Bir gökdelen ne kadar yükselirse, insanları o kadar yukarı taşımak da zorlaşıyor. Çünkü asansörlerde kullanılan geleneksel çelik halatlar, yüzlerce metre uzadığında yalnızca kabini değil kendi ağırlıklarını da taşımak zorunda kalıyor. Dubai'de inşası süren Burj Azizi ise bu sınırı yeni nesil bir sistemle aşacak.
Tamamlandığında 725 metre yüksekliğe ulaşması planlanan gökdelende, asansörlerden biri 631,5 metrelik kesintisiz bir rota izleyecek. Bu mesafe yaklaşık 140 kat yüksekliğe denk geliyor ve Burj Azizi'yi dünyadaki en uzun tek parça asansör yolculuklarından birine ev sahipliği yapan yapılardan biri haline getirecek.
Temel sorun: Çelik halatların ağırlığı
Klasik asansör sistemlerinde yaklaşık 500 metre ve üzerindeki mesafeler ciddi bir mühendislik problemi demek. Halat uzadıkça ağırlık artıyor; bu da hem motorların taşıması gereken yükü büyütüyor hem de sistemin verimliliğini düşürüyor.
Burj Azizi'deki çözümün arkasında KONE var. Şirket, bu sınırı aşmak için ultra hafif çekme halatlarını kablosuz güç aktarımı, kablosuz veri iletişimi ve yapay zeka destekli kontrol sistemleriyle bir araya getirdi. Sistemde geleneksel ağır seyahat kabloları ile bazı hız regülatör halatlarının kaldırılması da toplam ağırlığın azaltılmasına katkı sağlıyor. En önemli değişikliklerden biri ise çekme halatlarında.
KONE'nin kullandığı özel kaplamalı karbon fiber çekirdekli halatlar, geleneksel çelik halatların yaklaşık beşte biri kadar ağırlığa sahip. Bu sayede yüzlerce metreye yayılan halat sisteminin kendi yükü önemli ölçüde azalıyor.
Gökdelenin sallanması da hesaba dahil
Çok yüksek binalarda yalnızca ağırlık değil, rüzgar etkisi de asansör tasarımını zorlaştırıyor. Gökdelen hafifçe sallandığında uzun kablolar ve halatlar da bu harekete tepki verebiliyor.
Burj Azizi için geliştirilen sistemde kablosuz iletişim ve batarya tabanlı güç çözümlerinin kullanılması, hareketli ve ağır kablo sayısını azaltacak. Böylece yüksek yapılarda rüzgarın neden olduğu salınımlara karşı daha kontrollü bir yapı oluşturulması amaçlanıyor.
Hangi asansörün nereye gideceğine AI karar verecek
Sistem yalnızca daha yükseğe çıkmak için tasarlanmadı. Yapay zeka destekli yönlendirme teknolojisi, bina içindeki yolcu hareketlerini ve kullanım alışkanlıklarını zaman içinde analiz ederek hangi asansörün hangi çağrıya cevap vereceğini otomatik biçimde düzenleyecek.
KONE'ye göre bu yöntem, yoğun saatlerde hem bekleme hem de yolculuk sürelerini yüzde 60'a kadar azaltabilir. Bu özellikle konut, ofis, otel ve alışveriş alanlarının aynı yapı içinde bulunduğu karma gökdelenlerde önem kazanıyor; çünkü günün farklı saatlerinde katlar arasındaki trafik yönü ciddi biçimde değişebiliyor.
Burj Azizi için geliştirilen sistem, çok yüksek yapılarda asansör teknolojisinin hangi yöne gittiğini de göstermesi açısından önemli. Şirket, hafif halatlar, kablosuz altyapı ve akıllı kontrol sistemlerinin gelecekte 1 kilometre sınırını aşan gökdelenlerin önünü açabilecek teknolojiler arasında yer aldığını belirtiyor.