Beynimizin öğrenme ve hafıza deposu olan hipokampus, yılların etkisine karşı en savunmasız bölgelerin başında sayılabilir. San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesi bünyesinde çalışan bilim insanları, yaşa bağlı bu zihinsel gerilemenin sorumlusunu nihayet tespit etti.
Fareler üzerinde yürütülen kapsamlı araştırmalar, yaşlı beyinlerde bir proteinin seviyesinin dramatik şekilde değiştiğini kanıtladı: FTL1. Bu protein miktarındaki artış, beyin hücreleri arasındaki hayati bağları koparıyor ve bilişsel yetenekleri zayıflatıyor.
Araştırma ekibi, FTL1 proteininin etkisini tam olarak anlayabilmek için genç farelerdeki protein seviyelerini yapay yollarla yükseltti. Sonuçlar oldukça sarsıcıydı. Genç farelerin beyinleri, kısa süre içinde yaşlı bir farenin beyni gibi çalışmaya başladı ve davranışları da bu değişime ayak uydurdu. Laboratuvar ortamındaki incelemeler, yüksek oranda FTL1 üreten sinir hücrelerinin sağlıklı ve dallanmış yapısını kaybederek basitleştiğini gösterdi. Bu yapısal bozulma, hücrelerin birbiriyle haberleşmesini zorlaştırırken hafıza kaybına giden süreci hızlandırıyor.
Hasarı onarmak mümkün mü?
Çalışmanın en dikkat çekici noktası, bu sürecin tamamen geri döndürülebilir olduğunun saptanması. Bilim insanları yaşlı farelerdeki FTL1 seviyesini düşürdüğünde, hayvanların beyin hücreleri arasındaki bağlantılar yeniden güçlendi ve hafıza testlerindeki başarıları arttı. Nature Aging dergisinde yayımlanan makalenin kıdemli yazarı Dr. Saul Villeda, bu durumu sadece belirtileri geciktirmek değil, mevcut hasarı temelden onarmak şeklinde ifade etti.
Deneyler, FTL1 proteininin beyin hücrelerinin enerji kullanımıyla, yani metabolizmasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu da ortaya koymuş durumda. Yaşlı farelerde bu proteinin yüksekliği hipokampustaki hücresel metabolizmayı yavaşlatıyor. Ancak hücrelere enerji desteği sağlayan özel bir bileşen verildiğinde, tüm bu olumsuz etkilerin önüne geçilebildiği gözlemlendi.
Bu bulgu, gelecekte sadece proteini hedef alan değil, beyin metabolizmasını da düzenleyen yeni tedavi yollarının önünü açabilir. UCSF araştırmacıları, yaşlılığın en ağır zihinsel sonuçlarını hafifletmek için artık ellerinde somut bir anahtar olduğunu belirtiyor. Eğer bu başarı insanlarda da tekrarlanırsa, yaşlılığa bağlı hafıza kaybı bir kader olmaktan çıkabilir.