SpaceX'in bir roketinden kalan üst kademe, 5 Ağustos'ta Ay'ın Dünya'dan görülebilen yüzünün sınırına yakın bir noktaya çarptı. NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) aracı daha sonra bölgeyi görüntüledi ve çarpmanın Ay yüzeyinde bıraktığı izi ortaya çıkardı.
Araştırmacılar çarpışmadan önce roket parçasının oluşturacağı kraterin büyüklüğünü ve düşebileceği bölgeyi hesaplamıştı. LRO'nun elde ettiği görüntüler, bu tahminlerin gerçeğe oldukça yakın olduğunu gösterdi.
Saatte 8.700 kilometre hızla Ay'a çarptı
Ay'a düşen parça, kontrolsüz şekilde Ay yüzeyine çarpan ikinci roket kalıntısı oldu. Roket parçası çarpışmadan hemen önce saatte yaklaşık 8.700 kilometre hızla ilerliyordu.
Söz konusu parça, Firefly Aerospace'in Blue Ghost adlı Ay görevinden kalmıştı. SpaceX roketi, Blue Ghost'u uzaya taşıdıktan sonra üst kademesini uzayda bıraktı. Blue Ghost ise 2 Mart 2025'te Ay yüzeyine başarıyla iniş yaptı.
Ay'a çarpan roket parçası yaklaşık 13,8 metre uzunluğunda ve 4 ton ağırlığındaydı. Araştırmacılar çarpışmadan önce parçanın yaklaşık 20 metre genişliğinde bir krater oluşturacağını hesapladı.
Güney Kore'nin Danuri uzay aracı bölgedeki değişikliği ilk olarak tespit etti. NASA'nın LRO aracı da 11 ve 12 Ağustos'ta çarpma bölgesini farklı açılardan görüntüledi.
NASA kraterin gerçek boyutunu ölçtü
LRO'nun farklı ışık açıları altında çektiği görüntüler, araştırmacıların kraterin genişliğini ve derinliğini hesaplamasını sağladı. Ölçümlere göre yeni krater yaklaşık 18 metre genişliğe ve 3 metre derinliğe sahip.
Çarpışma aynı zamanda Ay yüzeyinde farklı tonlarda izler oluşturdu. Yaklaşık yarım metre kalınlığındaki üst katmanda daha koyu renkli Ay toprağı bulunuyor. Güneş ışığı, mikrometeoritler ve uzaydaki radyasyon zaman içinde bu katmanın yapısını değiştiriyor. Çarpma sırasında yüzeye çıkan daha derindeki malzeme ise görüntülerde daha parlak görünüyor.
Kraterin görüntüsü ilk bakışta sekiz rakamını andırıyor. Ancak SpaceX roketi tek başına çift krater oluşturmadı. Çarpışma noktasında daha önceden bulunan bir krater vardı. Yeni çarpma bunun yanına ikinci bir krater ekledi.
Bu ayrıntı, daha önce Ay'a kontrolsüz şekilde düşen başka bir roket parçasını da akıllara getirdi. Chang'e 5-T1 göreviyle ilişkilendirilen roket parçası Ay yüzeyinde alışılmadık bir çift krater oluşturmuştu.
NASA çarpma noktasını önceden tahmin etti
Olayın dikkat çeken taraflarından biri de çarpışmanın gerçekleşeceği bölgeyle ilgili hesaplamalar oldu. NASA'nın Center for Near Earth Object Studies ekibindeki mühendisler, roket parçasının düşebileceği alan için iki farklı bölge belirledi.
İlk hesaplama Ay'ı düzgün bir küre olarak ele aldı. İkinci hesaplama ise Ay'ın gerçek yüzey yapısını, yani yükseltileri ve çukurları hesaba kattı. Roket parçası, daha ayrıntılı modelin işaret ettiği alanın içine düştü.
Bu sonuç, gelecekte Ay çevresindeki uzay trafiğinin artmasıyla daha önemli hale gelebilir. Kurumlar bu yöntemlerle kontrolsüz cisimlerin Ay yüzeyinde nereye düşeceğini daha doğru şekilde hesaplayabilir.
Ay'daki uzay çöpleri yeni bir sorun yaratabilir
Bu çarpışma doğrudan büyük bir tehlike oluşturmadı. Ancak önümüzdeki yıllarda Ay'a yönelik görevların sayısı arttıkça benzer olaylar daha sık yaşanabilir.
NASA ve özel şirketler Ay'a daha fazla araç, ekipman ve roket göndermeyi planlıyor. İnsanlı görevlar ve kalıcı tesis planları da Ay çevresindeki trafiği artıracak. Bu nedenle görevlerden geriye kalan roket parçalarının nerede ve nasıl sonlanacağı, gelecekte Ay operasyonlarının önemli konularından biri haline gelebilir.
ABD askeri uçağını geri döndüren gizem: "Uzay faaliyeti" uyarısı geldiGüncel