu örnekler, bir İnka yerleşkesinde chuño'ya ulaşılan tarihteki ikinci kayıt olarak literatüre girdi. Bu keşif, imparatorluğun temel gıda maddelerini And Dağları'ndan yüzlerce kilometre ötedeki Pasifik kıyılarına ulaştıran organize bir lojistik ağın varlığını kanıtlıyor.
Patatesin bünyesindeki su oranı yaklaşık yüzde 80 seviyesinde. Bu durum, sıcak ve nemli bölgelerde ürünü bir hafta içinde çürümeye mahkum kılıyor. İnkalar ise bu sorunu chuño üretimiyle aştı. Patatesleri gece don sıcaklığına, gündüz ise yoğun güneş ışığına maruz bırakan yerel halk, nemin neredeyse tamamını buharlaştırmayı başardı. Böylece ürünler onlarca yıl bozulmadan saklanabiliyordu. Sadece yüksek rakımlarda uygulanabilen bu işlem, mahsulün lama kervanlarıyla uzak bölgelere taşınmasına olanak tanıdı. Aynı teknik etlerin saklanması için de kullanıldı ve "charki" ismiyle bilinen bu yöntem, modern dildeki "jerky" kelimesinin de kökenini oluşturuyor.
Tambo Viejo'da bulunan hazine
Acarí Vadisi'nde konumlanan Tambo Viejo'daki kazılar sırasında, küçük bir odanın zeminine gizlenmiş kırık bir kil çömlek dikkat çekti. Çömleğin içinde bulunan iki patates örneği, bölgenin aşırı kurak iklimi sayesinde günümüze kadar ulaşmayı başardı. Kazı alanında bulunan iğ başı ve seramik parçaları da bölgenin bir lojistik merkez olduğuna dair ipuçları sunuyor. Chuño üretimi yüksek rakımlarda mümkün olduğundan, kıyıdaki bu numunelerin dağlık bölgelerden uzun yollar kat ederek geldiği kesinleşiyor.
Araştırma ekibi, bu antik koruma yönteminin tesadüfen keşfedilmiş olabileceğini düşünüyor. Yüksek rakımda donan patateslerin kuruması ve insanların bunun yenilebilir olduğunu fark etmesi, medeniyetin gıda güvenliği anlayışını değiştirdi. Günümüzde yaşanan gıda israfı göz önüne alındığında, İnkaların bu sürdürülebilir koruma stratejisi modern bilim dünyasına da önemli mesajlar veriyor. Gelecek dönemde Peru kıyılarında yapılacak çalışmaların, bu antik tedarik hatlarına dair yeni kanıtları gün yüzüne çıkarması muhtemel görünüyor.