Milyonlarca yıl önce gökyüzünde süzülen 70 santimetrelik dev yusufçukların neden ortadan kaybolduğunu hiç düşündünüz mü? Uzun zamandır bilim dünyası, bu devasa canlıların yok oluşunu atmosferdeki oksijen seviyesinin düşmesine bağlıyordu. Karbonifer Dönemi'nde bugünkünden neredeyse yarısı kadar fazla olan oksijen miktarının, bu büyük gövdelerin hayatta kalması için temel şart olduğu varsayılıyordu.
Ancak Pretoria Üniversitesi'nden Dr. Edward Snelling ve ekibinin yaptığı güncel araştırmalar, doğa tarihinin bu en bilinen teorilerinden birini kökten sarsmaya aday görünüyor.
Böceklerin memeliler gibi akciğerleri bulunmuyor; bunun yerine oksijeni dokulara ileten "trakeol" isimli ince tüp sistemlerini kullanıyorlar. Eski inanışa göre, oksijen azaldığında bu tüpler devasa gövdeleri beslemeye yetmiyordu. Fakat 44 farklı böcek türü üzerinde yapılan detaylı incelemeler, bu sistemin uçuş kaslarında kapladığı alanın sadece yüzde 1 seviyesinde kaldığını kanıtladı.
Bu veriyi memelilerin kalp kaslarındaki kılcal damar yoğunluğuyla kıyasladığımızda, böceklerin aslında solunum kapasitelerini artırmak için vücutlarında hala devasa bir boş alana sahip olduklarını anlıyoruz. Yani evrimsel süreçte böceklerin büyümesini engelleyen fiziksel bir solunum sınırı aslında bulunmuyordu. Eğer tek engel oksijen olsaydı, bu canlılar sistemlerini genişleterek devasa boyutlarını pekala koruyabilirdi.
Gökyüzündeki amansız rekabet dengeleri bozdu
Peki, oksijen miktarı hala yüksekken bu devasa kanatlılar neden küçülmek zorunda kaldı? Araştırmacılar, yaklaşık 135 milyon yıl önce, yani Kretase Dönemi'nde ilginç bir kırılma noktası tespit etti. O dönemde atmosferde bolca oksijen bulunmasına rağmen böcekler eski heybetli hallerine hiç dönmedi. Bilim insanları bu durumun asıl sebebinin çevresel faktörlerden ziyade, gökyüzünün yeni sahipleriyle girilen rekabet olduğunu savunuyor.
Kuşların ve uçan sürüngenlerin sahneye çıkması, hantal ve dev böcekler için gökyüzünü güvenli bir yer olmaktan çıkardı. Avcıların pençelerinden kurtulmak için daha kıvrak, daha küçük ve manevra kabiliyeti yüksek olmak hayatta kalmanın temel anahtarı haline geldi.
Günümüzün küçük ve hızlı böcekleri, aslında milyonlarca yıl süren bir hayatta kalma savaşının ve çeviklik odaklı evrimin başarılı birer temsilcisi olarak karşımızda duruyor.