Elon Musk’ın yapay zekâ şirketi xAI, veri merkezine elektrik sağlamak için emekli uçaklardan sökülen jet motorlarını kullanıyor. The New York Times’ın haberine göre şirket, Mississippi’ye doğal gazla çalışan sekiz dönüştürülmüş jet türbini kurdu. Bu türbinler, Tennessee eyaletinin Memphis kentindeki Colossus 2 veri merkezine güç sağlıyor. Gazete bu bilgiye eyalet izinlerini ve uydu görüntülerini inceleyerek ulaştı.
xAI bu yola giden tek şirket değil. Elektrik şebekesine bağlanmak için yıllarca beklemek istemeyen veri merkezi geliştiricileri, hızlı kurulabilen bu çözüme yöneliyor. Uzmanlar ise dönüştürülmüş motorların modern türbinlere göre daha fazla kirlilik yarattığına dikkat çekiyor.
Uçak mezarlığından veri merkezine
Motorların önemli bir kısmı, Arizona’daki uçak mezarlıklarında bekleyen emekli uçaklardan geliyor. Mühendislik firmaları bu motorları söküyor, doğal gazla çalışacak şekilde yeniden düzenliyor ve elektrik jeneratörüne bağlıyor.
xAI’ın kullandığı üniteleri Missouri merkezli ProEnergy üretiyor. Şirket, Boeing uçaklarında sıkça kullanılan bir General Electric motorunu yeniden işliyor. ProEnergy müşterilerinin adını açıklamıyor. Ancak NYT’ye göre Google ile çalışanlar dahil bazı enerji sağlayıcıları, resmî başvurularında ProEnergy türbinlerini kullanacaklarını belirtti. Jet motoru kiralama ve bakım şirketi FTAI Aviation da emekli Boeing 737 ve Airbus A320 motorlarını dönüştüren bir birim kurdu.
Asıl mesele hız
Bu yöntemin en büyük avantajı kurulum hızı. Rystad Energy analisti Audun Martinsen, NYT’ye jet motorlarıyla bir veri merkezinin 24 ay içinde çalışır hâle gelebileceğini söyledi.
Şebeke tarafında bekleme süreleri çok daha uzun. Uluslararası Enerji Ajansı’nın verilerine göre Kuzey Virginia’da 100 megavatlık bir bağlantı yaklaşık yedi yıl sürüyor. Yeni gaz türbinlerinde de durum farklı değil. Dünyanın önde gelen enerji ekipmanı üreticilerinden Mitsubishi Power’a yeni verilen siparişlerin teslimatı 2031'e kadar uzayabiliyor.
Elektrik sorunu bazı projeleri doğrudan etkiliyor. Microsoft, geçen ay İngiltere’deki Nscale veri merkezinin ana müşterisi olmaktan çekildi. Bölgedeki elektrik şirketi, 2030'ların başı ile ortasına kadar yeterli elektrik veremeyeceğini açıklamıştı.
OpenAI ve Crusoe da benzer çözümlere yöneldi
OpenAI, 2025'te Texas’ın Abilene kentindeki ilk Stargate tesisinde gaz türbinlerine başvurdu. Bu tesisi inşa eden Denver merkezli Crusoe, nisan ayında ProEnergy’ye 13 dönüştürülmüş ünite sipariş etti. Crusoe eylülde ise Boom Supersonic ile yaptığı 29 gaz türbinlik ve 1,25 milyar dolarlık anlaşmadan çekildi. ABD’deki Trump yönetimi de veri merkezlerini kendi elektriklerini üretmeye teşvik ediyor.
Daha hızlı ama daha kirli
Dönüştürülmüş jet motorlarının bedeli de var. NYT’ye göre bu motorlar klasik gaz santrallerindeki türbinlerden daha az verimli çalışıyor ve daha fazla kirlilik yaratıyor. Aynı miktarda elektrik için daha fazla motor gerekiyor.
Mississippi’nin xAI’a verdiği izinler de bu tabloyu gösteriyor. İzinler, jet motorlu jeneratörlerin sahadaki diğer türbinlere göre iki kat daha fazla karbonmonoksit salmasına olanak tanıyor. Uçucu organik bileşik salımı sınırı da yüzde 25 daha yüksek. Southern Environmental Law Center bu izinlere itiraz ediyor. NYT’nin 2020 nüfus sayımı verilerine göre xAI’ın eyalet sınırındaki tesislerinin 8 kilometrelik çevresinde 100 binden fazla kişi yaşıyor. xAI ve ProEnergy, çevreyle ilgili endişeler hakkında yorum yapmadı.
Bazı uzmanlar, verimlilik ve çevre kaygılarının bir iki yıl içinde daha önemli hâle gelebileceğini düşünüyor. Bu da jet motorlarını kalıcı bir çözümden çok kısa vadeli bir ara çözüm yapabilir.
Siri AI Türkçe konuşmaya başladı: iOS 27.3 betası yayındaGüncel