Modern otomobillerde dokunmatik ekranların kapsadığı alan giderek büyürken, temel sürüş işlevlerinin de bu panellere taşınması güvenlik tartışmalarını beraberinde getirmiş durumda. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı (MIIT), sürücünün gözünü yoldan ayırmadan kullanabilmesi gereken hayati kontroller için fiziki tuş ve anahtarları yeniden zorunlu hale getirmeyi planlıyor.
Hazırlanan düzenleme taslağı, ekonomik binek araçlardan gelişmiş elektrikli modellere ve lüks otomobillere kadar geniş bir araç grubunu ilgilendiriyor. Amaç, dokunmatik ekranları tamamen ortadan kaldırmak değil; sürüş sırasında hızlı ve doğrudan erişilmesi gereken işlevleri yeniden elle hissedilebilen kumandalara taşımak.
1 Temmuz 2027'de yürürlüğe girmesi beklenen düzenleme, mevcut GB4094—2016 ulusal standardının güncellenmesiyle uygulanacak. Yeni kurallar kapsamında sinyaller, uzun farlar, vites değiştirme, silecekler ve cam buz çözücüleri gibi temel işlevlerin belirli boyut ve geri bildirim standartlarını karşılayan fiziki kumandalarla çalıştırılması istenecek. Böylece sürücünün ilgili işlevi kullanmak için ekrana bakması gerekmeyecek. Düğmelerin dokunarak ayırt edilebilir olması, kontrollerin yalnızca his yoluyla bulunabilmesini ve sürüş sırasında görsel dikkatin yoldan daha az uzaklaşmasını hedefliyor.
Düzenlemenin kapsamı bunlarla da sınırlı değil. Rezistans, cam kontrolleri, çocuk veya kaza acil durum çağrı sistemi (AECS) ve güç kapatma düğmelerinin de fiziki biçimde sunulması isteniyor.
Tesla modellerinde görülen dokunmatik tabanlı dijital vites değiştirme sistemleri yeni yaklaşımın dışında kalmıyor. Taslak hayata geçirilirse vites gibi temel bir sürüş kumandasının yalnızca ekran üzerinden kontrol edilmesine izin verilmeyecek.
Dokunmatik ekranlar tamamen ortadan kalkmayacak
Yeni düzenleme, otomobillerde merkezi ekran kullanımının sona ermesi anlamına gelmiyor. Navigasyon, medya, geri görüş kamerası ve benzeri görsel işlevler yine ekranlarda tutulabilecek. Değişiklik daha çok sürüş sırasında hızlı tepki gerektiren ve sık kullanılan kontrolleri ilgilendiriyor.
Otomotiv sektöründe fiziki kumandalara kısmi dönüş yalnızca Çin'deki düzenlemeyle sınırlı değil. Mercedes-Benz gibi üreticiler de bazı işlevlerde dokunmatik yüzeyler yerine geleneksel düğmeleri yeniden kullanmaya başlamış durumda. Bu eğilimin arkasında yalnızca kullanıcı alışkanlıkları değil, sürüş güvenliğine ilişkin araştırmalar da bulunuyor.
Washington Üniversitesi Bilgi Okulu ile Toyota Araştırma Enstitüsü (TRI) tarafından yürütülen “Hareket Halindeki Dokunmatik Ekranlar: Bilişsel Yükün Dikkati Dağılan Sürücüler Üzerindeki Etkisinin Ölçülmesi” başlıklı çalışma, araç hareket halindeyken dokunmatik ekranlarla etkileşim kurmanın sürüş performansını olumsuz etkileyebildiğini ortaya koyuyor. Klima, müzik ve hatta vites gibi işlevlerin dijital menülere taşınması, sürücünün yalnızca fiziksel hareketini değil dikkatini de ekrana yönlendirmesini gerektiriyor. Fiziki tuşlarda ise sürücü, alıştığı konumu ve dokunsal geri bildirimi kullanarak çoğu işlemi ekrana bakmadan gerçekleştirebiliyor.
Benzer eleştiriler sürücü forumlarında ve Reddit gibi platformlarda da sıkça dile getiriliyor. Kullanıcıların önemli bir bölümü dokunmatik ekranların geri görüş kamerası, müzik bilgileri ve sıcaklık görüntüleme gibi görsel işlevlerde kullanılmasını; acil veya doğrudan sürüşle ilgili kontrollerin ise fiziki düğmelerle korunmasını tercih ediyor.
Güvenliğin yanında dayanıklılık da gündemde
Fiziki düğmelerin geri dönüşünün amacı yalnızca dikkat dağınıklığı sorununu azaltmak değil. Araç içindeki bilgi-eğlence ekranlarının çok sayıda temel işlev için sürekli kullanılması, uzun vadede ekran üzerindeki kullanım yoğunluğunu da artırıyor. Temel kontrollerin ayrı fiziki düğmelere taşınması, merkezi ekranın üzerindeki yükü azaltabilir ve sık kullanımdan kaynaklanan yıpranmanın önüne geçebilir.
Çin'in hazırladığı yeni düzenleme, otomobil iç tasarımında son yıllarda hakim olan “her şeyi ekrana taşıma” yaklaşımına belirgin bir sınır getiriyor. Dokunmatik ekranlar araçların merkezinde kalmaya devam edecek olsa da sürüş güvenliği açısından kritik işlevlerde fiziki kontroller yeniden standart hale gelebilir.