Dizel yakıtın okyanus aşırı hesabı: Avrupa’da depo doldurmak neden daha pahalı
ABD ve Avrupa arasındaki dizel fiyatları arasındaki uçurum %91'e ulaştı. Enerji bağımlılığı, ağır vergiler ve jeopolitik krizler birleşince, Avrupalı sürücülerin yakıt maliyeti adeta bir çıkmaza girdi. İşte küresel enerji savaşlarının pompadaki yansıması.
Günlük hayatta çoğumuz benzinli veya elektrikli araçlarla yollardayken, dizel yakıt sessiz sedasız kamyon ordularını ve pek çok otomobili sırtlamaya devam ediyor. Ayrıca dizele ülkemizde gösterilen ilginin me kadar fazla olduğunu söylemeye de gerek yok herhalde… Kendine has kokusu ve motorundan yükselen o tok sesle tanıdığımız dizel, ABD’de hiçbir zaman benzinin tahtını sallayamadı.
Ancak Avrupa’ya baktığımızda durum bambaşka. İlginç olan şu ki, Avrupa sokakları dizel araçlarla dolu olmasına rağmen, Avrupalı sürücüler bu yakıt için Amerikalılardan çok daha fazla ödeme yapıyor. 2025 verilerine göre ABD yollarındaki dizel araç oranı %5 seviyelerinde kalırken, Avrupa’da bu rakam %18’lere kadar çıkıyor. Dar sokaklarda kıvrakça ilerleyen verimli dizel araçlar, Avrupa manzarasının ayrılmaz bir parçası.
Okyanusun iki yakasındaki dev fiyat farkı
ABD ve Avrupa arasındaki bu fiyat uçurumunun temelinde vergiler, ithalat bağımlılığı ve jeopolitik sarsıntılar yatıyor. Rakamlara dökünce tablo daha netleşiyor: ABD’de dizelin galon fiyatı ortalama 3,68 dolar civarındayken, Avrupa Birliği genelinde bu rakam 7,02 dolara kadar yükseliyor. Yani bir Avrupalı, yakıt almak için Amerikalı bir sürücüden yaklaşık %91 daha fazla ödeme yapmak zorunda. Benzin tarafında da durum pek farklı değil; Avrupa’da benzinin galonu 7 doların üzerine çıkarak cebi iyice yakıyor.
Enerji gücü mü, vergi yükü mü?
Peki, bu fiyat farkı neden bu kadar keskin? Birinci sebep devletlerin fiyat yapısındaki parmağı. ABD, bugün kendi ihtiyacını karşılayıp fazlasını ihraç edebilen bir enerji devine dönüştü. Avrupa ise hem sürüş kültürü hem de dizele olan yaygın ilgisi nedeniyle sürekli bir açlık içinde. Eskiden bu ihtiyacın %40’ını Rusya’dan karşılayan Avrupa, 2023 yaptırımlarından sonra rotasını Suudi Arabistan, Çin ve Güney Kore gibi ülkelere çevirdi. Ancak asıl fark vergide gizli. Avrupa’da dizel başına alınan vergi, ABD’deki oranlardan %223 daha yüksek bir seviyeye ulaştı. Bu da pompadaki fiyatı doğrudan yukarı çekiyor.
Değişken piyasada dengeler her an sarsılabilir
Tabii ki petrol piyasası, dünyanın dört bir yanındaki çatışmalarla şekillenen, oldukça kırılgan bir yapıya sahip. Hiçbir zaman "Amerikan dizeli her zaman daha ucuzdur" diyemiyoruz. Örneğin, 2022 yılında Kaliforniya'da fiyatlar galon başına 6 doları aşarken, Avrupa'nın düşük vergi uygulayan ülkelerinden Malta'da yakıt çok daha uygun fiyata satılıyordu. Savaşlar, rafinaj maliyetleri ve dağıtım ağlarındaki aksamalar, bu karmaşık ekosistemi her an yeni bir yöne sürükleyebilecek güçte duruyor.