Yale Üniversitesi araştırmacıları, yaklaşık 2.500 yıl önce yıkılan Asur İmparatorluğu'nun tarihinde şimdiye kadar bilinmeyen üç hükümdarın izine ulaştı. Antik kil tabletler, yazıtlar ve taş anıtlar üzerinde yapılan incelemeler, bu kralların kısa sürelerle iktidarda kaldığını ancak isimlerinin resmi kral listelerinden çıkarıldığını ortaya koydu. Bulgular, bir asırdan uzun süredir kabul gören Asur kronolojisinin yeniden değerlendirilmesini gerektiriyor.
MÖ 900 ile 600 yılları arasında Yakın Doğu'nun büyük bölümüne hükmeden Asur İmparatorluğu, günümüz Irak, Suriye, Türkiye, İran ve Mısır topraklarına kadar uzanıyordu. Ancak imparatorluğun siyasi geçmişini belgeleyen resmi kayıtların, taht mücadelelerini ve başarısız hükümdarları eksiksiz yansıtmadığı anlaşılıyor.
Resmi kayıtlardan silinen üç kral kimdi?
Araştırmada belirlenen ilk isim, MÖ 763 yılında gerçekleşen güneş tutulmasının ardından iktidarı ele geçiren Tiglath-pileser. O dönemde önemli bir kehanet olarak yorumlanan tutulmayı izleyen siyasi karışıklık sırasında yeğeni Kral Ashur-dan'ı deviren isyancı lider, Aşur şehrinde kısa süreliğine tahta çıktı. Ancak daha sonra iktidardan uzaklaştırıldı ve resmi kral listesinde kendisine yer verilmedi.
Kayıtlardan çıkarılan ikinci hükümdar Şalmaneser, bir yıldan biraz uzun süre tahtta kaldı. Üçüncü isim Aşur-uballit ise Adad-nirari tarafından devrilmeden önce oldukça kısa bir süre hüküm sürdü. Araştırmacılara göre bu üç hükümdarın ortak noktası, iktidarlarının kalıcı olmaması ve resmi tarih anlatısının dışında bırakılmaları.
Asur tarihinin kronolojisi değişebilir
Journal of Cuneiform Studies dergisinde yayımlanan araştırmanın başındaki Yale Üniversitesi Profesörü Eckart Frahm, tarihçilerin uzun yıllardır Asur kral listelerini yeterince sorgulamadan kullandığına dikkat çekiyor. Frahm'a göre bu listeler, imparatorluğun bütün hükümdarlarını tarafsız biçimde kaydetmek yerine askeri başarısızlık yaşayan veya darbeyle devrilen isimleri dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmiş olabilir. Dolayısıyla belgeler yalnızca tarihsel kayıt değil, siyasi meşruiyet oluşturmanın da bir aracı olarak değerlendiriliyor.
Yeni bulgular, Weidner ve Olmstead tarafından yaklaşık bir asır önce oluşturulan Asur krallarını numaralandırma sistemini de tartışmaya açtı. Araştırmacılar, unutulan üç hükümdarın kronolojiye dahil edilmesiyle imparatorluğun siyasi tarihinin yeniden ele alınması gerektiğini belirtiyor.