Arap Yarımadası'nın bugünkü kurak görünümünün aksine, 125.000 yıl önce bölgede büyük tatlı su gölleri ve zengin bir yaban hayatı vardı. Suudi Arabistan'daki Uruq Aljelibah bölgesinde yapılan kazılar, bu verimli çevrede yaşayan insanların yalnızca avcılıkta değil, zehirli silah üretiminde de ileri teknikler geliştirmiş olabileceğini ortaya koydu.
Science dergisinde yayımlanan araştırmada, yaklaşık 5000 taş alet ve çok sayıda fosil kalıntısı incelendi. En dikkat çekici buluntu ise üzerinde zehirli bir bitkiye ait kimyasal izler bulunan, özenle işlenmiş taş bir mızrak ucuydu. Avustralya'daki Griffith Üniversitesi'nden arkeolog Chris Clarkson'a göre bu topluluk, taş silahlarını üretirken yapıştırıcılardan ve bitki liflerinden yararlanıyor, muhtemelen avlarını etkisiz hale getirmek için bitki zehirleri de kullanıyordu.
Çölün ortasında 340 kilometrekarelik göl
Pleistosen döneminde yaşanan iklim değişiklikleri, Arap Yarımadası'nı belirli aralıklarla çok daha nemli bir coğrafyaya dönüştürmüştü. Bilim insanlarının "Yeşil Arabistan" adını verdiği bu dönemlerde bölge, Afrika'dan Asya'ya göç eden insanların geçiş güzergahı olmanın ötesinde, yerleşim kurdukları bir yaşam alanı haline geldi.
Uruq Aljelibah'daki çevresel incelemeler, antik gölün yaklaşık 340 kilometrekareye yayıldığını ve en derin noktasında 29 metreye ulaştığını gösterdi. Kıyılarında su aygırları, mandalar, develer, ceylanlar ve çeşitli antilop türleri yaşıyordu. Kazılarda bulunan taş aletler de bu hayvanların avlanması ve işlenmesiyle bağlantılı faaliyetlere işaret ediyor.
Suudi Arabistan'daki Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden Frans van Buchem, Kuzey Arabistan'da daha önce 80.000 ila 100.000 yıllık Homo sapiens izlerine rastlandığını hatırlattı. Yeni buluntular ise insan varlığının çok daha eskiye uzandığını ve yarımadanın iç kesimlerine kadar yayıldığını gösteriyor.
Zehirli bitki kalıntıları nasıl korundu?
Keşfin en şaşırtıcı yönlerinden biri, taş aletler üzerindeki organik maddelerin 125.000 yıl boyunca korunabilmesi. Normal koşullarda çoktan yok olması beklenen yapıştırıcı, lif ve ahşap kalıntıları sayesinde araştırmacılar, silahların üretiminde kullanılan malzemeleri inceleyebildi.
Analizlerde tespit edilen bitkilerden biri, ok zehri ağacı olarak bilinen zehirli bir türe aitti. Araştırmacılara göre bu bitkiden elde edilen zehir, mızrak ucuna bilinçli olarak sürüldüyse avlanan hayvanın kan dolaşımına girerek silahın etkisini artırmış olabilir. Ancak kalıntılar, zehrin gerçekten bu amaçla kullanıldığını tek başına kesinleştirmiyor.
Bilim ekibi şimdi söz konusu maddelerin nasıl hazırlandığını, ne kadar etkili olabileceklerini ve göl çevresinde başka yerleşimlerin bulunup bulunmadığını araştırmayı hedefliyor. Chris Clarkson ise keşfin, tarih öncesi insanların teknolojik becerilerinin bugüne ulaşan arkeolojik buluntuların düşündürdüğünden çok daha gelişmiş olabileceğine işaret ettiğini belirtiyor.