Çin'de bulunan ve Terakota ordusu olarak da bilinen Toprak Askerler'in kilinde kalan parmak izleri, bu dev ordunun yapımında kimlerin çalıştığına dair yeni bir tablo çiziyor. 36 heykelin kol, baş ve zırh bölümlerindeki 79 izi inceleyen araştırmacılar, üretimin yalnızca yetişkin erkeklerin işi olmadığı sonucuna vardı.
Journal of Cultural Heritage dergisinde yayımlanan çalışmadaki hesaplamalara göre izlerin yaklaşık yüzde 45'i yetişkin erkeklere, yüzde 33'ü yetişkin kadınlara, yüzde 22'si ise 15 yaşından küçük çocuklara ait. Bu dağılım, Antik Çin'in büyük inşaat projelerinin neredeyse tamamen yetişkin erkekler tarafından yürütüldüğü kabulünü sorgulatıyor.
Yaş ve cinsiyet kilde nasıl okunuyor?
Analizin temelinde parmak izini oluşturan sırtlar arasındaki mesafe var. Bu aralıklar çocuklar büyüdükçe genişliyor; kadınlarla erkekler arasında da farklılık gösteriyor. Ancak yetişkin kadınların izleriyle çocukların izleri birbirine benzediğinden, yalnızca ölçüm yapmak ikisini ayırmaya yetmiyor.
Ekip bu güçlüğü aşmak için Bayes karışım modeli adlı istatistiksel yöntemi kullandı. İzleri tek tek sınıflandırmak yerine grubun tamamını değerlendirdi ve güncel yaş ve cinsiyet veri tabanlarıyla karşılaştırdı. Bulgular, devlet atölyelerinde kadınlarla erkeklerin birlikte çalıştığını, gençlerin de yetişkin zanaatkarlara yardımcı veya çırak olarak eşlik ettiğini anlatan tarihi kayıtlarla örtüşüyor.
Yaklaşık 40 yıl süren bir üretim
Milattan önce üçüncü yüzyılın başlarında inşa edilen Terakota ordusu, Çin'in ilk imparatoru Çin Şi Huang'ın mezar kompleksinin bir parçası. Henüz 13 yaşında tahta çıkan imparator, ölümünden sonraki yaşamında kendisini koruyacak bir ordu yaptırmak istemişti. Siparişiyle başlayan üretimin yaklaşık 40 yıl sürdüğü belirtiliyor.
Üç büyük çukura yayılan alanda 8.000'den fazla asker, 130 savaş arabası, 520 at ve 150 süvari heykeli bulunuyor. Başlangıçta öğütülmüş değerli taşlardan elde edilen parlak renklerle boyanan heykeller için heykeltıraşlar, ressamlar ve fırın operatörleri çalıştı. Arkeologlar, başların ve kolların birleştirilmeden önce fabrika benzeri atölyelerde seri biçimde üretilmiş olabileceğini düşünüyor.
Yine de 79 izden bütün komplekse ilişkin kesin bir iş gücü dağılımı çıkarmak mümkün değil. Cıva nehirleri, kuleler ve ahırlarla bir başkent düzeninde tasarlanan alan, 6,3 kilometrelik surlarla çevrili. Araştırmacılar, tek bir noktadan alınan örneklerin yalnızca belirli bir atölyeyi veya kısa bir inşaat evresini temsil edebileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle sonraki incelemelerin farklı çukurlara da yayılması gerekiyor.