Gök bilimciler, yaklaşık her sekiz dakikada bir tekrarlanan gizemli radyo sinyallerinin kaynağını belirledi. Avustralya'daki Murchison Geniş Alan Dizisi teleskobuyla keşfedilen GPM J071507−114153 adlı sinyal, ömrünü tamamlamış bir yıldızın kalıntısı olan beyaz cüce ile Güneş benzeri bir yıldızdan oluşan ikili sistemden geliyor. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan araştırma, bu tür radyo atımlarının G tipi bir yıldızla eşleşmiş beyaz cüce sisteminde ilk kez tespit edilmesi açısından dikkat çekiyor.
İlk kez 2024 yılının sonlarında fark edilen sinyal, Aralık 2024 ile Eylül 2025 arasında toplam 214 kez kaydedildi. Araştırmacılar, yaklaşık 100 saatlik radyo gözlemi verisini inceleyerek atımların kaynağını ve sistemdeki yıldızların hareketlerini çözümledi.
Keşfedilen sinyal, gök bilimde "uzun periyotlu geçici olaylar" olarak adlandırılan görece yeni bir kategoriye ait. İlk örnekleri 2005 yılında fark edilen bu olaylar, 2022'den itibaren ayrıntılı araştırmalara konu oldu. Hızla dönen nötron yıldızları olan pulsarların aksine, bu kaynaklardan gelen radyo atımları çok daha uzun aralıklarla tekrarlanıyor.
Nitekim 2022'de yaklaşık 18 dakikada bir, 2023'te ise 21 dakikada bir tekrarlanan sinyaller bulunmuştu. Ancak bu sıra dışı ritmin arkasındaki fiziksel mekanizma henüz tam olarak açıklanabilmiş değil.
Beyaz cücenin hareketi sinyallerin kaynağını ele verdi
Bugüne kadar belirlenen 12 uzun periyotlu geçici sinyalden en az dördü, bir beyaz cüce ile kızıl cüceden oluşan ikili yıldız sistemleriyle ilişkilendirilmişti. Buna rağmen radyo dalgalarını hangi yıldızın ürettiği kesin olarak anlaşılamamıştı.
Yeni araştırmada bu belirsizliği giderecek önemli bir ipucu elde edildi. Çalışmanın başyazarı Sam McSweeney, radyo atımlarının ilk kez beyaz cücenin eşlikçi yıldız çevresindeki yörünge hareketini ortaya koyacak kadar net ölçülebildiğini açıkladı. Böylece sinyallerin doğrudan beyaz cüceden veya onun yakın çevresinden yayıldığı sonucuna ulaşıldı.
Üstelik sistemdeki diğer yıldız, önceki örneklerde olduğu gibi bir kızıl cüce değil. Keck Gözlemevi ile gerçekleştirilen optik gözlemler, eşlikçinin Güneş'e benzeyen G tipi bir yıldız olduğunu doğruladı. Radyo verileri ayrıca bu yıldızda meydana gelen parlamaların izlenmesini de sağladı.
5000 ışık yılından uzaktaki yıldız fırtınaları
Curtin Üniversitesi'nden gök bilimci Natasha Hurley-Walker, radyo dalgaları sayesinde 5000 ışık yılından daha uzaktaki bir yıldızda gerçekleşen fırtınaları tespit edebilmenin şaşırtıcı olduğunu belirtti.
Araştırmacılara göre keşfin önemi yalnızca yeni bir sinyal kaynağının belirlenmesiyle sınırlı değil. Uzun periyotlu radyo atımlarının incelenmesi, geleneksel gözlem yöntemleriyle fark edilmesi zor olan beyaz cücelerin bulunmasında da kullanılabilir.
Bununla birlikte bu yıldız sistemlerinin neden böylesine düzenli ve uzun aralıklı radyo atımları ürettiği sorusu hala tam olarak yanıtlanmış değil. Yeni gözlemler, söz konusu mekanizmanın anlaşılması için önemli veriler sunuyor.