Dünya çapında devasa mühendislik projeleri ve bilimsel araştırmalar için kullanılan dev santrifüj makineleri, uzun süredir ABD ve Çin arasındaki sessiz rekabetin merkezinde yer alıyor. Yaklaşık otuz yıldır “Dünya’nın en güçlü hiperyerçekimi makinesi” unvanına sahip cihazı elinde tutan ABD, 2025 yılıyla birlikte bu liderliği Çin’e devretti.
Çin, Eylül 2025’te devreye aldığı CHIEF1300 modeliyle rekoru ele geçirmiş olsa da bu zafer pek uzun sürmedi. Aradan sadece birkaç ay geçtikten sonra, Aralık 2025’te çok daha devasa bir canavar olan CHIEF1900 sahneye çıktı ve şu an gezegenin en güçlü hiperyerçekimi makinesi olarak zirvede oturuyor.
Peki, hiperyerçekimi dediğimiz bu kavram tam olarak ne anlama geliyor? Bu makineler, Dünya’nın doğal çekim kuvvetini binlerce kat artırmak için muazzam hızlarda dönen düzeneklerden oluşuyor. Ortaya çıkan yapay çekim kuvveti, bilim insanlarına deprem simülasyonlarından barajların dayanıklılık testlerine kadar geniş bir yelpazede deney yapma imkanı tanıyor. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı gibi kuruluşlar, bu makineleri özellikle yüksek çekimli ortamların canlılar üzerindeki etkilerini veya büyük yapıların sınırlarını test etmek için kullanıyor.
Zamanı ve mekanı sıkıştıran mühendislik
Bu makinelerin en ilgi çekici yönlerinden biri de zaman ve mekanı “sıkıştırdığına” dair iddialar. Ancak bu durum bilim kurgu filmlerindeki gibi bir ışınlanma veya zaman yolculuğu değil, tamamen fiziksel bir simülasyon hilesi. Mühendisler, devasa bir barajın veya gökdelenin küçük bir maketini bu makineye yerleştiriyor. Yüksek çekim kuvveti altında bu minik model, tıpkı gerçek dünyadaki devasa yapının maruz kalacağı fiziksel yükleri hissetmeye başlıyor. Üstelik toprak çökmesi veya su akışı gibi normalde yıllar süren süreçler, bu yüksek basınç altında günler hatta haftalar içinde gerçekleşiyor. Böylece bilim insanları, bir yapının 50 yıl sonra ne hale geleceğini çok kısa sürede gözlemleme fırsatı buluyor.
Çin’in Hangzhou şehrindeki Zhejiang Üniversitesi kampüsünde, yerin 15 metre altında kurulan bu devasa tesis, titreşimi minimuma indirmek için özel olarak tasarlandı. CHIEF1900 henüz çok yeni olsa da, bir önceki rekortmen olan CHIEF1300 şimdiden rüştünü ispatladı. Bilim insanları bu cihazı kullanarak hidroelektrik barajlarının sarsıntılara ne kadar dayanacağını ölçtü. Hatta 20 metre boyundaki dev tsunamilerin deniz tabanına etkisini inceleyerek, rüzgar türbinlerinin kurulacağı bölgelerin güvenliğini test etti.