Bilgisayar tarihinin kayıp parçası, üniversitenin tozlu raflarından çıktı
Utah Üniversitesi'ndeki sıradan bir temizlik sırasında bulunan eski bir manyetik bant heyecan yarattı. Dünyada başka bir kopyası kalmadığı bilinen ve modern akıllı telefonlardan sunuculara kadar her şeyin atası sayılan Unix V4, tozlu rafların arasından gün yüzüne çıkarıldı.
Tarihi keşif denilince akla genelde yerin metrelerce altından çıkarılan antik kalıntılar geliyor. Ancak teknolojinin hızla dönüştüğü dünyamızda, bazen en büyük hazineler bir üniversitenin tozlu depolama odasında karşımıza çıkabiliyor. Utah Üniversitesi personeli, 2025 yılının Temmuz ayında rutin bir temizlik sırasında buldukları bir manyetik bant makarasıyla bilişim tarihinin kayıp parçalarından birini gün yüzüne çıkardı.
Unix V4: Efsanenin geri dönüşü
Depoda bulunan bandın üzerindeki etiket, bu keşfi sıradan bir temizlik hikayesinden çok daha öteye taşıdı. Etikette, Bell Laboratuvarları’na ait "Unix Version 4" (Unix V4) yazıyordu. Keşfi kamuoyuna duyuran Kahlert Bilgisayar Okulu'ndan Profesör Robert Ricci, bu haberle teknoloji dünyasında büyük bir yankı uyandırdı. Başta sadece bir etiket gibi görünse de yapılan detaylı incelemeler, bandın içerisinde işletim sisteminin kaynak kodlarını ve çekirdeğini barındırdığını kanıtladı. Uzmanlar, dünyada Unix V4’ün hayatta kalan başka bir kopyasının bulunmadığını belirtiyor.
Bu sürümü bu kadar özel kılan ne?
Unix V4, sadece nadir olduğu için değil, bilgisayar dünyasının temel taşlarından biri olduğu için büyük önem taşıyor. Bu sürüm, C programlama diliyle yazılan ilk Unix versiyonu olma özelliğini taşıyor. Bu sayede işletim sistemi, sadece belirli bir donanıma (PDP-11) mahkum kalmaktan kurtulup farklı bilgisayarlara taşınabilir hale geldi. Günümüzde kullandığımız akıllı telefonlardan sunuculara, macOS’tan Linux’a kadar pek çok modern sistemin kökeni bu sürümde yatıyor. Profesör Ricci’ye göre, erken dönem Unix sürümleri sadece birkaç seçkin üniversiteye gönderildiği için bu kopyaların hayatta kalması mucize gibi bir durum.
Titiz bir kurtarma süreci
Bandın dijital dünyaya geri kazandırılması süreci, Bilgisayar Tarihi Müzesi’nden Al Kossow liderliğinde gerçekleşti. Özel programlar yardımıyla bandın analog verileri önce ham bir şekilde kaydedildi, ardından dijital veriye dönüştürüldü. Yapılan hata düzeltmelerinin ardından bu devasa arşiv, internet üzerinden herkesin erişimine açıldı. Linux gibi sistemlerin Windows’a karşı en güçlü alternatif haline geldiği bir dönemde, bu köklerin bulunması teknoloji tarihçileri için tam zamanında gelen bir hediye olarak görülebilir.