İnsanlığı yeniden Ay yüzeyine taşımayı hedefleyen Artemis III görevi için geri sayım sürerken, yeryüzündeki hesaplar uzaydaki planlara uymuyor. NASA’nın kendi iç denetim birimi tarafından hazırlanan son rapor, astronotların Ay’da yürümesini sağlayacak yeni nesil giysilerin planlanan 2028 yılına yetişmeyeceğini net bir dille ortaya koydu.
Teknik aksaklıklar ve organizasyonel hatalar bir araya gelince, bu kritik ekipmanların tamamlanma tarihinin 2031 yılına kadar sarkabileceği öngörülüyor. Bu gecikme yalnızca Ay’a iniş planlarını değil, 2030’da görev süresi dolacak olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nun operasyonel geleceğini de doğrudan tehdit etmeye başladı.
Süreç, 2022 yılında "xEVAS" programı kapsamında 3,1 milyar dolarlık dev bir bütçeyle start almıştı. NASA, kıyafetlerin geliştirilmesi için Axiom Space ve Collins Aerospace gibi iki güçlü ismi seçmiş olsa da evdeki hesap çarşıya uymadı. Collins Aerospace, takvimin ağırlığına dayanamayarak 2024 yılında havlu attı. Denetçilere göre bu durum sürpriz değil; zira projenin en başında belirlenen teslim tarihlerinin gerçeklikten uzak ve fazla iyimser olması, başarısızlığın zeminini hazırlayan en temel faktör olarak görülüyor.
Standart yoksunluğu maliyetleri katlıyor
Rapordaki en can alıcı noktalardan birini, ortak teknik standartların eksikliği oluşturuyor. Ay iniş araçlarından basınçlı kapsüllere kadar her donanımla uyumlu olması gereken bu giysiler, üretici şirketlerin kendi tasarımlarını dayatmasıyla birer "uyumsuzluk abidesine" dönüşmüş durumda. Blue Origin, NASA'nın referans belgelerine göre bir giyinme alanı tasarlarken, Axiom Space’in tamamen farklı bağlantı aparatlarını tercih etmesi işleri içinden çıkılmaz bir hale sokuyor. Bu tarz sistemsel uyumsuzluklar, tasarımların sil baştan değiştirilmesine ve NASA’nın kasasından ekstra paraların çıkmasına yol açıyor.
NASA'nın maliyet riskini özel sektöre devretmek için kullandığı sabit fiyatlı ihale yöntemi de denetçilerin eleştiri oklarından kaçamadı. Uzay giysisi üretimi konusunda daha önce tecrübesi bulunmayan Axiom Space gibi şirketlerin üzerine binen bu ağır yük, 2028 hedefini imkansıza yakın bir noktaya taşıyor.
Eğer bu kriz çözülemezse, astronotlar Ay görevlerinde çok daha sınırlı yeteneklere sahip eski tip giysileri kullanmak zorunda kalacak. Bu da Ay görevlerinin kapsamının ciddi şekilde daralması ve tüm planların revize edilmesi anlamına geliyor. Görünen o ki, Ay’ın tozlu yüzeyine ayak basmadan önce NASA’nın yerdeki bu bürokratik ve teknik düğümü çözmesi şart...