İnternet dünyası, son dönemde "AI slop" olarak adlandırılan ve yapay zeka tarafından seri halde üretilen içerik kirliliğinin pençesine düştü. İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) Yeni Medya ve İletişim Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Sarphan Uzunoğlu, sosyal medyada gerçeği sahteden ayırmanın her geçen gün zorlaştığını belirterek kritik uyarılarda bulundu. Türkiye'deki aktif internet kullanıcısının 77 milyonu aşmasıyla birlikte, özellikle çocuklar ve gençler için dijital dünya çok daha riskli bir alan haline gelmiş durumda.
Dr. Sarphan Uzunoğlu, dijital platformların çalışma mantığının doğruluğu değil, etkileşimi ön planda tuttuğuna dikkat çekiyor. Düşük kaliteli ama hızlı tüketilen içerikler, sırf duygusal tepki ürettiği için algoritmalar tarafından daha fazla öne çıkarılıyor. Bu durum, sosyal medya devlerini "tarafsız aracı" kimliğinden uzaklaştırarak içeriği seçen birer editoryal güç haline getirdi. Uzunoğlu'na göre, platformlar bir yandan yasal düzenlemelerle baskılanırken, diğer yandan iş modellerini ayakta tutmak için yüksek etkileşimli sahte içeriklere bağımlı kalmaya devam ediyor.
"Gerçeklik artık görünürlükle karıştırılıyor"
Dijital dünyanın en büyük sorunlarından biri, kullanıcının içerik üzerinde düşünecek zamanının elinden alınması. Bildirimler ve sürekli akan trend listeleri, insanları mantıklı bir değerlendirme yapmak yerine sadece hızlıca tepki vermeye çağırıyor. Bu ortamda yetişen 10-20 yaş aralığındaki gençler için tehlike çok daha büyük. Dr. Uzunoğlu, çok izlenen şeyin doğru, çok paylaşılanın ise değerli kabul edildiği bir öğrenme sürecinin yerleştiğini savunuyor. Bu durum uzun vadede eleştirel düşünme yetisini zayıflatırken, yüzeysel bir dünya algısını da beraberinde getiriyor.
Çocukları dijital dünyadan tamamen koparmak tabii ki mümkün değil. Dr. Uzunoğlu, ailelere çocuklarıyla birlikte izledikleri içerikler üzerine sohbet etmelerini öneriyor. İçeriğin neden karşılarına çıktığını veya ne hissettirdiğini konuşmak, gençlerin dijital dünyaya karşı savunma mekanizmalarını güçlendiriyor. Ayrıca platformların öneri sistemlerinin şeffaflaşması ve yaşa duyarlı algoritmaların uygulanması artık bir lüks değil, kamusal bir sorumluluk olarak görülüyor.
Firmalar için güven inşa etme rehberi
Şirketlerin yapay zeka içeriklerini etiketlemesi veya filigran kullanması olumlu bir adım olsa da tek başına yeterli değil. Dr. Uzunoğlu, sorumluluğu tamamen kullanıcının omzuna yükleyen "biz uyardık, gerisi senin sorunun" yaklaşımının güven inşasında başarısız olacağını ifade ediyor. Firmaların sadece uyarı koyması yetmiyor; bu içeriklerin neden öne çıkarıldığını da şeffaf bir şekilde açıklamaları gerekiyor. Aksi takdirde, kullanıcıyı sürekli tetikte tutan bu sistemler, dijital güveni kökten sarsma riski oldukça yüksek…